Mã vùng trồng, đóng gói và kiểm nghiệm sầu riêng xuất đi Trung Quốc được cấp thế nào?

Sầu riêng thành loại quả tỷ đô

Tối 29/7, Bộ Công an thông tin Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (C03, Bộ Công an) đã khởi tố bị can, bắt tạm giam đối với ông Hoàng Trung, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường và Nguyễn Quang Hiếu, Phó cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, về tội nhận hối lộ trong vụ án liên quan đến hoạt động xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc.

C03 đã làm rõ ông Hoàng Trung và ông Nguyễn Quang Hiếu đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn ban hành các chính sách trái pháp luật, có dấu hiệu của việc ban hành "giấy phép con" để phục vụ lợi ích nhóm, trục lợi cá nhân số tiền đặc biệt lớn.

Ngoài ra, hai người này còn bị cáo buộc can thiệp, chỉ đạo cấp dưới thực hiện hành vi cấp khống giấy kiểm nghiệm, mã số vùng trồng; mua, bán trái phép mã số vùng trồng, mã cơ sở đóng gói.

Tháng 7/2022, quả sầu riêng tươi của Việt Nam được Trung Quốc mở cửa, tháng 8/2024 là sầu riêng đông lạnh. Theo đó, loại quả này của Việt Nam đã nhanh chóng trở thành nông sản "hot" với kim ngạch xuất khẩu tăng vọt.

Cụ thể năm 2024 thu về 3,3 tỷ USD, năm 2025, mặt hàng này xuất khẩu đạt kỷ lục với 3,86 tỷ USD, dẫn đầu trong nhóm ngành hàng hoa quả. Và trong 6 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu sầu riêng mang về gần 1,1 tỷ USD, tăng 32% so với cùng kỳ năm 2025. Thị trường lớn nhất là Trung Quốc đạt 987 triệu USD (tăng 43%).

Sầu riêng của Việt Nam xuất khẩu đạt giá trị kỷ lục vào năm 2025 với 3,85 tỷ USD

Tuy nhiên, để được xuất khẩu sầu riêng vào thị trường Trung Quốc, phía Việt Nam buộc phải đáp ứng các điều kiện về mặt giấy tờ, thủ tục và Tổng cục Hải quan Trung Quốc yêu cầu. Trong đó bao gồm mã vùng trồng, cơ sở đóng gói và được kiểm nghiệm chất Cadimi, Vàng O.

Quy trình nghiêm ngặt

Vậy quy trình cấp mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, phòng và giấy kiểm nghiệm vàng O, cadimi để xuất khẩu sang Trung Quốc hiện nay như thế nào?

Theo yêu cầu của Trung Quốc, tất cả vùng trồng cũng như các cơ sở đóng gói sầu riêng phải đăng ký với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) và được Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) phê duyệt.

Trong khi đó, theo quy định của Việt Nam, để được cấp mã vùng trồng nói chung, trong đó có sầu riêng, các vùng trồng phải có diện tích tối thiểu 10ha.

Do đó, các hộ dân, doanh nghiệp sản xuất nhỏ lẻ, có diện tích sản xuất dưới 10ha muốn xuất khẩu phải liên kết với nhau hoặc tham gia hợp tác xã, doanh nghiệp để hình thành vùng trồng đủ điều kiện đăng ký cấp mã.

Tuy vậy, tình trạng ách tắc sầu riêng chờ Giấy kiểm nghiệm thường xuyên diễn ra

Sau đó, chủ sở hữu đăng ký với Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật địa phương để kiểm tra thực tế vùng trồng.

Nếu đáp ứng yêu cầu kỹ thuật của phía Trung Quốc, hồ sơ sẽ được hoàn thiện, gửi lên Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật để rà soát, tổng hợp trước khi chuyển sang Tổng cục Hải quan Trung Quốc xem xét, phê duyệt theo định kỳ 3 tháng một lần. Quy trình cấp mã cơ sở đóng gói và phòng kiểm nghiệm cũng tương tự.

Để có giấy kiểm nghiệm Cadimi và chất Vàng O, người dân và doanh nghiệp xuất khẩu phải liên hệ và gửi mẫu đến các phòng, trung tâm kiểm nghiệm được phía Trung Quốc phê duyệt để làm dịch vụ xét nghiệm.

Thông thường, sau 24-48 giờ hoặc lâu hơn, các đơn vị kiểm nghiệm sẽ trả kết quả. Nếu mẫu đạt yêu cầu theo quy định, phòng kiểm nghiệm sẽ phát hành phiếu kết quả kiểm nghiệm để doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ xuất khẩu.

Trước khi xuất khẩu, đơn vị kiểm dịch thực vật của Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tại cửa khẩu sẽ kiểm tra, đối chiếu hồ sơ các lô hàng sầu riêng, nếu đáp ứng yêu cầu của phía Trung Quốc sẽ được cấp giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật để làm thủ tục xuất khẩu.

Việc mua bán mã số vùng trồng, giả mạo cơ sở đóng gói sầu riêng xuất khẩu cũng đã được đề cập từ năm 2024

Nếu doanh nghiệp xuất khẩu không sở hữu vùng trồng, cơ sở đóng gói được Trung Quốc cấp mã số thì phải có giấy ủy quyền hoặc xác nhận của đại diện/chủ mã số bằng văn bản và thông báo đến Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật để giám sát.

Khi sầu riêng qua cửa khẩu nhập vào Trung Quốc, Hải quan nước này sẽ kiểm tra giấy tờ, hồ sơ liên quan và hoàn tất quá trình kiểm tra kiểm dịch, kiểm tra an toàn thực phẩm.

Trường hợp không tuân thủ các quy định của phía bạn như có dư lượng cadimi, vàng O... sẽ bị tạm dừng, đình chỉ nhập khẩu sầu riêng từ mã vùng trồng, cơ sở đóng gói và cơ sở kiểm nghiệm liên quan để tìm nguyên nhân và khắc phục.

Vẫn có lỗ hổng mua bán, giả mạo

Thực tế đến nay, số lượng mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và phòng kiểm nghiệm được phê duyệt vẫn chưa đáp ứng nhu cầu xuất khẩu. Đó cũng là lý do, sầu riêng thường xuyên bị ách tắc, xếp hàng dài chờ giấy kiểm nghiệm để thông quan.

Đến đầu tháng 7/2026 vừa qua, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) chấp nhận kiểm nghiệm chỉ tiêu Cadimi và Vàng O đối với quả tươi xuất khẩu, trong đó có sầu riêng đối với 37 cơ sở kiểm nghiệm.

Đáng nói, ngay từ khi triển khai cấp mã vùng trồng, cơ sở đóng gói thì đã xuất hiện tình trạng mua bán, trục lợi. Từ năm 2024, rồi năm 2025, Cục Bảo vệ thực vật (nay là Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật) đã liên tiếp cảnh báo về tình trạng giả mạo, mua bán mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói vẫn diễn ra dẫn đến việc không thể truy xuất nguồn gốc sản phẩm khi cần.

Cuối tháng 12/2024, Hiệp hội Rau quả Việt Nam cũng phát đi thông báo khẩn, phản đối mạnh mẽ việc một số đối tượng gian lận, sao chép trái phép mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói sầu riêng xuất khẩu. Các đối tượng này đã sử dụng hợp đồng ủy quyền giả, con dấu và chữ ký giả để lừa đảo doanh nghiệp và qua mặt cơ quan chức năng, nhằm trục lợi và xuất khẩu trái phép sang Trung Quốc...

Tuyết Nhung