Trung Quốc đang viết lại 'luật chơi' của thị trường cà phê

Trung Quốc từ lâu không còn được xem là một "thị trường mới nổi" của ngành cà phê. Cùng với quy mô tiêu thụ ngày càng lớn, nước này đang dần hình thành những tiêu chuẩn riêng về chất lượng, khẩu vị và mô hình hợp tác, tạo ra những thay đổi đáng kể đối với thương mại cà phê toàn cầu.

Đối với các quốc gia xuất khẩu, trong đó có Việt Nam, việc hiểu rõ sự thay đổi này sẽ ngày càng trở nên quan trọng nếu muốn mở rộng thị phần tại một trong những thị trường phát triển nhanh nhất thế giới.

Một trong những thị trường tăng trưởng nhanh nhất

Theo Tổ chức Cà phê Quốc tế (ICO), tiêu thụ cà phê tại Trung Quốc trong niên vụ 2023-2024 tăng hơn 15% so với năm trước, cao hơn đáng kể so với tốc độ tăng trưởng bình quân của thế giới. Chỉ trong khoảng một thập kỷ, lượng cà phê tiêu thụ của nước này đã tăng từ hơn 2 triệu bao lên trên 6 triệu bao.

Theo dự báo, quy mô thị trường cà phê Trung Quốc sẽ tăng từ khoảng 3,26 tỷ USD năm 2025 lên 5,36 tỷ USD vào năm 2033, tương ứng tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 6,4% mỗi năm. Động lực chủ yếu đến từ tầng lớp trẻ tại các đô thị lớn cùng sự mở rộng nhanh của các chuỗi cửa hàng cà phê.

Xu hướng này cũng được phản ánh qua sự phát triển của các thương hiệu trong nước. Luckin Coffee hiện sở hữu hơn 22.000 cửa hàng, vượt Starbucks về số lượng điểm bán tại Trung Quốc. Trong khi đó, Thượng Hải được nhiều tổ chức quốc tế ghi nhận là một trong những thành phố có mật độ quán cà phê cao nhất thế giới.

Theo chuyên trang Intelligence.coffee, quy mô thị trường cùng tốc độ tăng trưởng đã đưa Trung Quốc trở thành điểm đến ngày càng quan trọng đối với các doanh nghiệp kinh doanh cà phê nhân, rang xay và chế biến trên toàn cầu.

Người mua không còn chỉ quan tâm đến giá

Nếu trước đây nhiều doanh nghiệp coi Trung Quốc là thị trường tiêu thụ cà phê phổ thông với ưu tiên hàng đầu là giá thấp, thì thực tế hiện nay đã thay đổi đáng kể.

Theo Intelligence.coffee, nhiều nhà nhập khẩu Trung Quốc đang ký các hợp đồng cung ứng dài hạn, đầu tư xây dựng nhà máy rang xay riêng và mua hàng với quy mô lớn hơn. Song song với đó, các yêu cầu về kiểm soát chất lượng cũng ngày càng khắt khe.

Ông Vicente Mejia, nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Clearpath Coffee, nhận định với Intelligence.coffee rằng các đối tác Trung Quốc thuộc nhóm chuyên nghiệp nhất mà doanh nghiệp của ông từng hợp tác, với quy trình kiểm soát chất lượng chặt chẽ và mức độ am hiểu về cà phê ngày càng cao.

Theo ông, người mua Trung Quốc ngày càng quan tâm đến các loại cà phê có chất lượng tốt và hương vị đa dạng, nhưng vẫn đặc biệt coi trọng khả năng cạnh tranh về giá.

Khẩu vị khác biệt so với phương Tây

Sự phát triển của thị trường Trung Quốc cũng không đi theo mô hình tiêu dùng truyền thống của châu Âu hay Bắc Mỹ.

Theo Intelligence.coffee, ở phân khúc cà phê đặc sản, người tiêu dùng Trung Quốc có xu hướng ưa chuộng các nốt hương trái cây như xoài, đào và dâu tây, đồng thời đánh giá cao những đặc tính gần với trà xanh. Trong khi đó, các hương vị như việt quất hay hương hoa - vốn phổ biến tại nhiều thị trường phương Tây - lại không phải lựa chọn nổi bật.

Một số chuyên gia trong ngành cho rằng điều này chịu ảnh hưởng từ văn hóa thưởng trà lâu đời, khiến người tiêu dùng dễ tiếp nhận các dòng cà phê rang nhạt với hương vị thanh và tinh tế hơn.

Intelligence.coffee dẫn nhận định của ông Kenean Dukamo, Phó Tổng giám đốc Daye Bensa Coffee (Ethiopia), cho biết, thị trường Trung Quốc hiện hình thành hai phân khúc khá rõ rệt: nhóm khách hàng sẵn sàng trả giá cao cho cà phê đặc sản và nhóm tiêu dùng cà phê thương mại vẫn nhạy cảm về giá nhưng yêu cầu chất lượng ngày càng cao.

Thay đổi nhu cầu đang làm dịch chuyển thương mại

Sự thay đổi trong nhu cầu tiêu dùng cũng nhanh chóng tác động đến dòng chảy thương mại cà phê toàn cầu.

Theo Intelligence.coffee, xuất khẩu cà phê của Brazil sang Trung Quốc trong niên vụ 2023-2024 tăng hơn 186% so với cùng kỳ. Brazil được hưởng lợi từ khả năng cung ứng khối lượng lớn, nguồn hàng ổn định và quan hệ thương mại ngày càng mở rộng với Trung Quốc.

