Phó Cục trưởng cảnh báo: Sầu riêng phát triển quá nóng, nguy cơ khủng hoảng thừa

Sầu riêng từng bị trả về, người tiêu dùng được kêu gọi ‘giải cứu’

Sầu riêng trở thành mặt hàng xuất khẩu tỷ USD từ năm 2023. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu loại trái cây này đạt 3,86 tỷ USD, chiếm trên 45% tổng kim ngạch xuất khẩu của toàn ngành rau quả.

Riêng tháng 7/2026, xuất khẩu sầu riêng đạt khoảng 600-700 triệu USD, lũy kế 7 tháng đạt khoảng 1,85 tỷ USD, tăng gần 30% so với cùng kỳ năm ngoái. 

Tại Tọa đàm “Gỡ điểm nghẽn ngành hàng sầu riêng: Kiến tạo xuất khẩu bền vững” do Báo Tiền Phong tổ chức sáng 20/8, ông Vũ Duy Hải, Tổng Giám đốc Công ty CP Tập đoàn Vinacam, chỉ ra hàng loạt điểm nghẽn cần tháo gỡ để ngành hàng sầu riêng phát triển bền vững.

Trong đó, ông Hải đặc biệt đề cập đến vấn đề quản lý cadimi. Theo ông, trước khi Văn phòng SPS đưa ra cảnh báo vào năm 2022 và trước khi một số vụ việc sầu riêng bị trả về, cadimi và nguy cơ tồn dư cadimi từ phân bón ít được quan tâm.

Ông nhắc lại, có thời sầu riêng bị Trung Quốc trả về thì người tiêu dùng trong nước lại được kêu gọi “giải cứu” - đây là minh chứng cho việc tất cả đều thờ ơ vì không có khuyến cáo, không biết nên dửng dưng trước tác hại của cadimi.

Do cadimi có thể hiện diện trong một số loại phân bón chứa lân và có nguy cơ được cây hấp thu, Vinacam cho rằng cần kiểm soát từ nguồn vật tư đầu vào.

Sản lượng sầu riêng năm 2026 ước khoảng hơn 2 triệu tấn. Ảnh: Tiền Phong

Ngoài ra, ông Hải cũng đề cập đến chất vàng O được một bộ phận người dân sử dụng trong xử lý sau thu hoạch nhằm kéo dài bảo quản, giúp cơm lên màu vàng đẹp, chín đều. Tuy nhiên, khi chất này bị cảnh báo về nguy cơ gây hại, việc thiếu sản phẩm thay thế an toàn có thể khiến người dân tự tìm giải pháp khác, tiềm ẩn rủi ro.

Do đó, ông kiến nghị cơ quan chuyên môn nhanh chóng nghiên cứu, công nhận và phổ biến các chế phẩm sinh học hoặc hóa học an toàn có thể thay thế vàng O. Đồng thời, cơ quan quản lý cần chủ động chuẩn bị trước nguy cơ các thị trường nhập khẩu siết dư lượng Clo, Asen và những chất nguy hại khác.

Ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, thừa nhận chất lượng, năng lực kiểm nghiệm, mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và thủ tục thông quan đang là những điểm nghẽn lớn của ngành sầu riêng. Nếu không sớm tháo gỡ, doanh nghiệp và người trồng sẽ tiếp tục đối mặt với nhiều rủi ro khi xuất khẩu.

Do đó, cần kiểm soát chất lượng ngay từ đầu vào, vùng trồng và quá trình sản xuất, thay vì chờ đến khi thu hoạch hoặc chuẩn bị xuất khẩu mới kiểm tra. Theo ông, doanh nghiệp hiện phải đối mặt với rủi ro lớn khi mua hàng, thanh toán cho nông dân, đóng container rồi mới kiểm nghiệm. Nếu phát hiện không đạt chuẩn, toàn bộ chi phí có thể dồn lên doanh nghiệp.

Ông Bình đề xuất tham khảo cách làm của Thái Lan, trong đó cơ quan quản lý nắm thời điểm thu hoạch, danh sách hộ dân và vùng trồng; chỉ những vùng đáp ứng yêu cầu mới được thu hoạch. Cách làm này sẽ giảm rủi ro và nâng cao niềm tin trong chuỗi xuất khẩu, ông Bình gợi mở.

Cảnh báo khủng hoảng thừa sầu riêng

Theo ông Nguyễn Đình Tùng, Tổng Giám đốc Vina T&T Group, thời gian qua, câu chuyện về cadimi trong sầu riêng được đề cập nhiều. Tuy nhiên, cần nhìn nhận rõ vấn đề ở từng vùng, từng trường hợp cụ thể.

Xuất khẩu trái cây tươi, đặc biệt là sầu riêng, tiềm ẩn rủi ro cao, bởi khi xảy ra sự cố, doanh nghiệp gần như không có thời gian để xử lý. Chỉ một vấn đề phát sinh trong khâu kiểm tra, logistics hoặc thông quan cũng có thể khiến hàng trăm container phải quay đầu, trong khi sầu riêng có đặc thù chín theo thời gian và khó bảo quản dài ngày. 

Do đó, cần đẩy mạnh đầu tư vào công nghệ chế biến, nhất là công nghệ cấp đông, để kéo dài thời gian bảo quản và giảm rủi ro trong xuất khẩu.

Ông Tùng cho hay, thời gian qua khi gặp khó khăn về kiểm nghiệm, sầu riêng đông lạnh đang được đẩy mạnh xuất khẩu sang châu Âu, Mỹ và các thị trường khác. Nếu không có hệ thống cấp đông, ngành hàng sầu riêng rất dễ bị ảnh hưởng khi gặp các vấn đề phát sinh. Vì vậy, cần có chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực này. 

Theo ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), sầu riêng là cây trồng quan trọng, có tốc độ phát triển nhanh, đặc biệt những năm gần đây. Sự phát triển quá nhanh, thậm chí có thể gọi là “quá nóng”, đã bộc lộ nhiều khó khăn trong công tác quản lý, sản xuất và tiêu thụ sầu riêng.

Trước hết là bài toán kiểm soát chất lượng trong bối cảnh diện tích trồng sầu riêng tăng mạnh. Bên cạnh đó, một số địa phương phát triển sầu riêng tại những vùng không phù hợp với điều kiện sinh thái, dẫn đến những hệ lụy trong sản xuất.

“Có những vùng không được khuyến cáo trồng sầu riêng nhưng vẫn phát triển diện tích. Và chúng ta đã phải trả giá”, ông Mạnh cho hay. 

Ngoài ra, việc mở rộng diện tích quá nhanh cũng đặt ra nhiều thách thức trong quản lý chất lượng giống, kiểm soát sinh vật gây hại trên quy mô sản xuất lớn, cũng như công tác cấp, quản lý và sử dụng mã số vùng trồng theo yêu cầu của các nước nhập khẩu.

Trong khoảng 5 năm trở lại đây, diện tích và sản lượng sầu riêng của Việt Nam tăng trưởng rất mạnh và cơ bản đã đáp ứng yêu cầu về quy mô sản xuất. Thế nhưng, không chỉ Việt Nam mà nhiều quốc gia khác cũng đang đẩy mạnh phát triển sầu riêng. 

Ông Mạnh cảnh báo, nếu tiếp tục mở rộng diện tích và sản lượng với tốc độ như vừa qua, nguy cơ khủng hoảng thừa có thể xảy ra. Vì vậy, ngành sầu riêng cần tập trung ưu tiên trong quản lý chất lượng, bảo đảm an toàn thực phẩm, nghiên cứu phát triển giống sầu riêng mới có chất lượng tốt hơn.

Tâm An