Chủ động phòng ngừa rủi ro, nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp quốc tế

Tinh chỉnh cơ chếtiếpnhậnxửlýkiếnnghịcủanhàđầu tư

Đóng góp ý kiến về công tác phối hợp phòng ngừa tranh chấp đầu tư quốc tế, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà kiến nghị bỏ khoản 4 Điều 7 của dự thảo. Quy định này giao Chính phủ quy định cơ chế bảo đảm công tác thu hút đầu tư nước ngoài hiệu quả, ổn định, giảm thiểu rủi ro phát sinh tranh chấp ngay từ giai đoạn đăng ký đầu tư.

Lý giải cho đề xuất trên, đại biểu đánh giá, nội hàm của cơ chế bảo đảm được đề xuất trong dự thảo hiện nay là không rõ ràng. Thêm vào đó, việc yêu cầu một văn bản quy phạm pháp luật phải bảo đảm được kết quả đầu ra trên thực tế là thiếu tính khả thi. Thực tiễn cho thấy, quy trình, thủ tục đăng ký đầu tư đã được quy định rất cụ thể tại Luật Đầu tư và các văn bản hướng dẫn thi hành. Kết quả thu hút đầu tư nước ngoài cũng như số lượng tranh chấp phát sinh phụ thuộc trực tiếp vào công tác thực thi pháp luật tại các cơ quan nhà nước ở cấp Trung ương và địa phương.

ĐBQH Nguyễn Thị Thu Hà (Quảng Ninh) phát biểu thảo luận tại hội trường. Ảnh: Q. Ninh

Đối với cơ chế xử lý phản ánh, kiến nghị của nhà đầu tư nước ngoài tại Điều 9, đại biểu đề nghị không quy định theo hướng giao toàn diện thẩm quyền cho cơ quan quản lý nhà nước về đầu tư nước ngoài. Cơ chế này cần được thiết kế lại dựa trên sự phân công, phối hợp rõ ràng, trong đó cơ quan quản lý nhà nước về đầu tư nước ngoài chỉ đóng vai trò là đầu mối tiếp nhận, tổng hợp, điều phối thông tin, theo dõi và nhận diện các nguy cơ tranh chấp. Các bộ, ngành, địa phương sẽ trực tiếp thực hiện phân tích, đánh giá nội dung chuyên môn và xử lý vụ việc theo đúng thẩm quyền được giao.

Bên cạnh đó, cơ quan đại diện pháp lý sẽ đảm nhận việc đánh giá rủi ro tranh chấp đầu tư quốc tế, từ đó đề xuất các phương án xử lý mang tính chiến lược, bảo đảm phù hợp với nghĩa vụ quốc tế của quốc gia. Việc phân công như vậy nhằm phù hợp với thông lệ quốc tế về thiết lập cơ chế liên ngành. Nếu giữ nguyên như dự thảo, sự thiếu phân định vai trò giữa các chủ thể sẽ dẫn đến tình trạng chồng chéo chức năng, làm giảm sút hiệu quả phối hợp. Các phản ánh của nhà đầu tư thường liên quan đến nhiều lĩnh vực đặc thù như thuế, đất đai, môi trường, quy hoạch hay việc thực thi bản án của tòa án, vốn dĩ thuộc chức năng, nhiệm vụ của các bộ, ngành và địa phương cụ thể. Việc giao cho cơ quan quản lý đầu tư nước ngoài đề xuất biện pháp xử lý hoặc đánh giá rủi ro pháp lý là không đúng chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền. Đồng thời, do Điều 13 Luật Đầu tư năm 2025 đã quy định về giải quyết tranh chấp trong hoạt động đầu tư, nội dung tại khoản 2 Điều 9 dự thảo Nghị quyết đang có sự chồng chéo với pháp luật hiện hành và không đúng thẩm quyền xử lý.

Giao nhiệmvụchủtrìvụviệc cho cơ quan tư pháp chuyên môn

Cho ý kiến cơ quan chủ trì giải quyết vụ việc tranh chấp quốc tế tại Điều 12, đại biểu đề nghị điều chỉnh lại quy định tại khoản 1 theo hướng giao cho Bộ Tư pháp chủ trì công tác giải quyết các vụ việc tranh chấp quốc tế.

Quang cảnh phiên thảo luận tại hội trường, chiều 11/4. Ảnh: Q. Ninh

Theo nhận định của đại biểu, trong trường hợp cơ quan trực tiếp có biện pháp bị đe dọa kiện hoặc bị kiện là cơ quan tiến hành tố tụng, nội dung của các vụ kiện này thường liên quan mật thiết đến hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng. Các vụ việc này đòi hỏi phải xử lý nhiều vấn đề chuyên sâu trong lĩnh vực tố tụng như quy trình, thủ tục tố tụng, truy nã quốc tế, tương trợ tư pháp, nguyên tắc suy đoán vô tội, hay quyền được chỉ định luật sư.

Hơn thế nữa, tính chất phức tạp của các vụ kiện còn có thể liên quan đến quyền tiếp cận công lý, các quyền khác theo Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị, việc công nhận và cho thi hành phán quyết của trọng tài nước ngoài, hoặc hủy phán quyết của trọng tài Việt Nam. Những vấn đề mang tính chuyên môn pháp lý cao độ này đều nằm hoàn toàn ngoài phạm vi chức năng, nhiệm vụ cũng như khả năng chuyên môn của cơ quan quản lý nhà nước về đầu tư nước ngoài.

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà nhấn mạnh, ngoại trừ các cơ quan điều tra và tố tụng, Bộ Tư pháp hiện là cơ quan có trình độ chuyên môn cao nhất trong lĩnh vực tư pháp. Đây cũng là cơ quan có chức năng, nhiệm vụ liên quan nhiều nhất đến lĩnh vực này và tích lũy được nhiều kinh nghiệm thực tiễn trong công tác giải quyết tranh chấp quốc tế. Đề xuất giao nhiệm vụ này cho Bộ Tư pháp cũng hoàn toàn phù hợp với khoản 13 Điều 2 Nghị định 09/2026/NĐ-CP quy định chi tiết về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Bộ Tư pháp.

Liên quan đến cơ chế đặc thù về thu nhập cho người làm công tác phòng ngừa, giải quyết tranh chấp tại Điều 18, dự thảo đang đề xuất cơ quan chủ trì là cơ quan có biện pháp bị kiện (các bộ, ngành, địa phương) hoặc cơ quan quản lý đầu tư nước ngoài. Đại biểu cho rằng, về bản chất, người trực tiếp làm công tác giải quyết tranh chấp là công chức thuộc các bộ, ngành, địa phương này. Việc quy định chế độ đãi ngộ như dự thảo là chưa hợp lý khi người của cơ quan đại diện pháp lý (Bộ Tư pháp) làm công tác tư vấn, hỗ trợ được hưởng phụ cấp 300%, trong khi cơ quan chủ trì, thành viên Tổ công tác liên ngành, thành viên Ban Chỉ đạo liên ngành chịu trách nhiệm chính lại không được áp dụng. Căn cứ vào việc Nghị quyết số 197/2025/QH15 đã quy định lãnh đạo, công chức có vị trí việc làm giải quyết tranh chấp quốc tế được hỗ trợ hằng tháng bằng 100% mức lương theo hệ số, đại biểu đề xuất áp dụng mức hỗ trợ 100% như Nghị quyết này để tránh tình trạng cùng một vị trí việc làm lại có các mức hỗ trợ khác nhau.

Mạnh Tuân