Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan: Thúc đẩy doanh nghiệp tuân thủ tự nguyện

Tiếp tục chương trình phiên họp thứ tư, chiều 15-7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan. Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành thảo luận phiên họp. Dự phiên họp có Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng.

Hướng tới chuyển đổi hải quan số, hải quan thông minh

Trình bày Tờ trình của Chính phủ về dự án Luật, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh sự cần thiết của việc sửa đổi Luật Hải quan hiện hành.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành thảo luận. Ảnh: media.quochoi.vn

Dự thảo Luật gồm 2 điều với 5 nhóm nội dung sửa đổi, bổ sung lớn. Thứ nhất là cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính (TTHC), thực hiện hải quan số, chuyển đổi quy định về chứng từ trong bộ hồ sơ hải quan từ dạng “chứng từ điện tử” sang dạng “thông điệp dữ liệu điện tử” để phục vụ vận hành hải quan số; bãi bỏ các điều kiện với đại lý làm thủ tục hải quan và nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan; kéo dài thời hạn lưu trữ hàng hóa gửi tại kho ngoại quan, địa điểm kinh doanh hàng miễn thuế, thu gom hàng lẻ; bãi bỏ thủ tục xin gia hạn cho doanh nghiệp…

Thứ hai, đẩy mạnh phân cấp phân quyền, trong đó tăng cường phân cấp cho Chính phủ quy định chi tiết các nội dung tại 8 điều của Luật, giao thêm nhiệm vụ Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định chi tiết và hướng dẫn một số nội dung cụ thể tại 7 điều.

Thứ ba, bổ sung các khái niệm pháp lý mới; bổ sung Điều 16a quy định riêng về công tác kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu giao dịch qua nền tảng thương mại điện tử, bảo đảm tính đồng bộ với Luật Thương mại điện tử.

Thứ tư, sửa đổi, bổ sung tại 15 điều để chuẩn hóa các chức danh, tên gọi, chức năng, nhiệm vụ, phù hợp mô hình tổ chức bộ máy nhà nước mới sau khi được sắp xếp, tinh gọn; sửa đổi khái niệm “kho ngoại quan”, “người khai hải quan” để đồng nhất với Luật Thương mại điện tử, Luật Quản lý thuế...

Thứ năm, bãi bỏ các quy định không còn phù hợp liên quan “kho bảo thuế” và công tác kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa bán tại cửa hàng miễn thuế.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày Tờ trình về dự án Luật. Ảnh: media.quochoi.vn

Trình bày thẩm tra sơ bộ đối với dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho hay, Thường trực Ủy ban tán thành sự cần thiết, phạm vi sửa đổi của dự án Luật và đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định còn bất cập, bảo đảm thuận lợi cho doanh nghiệp; với các chế định mới cần bảo đảm thống nhất với hệ thống pháp luật, đánh giá đầy đủ tác động, yêu cầu đầu tư hạ tầng số trước khi trình Quốc hội.

Cơ bản tán thành định hướng sửa đổi các quy định về TTHC theo hướng lấy cải cách TTHC và chuyển đổi số làm trọng tâm, Thường trực Ủy ban đề nghị tiếp tục rà soát để cắt giảm thời gian giải quyết TTHC, hoàn thiện cơ chế quản lý hải quan đối với thương mại điện tử và các quy định về tuyến đường vận chuyển, kiểm tra sau thông quan...

Tán thành các nội dung về phân quyền, phân cấp, ông Phan Chí Hiếu cũng đề nghị tiếp tục rà soát các nội dung giao quy định chi tiết để bảo đảm tính minh bạch, thống nhất, khả thi trong tổ chức thực hiện, tránh phát sinh khoảng trống pháp lý; làm rõ nội hàm, chức năng, mối quan hệ giữa các hệ thống thông tin phục vụ hải quan điện tử.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu trình bày thẩm tra sơ bộ đối với dự án Luật. Ảnh: media.quochoi.vn

Về một số nội dung cụ thể, đặc biệt trước đề xuất thí điểm mô hình hải quan là đầu mối kiểm tra chuyên ngành duy nhất, Thường trực Ủy ban đề xuất Chính phủ nghiên cứu đổi mới toàn diện mô hình này, trong đó cơ quan hải quan đóng vai trò đầu mối thống nhất tiếp nhận, điều phối, thực hiện kiểm tra chuyên ngành. Trước mắt, có thể triển khai thí điểm mô hình “một đầu mối” này tại một số địa bàn trọng điểm; sau khi đánh giá hiệu quả thực tế sẽ hoàn thiện cơ chế để nhân rộng.

