Tăng trưởng hai con số: Cần cả doanh nghiệp 'khỏe' và động lực mới

Theo các chuyên gia, yêu cầu quan trọng hơn là nâng cao năng suất, củng cố năng lực doanh nghiệp và hình thành những động lực tăng trưởng mới có tính dài hạn.

Tại Diễn đàn về kích hoạt tăng trưởng cho mục tiêu hai con số diễn ra sáng 14/7 tại Hà Nội, TS Phạm Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam đặt vấn đề: khu vực doanh nghiệp Việt Nam là chủ thể trung tâm quyết định khả năng hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng cao, tuy nhiên đang đối mặt với hàng loạt điểm nghẽn cản trở quá trình phát triển.

Gỡ điểm nghẽn cho chủ thể trung tâm của tăng trưởng

Khó khăn của khu vực doanh nghiệp biểu hiện ở việc số lượng và chất lượng doanh nghiệp vẫn tăng chậm trong thời gian qua.

TS Phạm Anh Tuấn dẫn chứng, cả nước có hơn 1.062.179 doanh nghiệp đang hoạt động, tính đến 30/6/2026. 6 tháng đầu năm, doanh nghiệp rút lui tăng nhanh (tạm ngừng kinh doanh có thời hạn tăng 6,3%, ngừng hoạt động chờ làm thủ tục giải thể tăng 21%), doanh nghiệp hoàn tất giải thể tăng rất mạnh (tăng hơn 94%). 432.00 doanh nghiệp báo lỗ trong 6 tháng đầu năm, cao hơn số có lãi (420.000 doanh nghiệp).

Dù số doanh nghiệp gia nhập thị trường và vốn đăng ký tăng mạnh cho thấy tinh thần kinh doanh còn tích cực, phần lớn doanh nghiệp có vốn thấp, lao động ít, doanh thu nhỏ và tỷ suất lợi nhuận mỏng.

“Năng lực yếu làm hạn chế khả năng tích lũy, đổi mới công nghệ, mở rộng thị trường và tham gia sâu vào chuỗi giá trị của doanh nghiệp Việt Nam”, ông Tuấn phân tích.

Từ thực tiễn phản ánh của doanh nghiệp, TS Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, chỉ ra 3 nhóm khó khăn lớn của doanh nghiệp nhỏ và vừa - lực lượng chủ yếu của khu vực doanh nghiệp.

Khó khăn đầu tiên là khoảng cách giữa quyền và khả năng tiếp cận nguồn lực của doanh nghiệp. “Họ khó tiếp cận vốn, đất đai, công nghệ, dữ liệu và nguồn nhân lực. Nhiều doanh nghiệp có đơn hàng nhưng không thể mở rộng sản xuất vì khó tiếp cận vốn, hoặc không tìm được nguồn nhân lực phù hợp”, ông Nam cho biết.

Bên cạnh đó là các khó khăn do chi phí tuân thủ cao so với năng lực doanh nghiệp; cách thức hỗ trợ doanh nghiệp tập trung chủ yếu vào giải pháp ngắn hạn trước mắt và thiếu tính dài hạn.

TS Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam.

Ông Nam cho rằng cần hoàn thiện thể chế để doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận bình đẳng các nguồn lực, đặc biệt là tiếp cận tín dụng, cần chuyển từ đánh giá dựa trên tài sản thế chấp sang đánh giá dựa trên dòng tiền, đơn hàng và lịch sử tuân thủ. Ngoài ra, cần xây dựng một hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp phát triển bền vững thay vì hỗ trợ đơn lẻ.

Nhiều chuyên gia chung nhận định, muốn hỗ trợ doanh nghiệp và hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số cần chuyển trọng tâm từ các giải pháp ứng phó ngắn hạn sang những chính sách nâng cao năng lực doanh nghiệp trong dài hạn.

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, giảng viên cao cấp Đại học Kinh tế Quốc dân nhận định: “Muốn kích hoạt tăng trưởng cao dài hạn cần xây dựng giải pháp lâu dài, tập trung vào khối doanh nghiệp, làm sao để tạo ra làn sóng doanh nghiệp hùng mạnh. Chỉ sửa một vài điểm ở bề mặt sẽ không đủ để giải quyết những vấn đề gốc rễ”.

Mở rộng dư địa từ những động lực tăng trưởng mới

Bên cạnh việc củng cố khu vực doanh nghiệp, các chuyên gia cho rằng mục tiêu tăng trưởng cao còn đòi hỏi Việt Nam nhận diện và khai thác tốt hơn những động lực chưa được quan tâm đúng mức.

Ông Trần Kim Chung, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương đề xuất bổ sung một số loại hình kinh tế mới để kiến tạo năng lực và dư địa cho “bộ khung” của nền kinh tế.

Theo ông, có 3 mảng rất nên chú ý, bao gồm kinh tế TOD (mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng), kinh tế dữ liệu và kinh tế sáng tạo, kinh tế di sản.

“Chúng ta nói rất nhiều về AI, về doanh nghiệp nhưng vẫn phải đặt trọng tâm vào kinh tế dữ liệu. Đây là một trong những động lực phát triển vừa ngắn hạn vừa dài hạn, là một sự bổ sung rất đáng để chúng ta chú ý trong thời điểm hiện tại. Đối với các nền kinh tế phát triển, kinh tế dữ liệu có giá trị đóng góp từ 1 - 1,9% GDP. Như vậy nếu chúng ta bổ sung được cái này sẽ có cơ hội để mở rộng, kiến tạo động lực tăng trưởng”, ông Chung nói về kinh tế dữ liệu.

Từ những gợi ý từ các chuyên gia có thể thấy, dư địa tăng trưởng của kinh tế Việt Nam còn lớn. Tuy nhiên, tiềm năng chỉ có thể được chuyển hóa thành kết quả thực chất khi đi cùng cải cách vi mô cụ thể thay vì dàn trải và năng lực tổ chức thực hiện hiệu quả.

Đỗ Kiều