Ở phân khúc cà phê chất lượng cao, Ethiopia cũng gia tăng hiện diện đáng kể. Trong niên vụ 2024-2025, nước này xuất khẩu hơn 34.000 tấn cà phê sang Trung Quốc, thu về trên 218 triệu USD. Việc Trung Quốc miễn thuế nhập khẩu đối với nhiều mặt hàng từ các quốc gia châu Phi được đánh giá là một trong những yếu tố hỗ trợ quan trọng.

Tiêu chuẩn bền vững cũng có sự khác biệt

Một điểm đáng chú ý khác là cách tiếp cận của Trung Quốc đối với phát triển bền vững.

Theo Intelligence.coffee, các chứng nhận như Rainforest Alliance hay Fairtrade hiện chưa có ảnh hưởng lớn đến quyết định mua hàng của nhiều doanh nghiệp Trung Quốc như tại thị trường châu Âu. Thay vào đó, các nhà nhập khẩu thường quan tâm nhiều hơn đến khả năng truy xuất nguồn gốc, độ tin cậy của đối tác và sự ổn định của chuỗi cung ứng.

Tuy vậy, điều này không đồng nghĩa với việc các tiêu chuẩn kỹ thuật được nới lỏng. Các quy định về an toàn thực phẩm, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và kiểm dịch nhập khẩu vẫn được kiểm soát chặt chẽ.

Thương mại điện tử ngày càng đóng vai trò lớn

Một đặc điểm nổi bật khác của thị trường Trung Quốc là vai trò của các nền tảng số.

Intelligence.coffee nhận định, các sàn thương mại điện tử như Tmall và JD.com đã trở thành kênh phân phối quan trọng của hàng nghìn thương hiệu và nhà rang xay cà phê. Bên cạnh đó, các KOL và nhà sáng tạo nội dung cũng có ảnh hưởng ngày càng lớn tới quyết định mua hàng của người tiêu dùng.

Xu hướng này cho thấy cạnh tranh tại Trung Quốc không còn chỉ nằm ở chất lượng hạt cà phê mà còn ở khả năng xây dựng thương hiệu, kể câu chuyện về sản phẩm và tiếp cận khách hàng thông qua các nền tảng số.

Cơ hội mới cho cà phê Việt Nam

Đối với Việt Nam, sự phát triển của thị trường Trung Quốc mở ra cơ hội đáng kể nhờ lợi thế về khoảng cách địa lý, chi phí logistics cạnh tranh và vị thế là quốc gia xuất khẩu robusta lớn nhất thế giới.

Điều này càng trở nên đáng chú ý trong bối cảnh xuất khẩu cà phê của Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức.

Theo số liệu của Cục Hải quan, trong 6 tháng đầu năm 2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 1,05 triệu tấn cà phê, trị giá 4,81 tỷ USD, tăng 7,4% về lượng nhưng giảm 13,8% về giá trị so với cùng kỳ năm trước.

Diễn biến này phản ánh áp lực đối với các doanh nghiệp xuất khẩu khi giá nguyên liệu trong nước vẫn ở mức cao, trong khi giá bán trên thị trường quốc tế giảm so với cùng kỳ năm trước. Bên cạnh đó, lượng hàng còn lại từ niên vụ cũ trong nước không còn nhiều, trong khi nguồn cung từ Brazil và Indonesia được dự báo sẽ cải thiện trong những tháng tới.

Trong bối cảnh đó, Trung Quốc nổi lên như một trong những thị trường tăng trưởng nhanh nhất của cà phê Việt Nam.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, Trung Quốc nhập khẩu 38.823 tấn cà phê từ Việt Nam với trị giá 226,4 triệu USD, tăng lần lượt 49% về lượng và 76% về giá trị so với cùng kỳ năm trước.

Đáng chú ý, thị phần của Việt Nam tại thị trường này tăng từ 11,57% lên 20,40% chỉ sau một năm. Việt Nam cũng vượt Brazil để trở thành nhà cung cấp cà phê lớn thứ hai của Trung Quốc, chỉ sau Ethiopia.

Diễn biến này phản ánh sự thay đổi đáng kể trong cơ cấu nhập khẩu của Trung Quốc, đồng thời cho thấy năng lực cạnh tranh của cà phê Việt Nam đang được cải thiện tại một trong những thị trường tiêu dùng phát triển nhanh nhất thế giới.

Triển vọng

Sự phát triển của thị trường Trung Quốc cho thấy cạnh tranh trong ngành cà phê sẽ ngày càng không chỉ dựa vào giá bán.

Nếu xu hướng tiêu dùng tiếp tục dịch chuyển sang các sản phẩm có giá trị gia tăng cao, doanh nghiệp Việt Nam sẽ cần đầu tư nhiều hơn vào chế biến sâu, nâng cao chất lượng, tăng khả năng truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu. Đây cũng là cơ hội để các dòng robusta chất lượng cao và cà phê đặc sản của Việt Nam mở rộng thị phần.

Từ những xu hướng mà Intelligence.coffee tổng hợp cùng các số liệu công khai của ngành có thể thấy, Trung Quốc đang chuyển từ vai trò một thị trường tăng trưởng nhanh sang một thị trường có yêu cầu ngày càng cao và dần hình thành những tiêu chuẩn riêng.

Đối với các doanh nghiệp xuất khẩu, cơ hội vẫn rất lớn nhờ quy mô thị trường và tốc độ mở rộng nhu cầu. Tuy nhiên, trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, lợi thế sẽ không chỉ nằm ở giá bán hay chất lượng sản phẩm mà còn ở khả năng hiểu người tiêu dùng, xây dựng quan hệ với đối tác và thích ứng với những yêu cầu ngày càng riêng của thị trường Trung Quốc.

Quang Trung