Đổi mới tư duy từ quản lý hành chính sang phục vụ phát triển

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu rõ, sửa đổi Luật này không chỉ nhằm hoàn thiện quy trình mà còn đổi mới tư duy quản lý, chuyển từ tiền kiểm sang quản lý rủi ro, từ quản lý hồ sơ sang quản lý dữ liệu, từ quản lý hành chính sang phục vụ phát triển, nhất là thúc đẩy tuân thủ tự nguyện của doanh nghiệp.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu. Ảnh: media.quochoi.vn

Đối với quy định bổ sung về quản lý hàng hóa thương mại điện tử xuyên biên giới, Chủ tịch Quốc hội nhận định là một trong những nội dung đột phá của dự thảo Luật, góp phần khắc phục khoảng trống pháp lý trước sự phát triển nhanh của hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới. Từ đó, đề nghị dự thảo Luật quy định theo hướng bắt buộc liên thông dữ liệu định danh và xây dựng cổng thông tin hải quan chuyên dụng phục vụ quản lý hàng hóa thương mại điện tử xuyên biên giới.

Đánh giá cao việc bổ sung quy định về quản lý tuân thủ tại Điều 17a, Chủ tịch Quốc hội cho rằng dự thảo đã chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu dựa trên phân luồng xanh, vàng, đỏ tại thời điểm thông quan sang quản lý doanh nghiệp theo mức độ tuân thủ pháp luật trong suốt quá trình hoạt động, chắc chắn khiến doanh nghiệp rất phấn khởi.

Chủ tịch Quốc hội cũng đánh giá cao quy định về đối tác tự nguyện tuân thủ, theo đó doanh nghiệp không chỉ là đối tượng kiểm tra, giám sát mà còn được cơ quan hải quan hỗ trợ nâng cao năng lực quản lý. Đồng thời, dự thảo chuyển từ cơ chế doanh nghiệp ưu tiên sang phân loại mức độ tuân thủ, tạo điều kiện để doanh nghiệp có mức độ tuân thủ cao được giảm tối đa tần suất kiểm tra sau thông quan.

Với quy định về khai bổ sung hồ sơ hải quan tại Điều 29, Chủ tịch Quốc hội đề nghị phân định rõ giữa trường hợp doanh nghiệp vô ý sai sót và trường hợp cố tình vi phạm; quy định rõ thời hạn cơ quan hải quan được yêu cầu khai bổ sung để tránh kéo dài thủ tục, ảnh hưởng đến dòng tiền và sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.

Đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: media.quochoi.vn

Kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo Luật nhằm thể chế hóa đầy đủ hơn các chủ trương của Đảng về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia, phát triển kinh tế tư nhân. Trong đó, cần đẩy mạnh chuyển đổi sang hải quan số, hải quan thông minh; tăng cường quản trị, kết nối và chia sẻ dữ liệu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo gắn với bảo đảm an toàn, an ninh thông tin.

Đối với quy định về kiểm định hải quan, cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện theo hướng làm rõ nội hàm, tiêu chí kỹ thuật, căn cứ, phương pháp, phạm vi kiểm định; phân định rõ với hoạt động đánh giá sự phù hợp theo quy định pháp luật chuyên ngành. Cùng với đó, xác định rõ thời điểm áp dụng kiểm định hải quan; quy định cụ thể trình tự, thủ tục, căn cứ pháp lý thực hiện; bảo đảm quyền tự khắc phục vi phạm và quyền khiếu nại của người khai hải quan đối với kết quả kiểm định.

Linh Chi