Quy định mới về giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế

Quy định rõ trách nhiệm ngay từ khi có ý định khởi kiện

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 323/2026/NĐ-CP, quy định cụ thể cơ chế phối hợp trong phòng ngừa, xử lý và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, từ khi tiếp nhận ý định khởi kiện đến thực hiện phán quyết và tổng kết vụ việc.

Nghị định số 323/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức, hướng dẫn thi hành Nghị quyết số 20/2026/QH16 về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.

Chính phủ ban hành Nghị định số 323/2026/NĐ-CP, quy định cụ thể cơ chế phối hợp trong phòng ngừa, xử lý và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế

Một trong những nội dung đáng chú ý của Nghị định là quy định cụ thể trách nhiệm của các cơ quan ngay từ thời điểm tiếp nhận văn bản thể hiện ý định khởi kiện hoặc thông báo trọng tài.

Theo đó, nếu cơ quan nhận được văn bản đồng thời là Cơ quan chủ trì theo quy định, cơ quan này phải chủ động thực hiện trách nhiệm được giao và thông báo bằng văn bản tới Cơ quan đại diện pháp lý trong thời hạn 5 ngày làm việc kể từ ngày nhận được văn bản.

Trường hợp cơ quan tiếp nhận không phải Cơ quan chủ trì, toàn bộ tài liệu phải được chuyển kèm thông báo bằng văn bản tới Cơ quan chủ trì. Nếu chưa xác định được Cơ quan chủ trì, hồ sơ được gửi tới Cơ quan đại diện pháp lý. Thời hạn thực hiện cũng là 5 ngày làm việc kể từ ngày nhận được.

Đối với Cơ quan đại diện pháp lý, khi xác định được Cơ quan chủ trì theo quy định, cơ quan này phải chuyển toàn bộ tài liệu trong vòng 7 ngày làm việc. Trường hợp cần xác định Cơ quan chủ trì theo thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ, Cơ quan đại diện pháp lý phải báo cáo Thủ tướng xem xét, quyết định trong thời hạn 7 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ tài liệu.

Nghị định yêu cầu Cơ quan chủ trì chủ động, kịp thời xử lý các văn bản liên quan, bảo đảm việc giải quyết tranh chấp được thực hiện thống nhất, hiệu quả, bảo vệ quyền và lợi ích của Việt Nam, đồng thời hạn chế những vấn đề phức tạp, bất lợi có thể phát sinh.

Trong quá trình xử lý văn bản thể hiện ý định khởi kiện, Cơ quan chủ trì phối hợp với Cơ quan đại diện pháp lý cùng các bên liên quan tiến hành thương lượng, tham vấn hoặc hòa giải với Nguyên đơn theo pháp luật và điều ước quốc tế có liên quan nhằm giải quyết tranh chấp, giảm thiểu nguy cơ phát sinh vụ việc.

Nghị định cũng làm rõ, việc tiếp nhận và xử lý văn bản thể hiện ý định khởi kiện hoặc thông báo trọng tài không đồng nghĩa với việc Việt Nam thừa nhận thẩm quyền của cơ quan tài phán liên quan hoặc chấp nhận nội dung của các văn bản này.

Với trường hợp biện pháp bị đe dọa kiện hoặc bị kiện liên quan đến từ hai cơ quan trở lên, Cơ quan đại diện pháp lý đề xuất Thủ tướng Chính phủ quyết định Cơ quan chủ trì dựa trên các tiêu chí theo thứ tự ưu tiên.

Trong đó, ưu tiên cơ quan trực tiếp có hoặc đề xuất biện pháp liên quan nhiều nhất đến nội dung khởi kiện; tiếp đến là cơ quan từng chủ trì đàm phán, ký hoặc thay mặt Nhà nước, Chính phủ Việt Nam ký hợp đồng, thỏa thuận với Nguyên đơn; sau đó là cơ quan có nhân sự chuyên môn phù hợp nhất với lĩnh vực liên quan.

