Hướng đi cạnh tranh cho sầu riêng xuất khẩu

Giám đốc VCCI-HCM Trần Ngọc Liêm phát biểu tại hội nghị.

Vươn lên hàng nông sản xuất khẩu chủ lực

Tại “Hội thảo sầu riêng Châu Á lần thứ 2 và Kết nối thương mại cung cầu sầu riêng Việt Nam – Trung Quốc”, do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam – Chi nhánh khu vực TP Hồ Chí Minh (VCCI-HCM) phối hợp Hiệp hội Trái cây Châu Á (iFresh) và Công ty TNHH DAKAGO, tổ chức ở TP. Hồ Chí Minh, ngày 14/7, các chuyên gia nhận định, sầu riêng đã trở thành một trong những câu chuyện thành công nổi bật nhất của nông nghiệp Việt Nam. Từ một loại cây ăn trái mang tính địa phương, sầu riêng đã vươn lên trở thành mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ lực, có đóng góp lớn nhất trong nhóm hàng rau quả của Việt Nam.

Nếu như năm 2015, sản lượng sầu riêng của Việt Nam chỉ đạt khoảng 366 nghìn tấn, thì đến năm 2024 con số này đã đạt hơn 1,5 triệu tấn. Với diện tích canh tác gần 180.000 ha trải rộng trên nhiều tỉnh, thành phố và tập trung chủ yếu tại Tây Nguyên, Đông Nam bộ, Đồng bằng sông Cửu Long.

Về kim ngạch xuất khẩu, từ mức chỉ hơn 277 triệu USD năm 2022, cũng là năm đầu tiên sầu riêng tươi được xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc thì ngành hàng này đã tăng trưởng vượt bậc và đạt hơn 3,2 tỷ USD năm 2024. Đồng thời, ngành hàng này cán mốc kỷ lục khoảng 4 tỷ USD trong năm 2025, cũng như tiếp tục giữ vị trí "ngôi vương" của ngành rau quả Việt Nam.

Bước sang năm 2026, đà tăng trưởng này tiếp tục được duy trì ấn tượng. Lũy kế 5 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam đạt 562,4 triệu USD, tăng 45,2% so với cùng kỳ năm 2025, chiếm 20,3% tổng kim ngạch xuất khẩu của toàn ngành rau quả.

Về cơ cấu, hàng sầu riêng tươi vẫn giữ vai trò chủ lực với kim ngạch 483,1 triệu USD, tăng 43,4%, chiếm 85,9% tổng giá trị xuất khẩu. Còn hàng sầu riêng đông lạnh xuất khẩu đạt 77,9 triệu USD, tăng tới 60,3%, chiếm gần 14% tổng kim ngạch, cho thấy dư địa tăng trưởng lớn của phân khúc chế biến và bảo quản sâu.

Bà Cai Jianfei, Nhà sáng lập iFresh phát biểu tại hội nghị.

Riêng về thị trường, Trung Quốc tiếp tục là điểm đến lớn nhất của sầu riêng Việt Nam với kim ngạch 492 triệu USD, tăng 76,7% so với cùng kỳ và chiếm tới 87,5% tổng kim ngạch xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam. Bên cạnh thị trường Trung Quốc, nhiều thị trường khác cũng ghi nhận tốc độ tăng trưởng rất cao (từ 12-262%) như Hoa Kỳ, Hàn Quốc, Nhật Bản, Úc, Papua New Guinea,... cho thấy dư địa mở rộng và đa dạng hóa thị trường cho trái sầu riêng Việt Nam còn rất lớn.

Tuy nhiên, sự bùng nổ nhanh chóng về diện tích canh tác trong thời gian ngắn đã khiến nguồn cung tăng nhanh, có thời điểm vượt quá khả năng hấp thụ ổn định của thị trường, kéo theo áp lực giảm giá sâu tại nhiều địa phương. Đáng chú ý hơn, dù tổng sản lượng cung ứng ra thị trường là rất lớn, nhưng lượng hàng đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn về kiểm dịch thực vật, mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và quy cách theo đúng yêu cầu,… của thị trường nhập khẩu, nhất là Trung Quốc, vẫn còn thiếu hụt đáng kể.

Cùng đó, cạnh tranh trên thị trường sầu riêng khu vực cũng ngày càng gay gắt hơn khi Thái Lan vẫn là đối thủ có thương hiệu và chuỗi phân phối lâu năm. Hay một số nước như Campuchia, Lào, Malaysia, Philippines và Indonesia cũng đang từng bước gia nhập hoặc mở rộng thị phần tại Trung Quốc.

Từ những cơ hội và thách thức của ngành, Giám đốc VCCI-HCM Trần Ngọc Liêm chỉ ra rằng, cần thiết lập kênh kết nối ổn định, hiệu quả và bền vững giữa các hợp tác xã, nhà máy chế biến, doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam với kênh phân phối, nhà mua hàng, sàn thương mại điện tử quốc tế theo hướng không dừng lại ở những giao dịch đơn lẻ, mà hướng tới đầu mối hợp tác và dự án dài hạn. Riêng đối với thị trường Trung Quốc phải trao đổi về yêu cầu kỹ thuật then chốt từ mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, kiểm dịch thực vật, kiểm soát dư lượng,… cho đến thông quan để doanh nghiệp Việt Nam nắm rõ hơn cách thức xuất khẩu bài bản sang thị trường Trung Quốc.

