Quốc hội thảo luận dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi)

Tiếp tục Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, chiều 27/10, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Quốc hội thảo luận về dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), dự thảo Nghị quyết về việc thi hành Bộ luật và dự thảo Nghị quyết về thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi, xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội. Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành phiên thảo luận. Cuối phiên, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu nêu.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành phiên thảo luận.

Sửa đổi toàn diện sau hơn 8 năm thi hành

Sau hơn 8 năm triển khai thực hiện, bên cạnh những kết quả tích cực đạt được, thực tiễn thi hành Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 đã bộc lộ một số vướng mắc, bất cập, trong đó có những quy định không còn phù hợp hoặc chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu mới của cải cách tư pháp.

Đồng thời, việc xây dựng, sửa đổi nhiều đạo luật có liên quan đến hoạt động tố tụng hình sự, yêu cầu thực hiện các điều ước, thỏa thuận quốc tế mà Việt Nam tham gia, cùng với sự phát triển của tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm mạng và tội phạm sử dụng công nghệ cao càng đặt ra yêu cầu sửa đổi toàn diện Bộ luật Tố tụng hình sự nhằm khắc phục những hạn chế, bất cập trong thực tiễn thi hành, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, công tác đấu tranh phòng chống tội phạm, cũng như bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Theo Cơ quan soạn thảo, việc sửa đổi nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về cải cách tư pháp, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế; bảo đảm thủ tục tố tụng công khai, minh bạch, nhanh chóng, tiết kiệm; tăng cường bảo vệ quyền con người, quyền công dân; kiểm soát chặt chẽ quyền lực tư pháp, phòng ngừa lạm quyền.

Đoàn chủ tọa tại phiên thảo luận chiều 27/10.

Dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) gồm 9 phần, 37 chương, 527 điều. So với Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, dự thảo bổ sung mới 34 điều và 2 chương, sửa đổi, bổ sung 246 điều, giữ nguyên 247 điều. Nội dung sửa đổi tập trung vào 10 nhóm vấn đề lớn, trong đó có bổ sung thủ tục tố tụng đối với vụ án thuộc trường hợp bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị; hoàn thiện thủ tục rút gọn; đổi mới phương thức hoạt động tố tụng theo hướng thực hiện tố tụng điện tử; hoàn thiện quy định về thủ tục tố tụng đối với pháp nhân thương mại chịu trách nhiệm hình sự.

Quang cảnh Hội trường Diên Hồng chiều 27/10.

Thí điểm thu hồi tài sản không qua kết tội

Thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản liên quan đến tội phạm, nhất là tội phạm tham nhũng, kinh tế và chức vụ. Tuy nhiên, pháp luật hiện hành chưa quy định đầy đủ cơ chế thu hồi, xử lý tài sản không qua kết tội. Trong thực tiễn, việc thu hồi tài sản còn gặp nhiều khó khăn, kéo dài; tài sản có nguy cơ bị tẩu tán, che giấu, thất thoát hoặc suy giảm giá trị.

Thực hiện Kết luận số 19-KL/TW ngày 02/4/2026 của Bộ Chính trị về Đề án “Cơ chế thu hồi và xử lý tài sản không qua kết tội, bảo đảm phù hợp với thực tiễn của Việt Nam”, Viện kiểm sát nhân dân tối cao được giao xây dựng dự án Nghị quyết nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, thực hiện các cam kết quốc tế, khắc phục những hạn chế, vướng mắc trong thực tiễn và nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản.

Việc ban hành Nghị quyết cũng góp phần tăng cường phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; bảo vệ lợi ích của Nhà nước và nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Dự thảo Nghị quyết nhằm thiết lập cơ chế thí điểm thu hồi, xử lý tài sản liên quan đến tội phạm thông qua thủ tục tố tụng dân sự. Theo đó, trong những trường hợp không thể truy cứu hoặc không thể tiếp tục truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật, Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện, yêu cầu Tòa án nhân dân xem xét, giải quyết việc thu hồi tài sản cho Nhà nước.

Cơ chế thí điểm này không thay thế việc xử lý hình sự khi có đủ căn cứ, mà bổ sung một phương thức pháp lý để xử lý tài sản có nguồn gốc từ tội phạm. Việc áp dụng phải đồng thời bảo đảm lợi ích của Nhà nước, tôn trọng quyền sở hữu và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân có liên quan.

Dự thảo gồm 3 chương, 22 điều, quy định phạm vi, điều kiện áp dụng, thẩm quyền của Viện kiểm sát, Tòa án và trình tự, thủ tục đặc thù trên nền tảng Bộ luật Tố tụng dân sự. Thời gian thí điểm là 2 năm, từ ngày 1/3/2027; không áp dụng với hành vi phạm tội xảy ra trước 0 giờ ngày 1/3/2027.

Ngày mai, 28/10, Quốc hội tiếp tục thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán; dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; dự án Luật Nhà ở (sửa đổi). Bộ trưởng Bộ Công Thương, Bộ trưởng Bộ Xây dựng, Bộ trưởng Bộ Tài chính phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu.

Nguyên Khánh