Thiết lập cơ chế liên ngành xử lý từng vụ tranh chấp

Theo Nghị định, Thủ tướng Chính phủ quyết định thành lập Ban Chỉ đạo liên ngành về giải quyết vụ việc tranh chấp đầu tư quốc tế. Trưởng Ban là Phó Thủ tướng Chính phủ phụ trách lĩnh vực liên quan đến biện pháp bị kiện tại thời điểm thành lập; Phó Trưởng ban là lãnh đạo Cơ quan chủ trì.

Cơ quan chủ trì đồng thời là cơ quan thường trực, có trách nhiệm tổ chức thực hiện các ý kiến và giúp Ban Chỉ đạo liên ngành thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn.

Bên cạnh đó, căn cứ tính chất, quy mô từng vụ việc, Cơ quan chủ trì có thể quyết định thành lập Tổ công tác liên ngành. Tổ trưởng là lãnh đạo Cơ quan chủ trì; thành phần Tổ công tác có đại diện Cơ quan chủ trì, Cơ quan đại diện pháp lý, Bộ Tài chính, Bộ Ngoại giao, cơ quan tiến hành tố tụng có biện pháp bị kiện nếu có và các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan.

Các mốc thời gian xử lý vụ việc cũng được xác định cụ thể. Trong vòng 15 ngày làm việc kể từ khi nhận văn bản thể hiện ý định khởi kiện hoặc thông báo trọng tài, Cơ quan chủ trì phải phối hợp với các bên liên quan xây dựng bản đánh giá ban đầu về vụ việc để báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định.

Trong thời hạn 20 ngày làm việc kể từ khi nhận Đơn khởi kiện của Nguyên đơn, Cơ quan chủ trì phải xây dựng chiến lược giải quyết vụ việc, báo cáo Ban Chỉ đạo liên ngành nếu có và trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Thủ tướng Chính phủ phê duyệt chiến lược trong vòng 7 ngày làm việc kể từ ngày nhận được đề xuất.

Nghị định đồng thời cho phép xem xét hòa giải tại bất kỳ thời điểm nào trong quá trình giải quyết tranh chấp nếu thấy phù hợp. Khi đó, Cơ quan chủ trì phối hợp với Cơ quan đại diện pháp lý, Bộ Tài chính, Bộ Ngoại giao và các bên liên quan xây dựng phương án hòa giải.

Đối với giai đoạn thực hiện kết quả giải quyết tranh chấp, trong vòng 15 ngày làm việc kể từ khi nhận được bản án, phán quyết hoặc quyết định của cơ quan tài phán, Cơ quan chủ trì phải phối hợp xây dựng báo cáo để Thủ tướng Chính phủ quyết định phương án tổ chức thực hiện.

Nếu bản án, phán quyết hoặc quyết định xác định cơ quan Việt Nam có nghĩa vụ tài chính đối với Nguyên đơn, Cơ quan chủ trì phối hợp với cơ quan tài chính cùng cấp xây dựng phương án chi trả, trình cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Sau khi vụ việc kết thúc, Cơ quan chủ trì cùng các đơn vị liên quan tổ chức tổng kết, đánh giá, rút kinh nghiệm và báo cáo Thủ tướng Chính phủ.

Nghị định số 323/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 17/8/2026.

Nghị định số 323/2026/NĐ-CP xác lập các mốc xử lý đáng chú ý: 5 ngày làm việc để cơ quan tiếp nhận chuyển, thông báo hồ sơ theo trường hợp quy định; 15 ngày để xây dựng đánh giá ban đầu; 20 ngày kể từ khi nhận Đơn khởi kiện để xây dựng chiến lược giải quyết vụ việc; 7 ngày để Thủ tướng Chính phủ phê duyệt chiến lược kể từ khi nhận đề xuất.

Quỳnh Trang