Ngành sầu riêng Việt phải thúc đẩy mạng lưới nhà máy và hợp tác xã chuyển dần từ mô hình kinh doanh hàng rời, gia công sang mô hình tiêu chuẩn hóa, xây dựng nhận diện thương hiệu, nâng cấp bao bì. Trên cơ sở này, ngành mới có thể từng bước mở rộng sang đa dạng dòng sản phẩm giá trị gia tăng như sầu riêng đông lạnh, cấp đông,… là những lĩnh vực đang cho thấy nhiều triển vọng nhờ khả năng bảo quản lâu hơn, giảm áp lực mùa vụ và tiếp cận được những thị trường xa hơn, ông Liêm nhấn mạnh.

Dư địa thị trường lớn cho sản phẩm chất lượng

Bà Cai Jianfei, Nhà sáng lập iFresh chia sẻ, hợp tác sầu riêng giữa Trung Quốc và Việt Nam không ngừng được nâng cao, thì nhu cầu thu mua thực tế chính là động lực cốt lõi thúc đẩy toàn bộ chuỗi ngành hàng phát triển và nâng cấp. Với sự hiện diện hơn 100 doanh nghiệp đại diện cho các kênh phân phối chủ lực tại Trung Quốc, cùng doanh nghiệp bán lẻ, bán buôn, xuất nhập khẩu và phân phối khác tại chuỗi sự kiện lần này, minh chứng cho mục tiêu chung là tìm kiếm và kết nối với các nguồn cung sầu riêng chất lượng cao của Việt Nam.

Quang cảnh sự kiện.

Bà Cai Jianfei thông tin thêm, kết nối nhà mua có nhu cầu thực và nhà cung cấp có năng lực thực sự ngồi lại cùng nhau trên một bàn đàm phán, đó chính là mục tiêu nhất quán của bức tranh thương mại sầu riêng toàn cầu. Trong bức tranh này, sự hợp tác giữa Trung Quốc và Việt Nam có mức độ bổ trợ tự nhiên rất cao và sở hữu tiềm năng cùng phát triển mạnh mẽ.

Ghi nhận ý kiến doanh nghiệp Trung Quốc cũng chỉ ra rằng, Việt Nam là một trong những quốc gia xuất khẩu sầu riêng lớn nhất thế giới, có lợi thế nổi bật về điều kiện địa lý, vùng trồng trải dài, điều kiện canh tác thuận lợi và năng lực sơ chế, chế biến ngày càng hoàn thiện. Trong khi đó, Trung Quốc là thị trường tiêu thụ sầu riêng năng động hàng đầu thế giới, với nhu cầu của người tiêu dùng đang dần chuyển từ chỉ quan tâm đến nguồn cung sang chú trọng hơn đến giá trị thương hiệu, chất lượng sản phẩm và hệ thống phân hạng rõ ràng.

Do đó, sự kết hợp giữa năng lực sản xuất, sơ chế và chế biến của Việt Nam với nhu cầu nâng cấp tiêu dùng và phát triển thương hiệu tại Trung Quốc đang giúp quan hệ hợp tác giữa hai nước vượt ra khỏi khuôn khổ mua bán truyền thống, từng bước hướng tới sự liên kết sâu rộng hơn trong toàn bộ chuỗi ngành hàng. Đây là sự lựa chọn chiến lược dựa trên lợi thế bổ trợ của hai bên, mở ra không gian phát triển và hợp tác cùng có lợi vô cùng rộng lớn.

Về phía doanh nghiệp Việt Nam, bà Nguyễn Thị Mỹ Duy, Giám đốc Công ty TNHH Trái cây 001 cho hay, ngành sầu riêng Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt lịch sử với những cơ hội bứt phá chưa từng có trên trường quốc tế. Tuy nhiên, để khẳng định vị thế và đi xa một cách bền vững, doanh nghiệp buộc phải chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy thương mại tiểu ngạch sang chiến lược xuất khẩu chính ngạch toàn diện và chuyên nghiệp. Đặc biệt, nếu tối ưu hóa thành công tuyến vận chuyển Việt Nam – Trung Quốc, doanh nghiệp chỉ mất 6 ngày để hàng đến cửa khẩu, rút ngắn 30% thời gian vận tải, giảm thiểu tối đa hao hụt và tối ưu chi phí logistics cho các đối tác chiến lược.

Doanh nghiệp kết nối giao thương tại sự kiện.

Hệ thống truy xuất nguồn gốc sầu riêng Việt Nam được triển khai trên toàn quốc từ ngày 1/7/2026 đánh dấu bước chuyển dịch mang tính quyết định trong quản lý mã số vùng trồng, kiểm soát chất lượng và minh bạch chuỗi xuất khẩu sang các thị trường lớn như Trung Quốc. Điều này được cả chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp đánh giá là bệ đỡ cho ngành sầu riêng Việt vừa có thể nâng cao năng lực cạnh tranh về giá cả và khả năng cung ứng, vừa đáp ứng yêu cầu của nhà thu mua ngày càng chú trọng tính chuẩn hóa của nhà máy, sự ổn định trong hợp tác và mức độ minh bạch về tuân thủ.

Tin, ảnh: Mỹ Phương (TTXVN)