Ba khía Đầm Dơi: Chính sách sở hữu trí tuệ tiếp sức xây dựng thương hiệu

Ba khía từ lâu là đặc sản gắn liền với vùng rừng ngập mặn Cà Mau. Trước đây, sản phẩm chủ yếu được người dân chế biến theo kinh nghiệm gia truyền và tiêu thụ trong phạm vi địa phương. Giá trị của ba khía vì thế phụ thuộc nhiều vào mùa vụ và thương lái, trong khi thương hiệu của sản phẩm chưa thực sự được định hình.

Tạo nền tảng cho thương hiệu đặc sản

Bước ngoặt đến khi HTX Ba Khía Đầm Dơi ở xã Quách Phẩm tham gia Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP). Không chỉ hướng đến mục tiêu đạt chứng nhận, HTX xem đây là cơ hội để thay đổi cách làm, từng bước chuẩn hóa sản xuất và xây dựng thương hiệu cho đặc sản quê hương.

Chuẩn hóa sản xuất giúp HTX Ba Khía Đầm Dơi xây dựng thương hiệu, tạo nền tảng phát triển tài sản sở hữu trí tuệ cho đặc sản địa phương.

Theo đại diện HTX, trước đây, nhiều hộ sản xuất chủ yếu quan tâm làm sao bán được hàng. Khi tham gia OCOP, tư duy đó dần thay đổi. Các thành viên bắt đầu chú trọng hơn đến chất lượng đồng đều, an toàn thực phẩm, bao bì, nhãn mác và uy tín của sản phẩm. Những yêu cầu tưởng như chỉ mang tính thủ tục lại trở thành động lực để HTX hoàn thiện quy trình sản xuất theo hướng chuyên nghiệp.

Hiện, HTX chuyên chế biến các sản phẩm từ ba khía và tôm - những đặc sản đặc trưng của vùng rừng ngập mặn Cà Mau. Thay vì chỉ bán nguyên liệu tươi, HTX tập trung chế biến sâu nhằm nâng cao giá trị gia tăng. Nhiều sản phẩm đã được người tiêu dùng biết đến như ba khía muối, ba khía trộn sẵn, mắm tôm chua ngọt và riêu ba khía.

Đến nay, HTX Ba Khía Đầm Dơi có 6 sản phẩm được công nhận OCOP, gồm 1 sản phẩm đạt 3 sao và 5 sản phẩm đạt 4 sao cấp tỉnh. Đây không chỉ là sự ghi nhận về chất lượng mà còn tạo thêm lợi thế khi đưa sản phẩm vào các kênh phân phối hiện đại.

Bà Trần Thị Xa, Giám đốc, Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX, cho biết việc tham gia OCOP góp phần quan trọng trong việc nâng tầm giá trị đặc sản địa phương.

“HTX hiện có 6 sản phẩm được công nhận OCOP. Khi đạt chứng nhận, sản phẩm được người tiêu dùng tin tưởng hơn, thuận lợi hơn trong việc tiếp cận thị trường trong và ngoài tỉnh”, bà Xa chia sẻ.

Theo HTX, sau khi các sản phẩm được công nhận OCOP, doanh thu mỗi năm tăng khoảng 20-30%. Không chỉ sản lượng tiêu thụ cải thiện, giá trị của từng sản phẩm cũng tăng nhờ đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường.

Để đạt được kết quả đó, HTX không chỉ dựa vào nỗ lực của các thành viên mà còn nhận được sự đồng hành của Liên minh HTX tỉnh Cà Mau cùng nhiều cơ quan, đơn vị.

Chính sách hỗ trợ thúc đẩy tài sản trí tuệ HTX

Đại diện Liên minh HTX tỉnh Cà Mau cho rằng việc hỗ trợ HTX không dừng ở khâu hoàn thiện hồ sơ OCOP mà được triển khai theo chuỗi. Liên minh HTX tỉnh hỗ trợ HTX từ tư vấn kỹ thuật sản xuất, kết nối chuyên gia an toàn thực phẩm, xây dựng quy trình quản lý chất lượng đến xúc tiến thương mại. Mục tiêu là nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển thương hiệu bền vững.

Trong quá trình xây dựng sản phẩm OCOP, HTX Ba Khía Đầm Dơi cũng gặp không ít khó khăn. HTX còn hạn chế về năng lực quản trị. Chi phí đầu tư dây chuyền chế biến, đóng gói lớn, trong khi mở rộng thị trường cần thêm nguồn lực và kinh nghiệm.

Do đó, Liên minh HTX tỉnh đã chủ động triển khai nhiều hoạt động hỗ trợ: Hỗ trợ HTX tư vấn kỹ thuật, hoàn thiện quy trình sản xuất an toàn và xây dựng hồ sơ OCOP. Đồng thời, HTX được kết nối xúc tiến thương mại với doanh nghiệp, siêu thị và các sàn thương mại điện tử.

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, đây cũng là cách tiếp cận phù hợp với định hướng phát triển tài sản trí tuệ cho khu vực kinh tế hợp tác. Các HTX cần được hỗ trợ từ xây dựng thương hiệu, chuẩn hóa chất lượng, hoàn thiện bao bì, nhãn mác đến mở rộng thị trường. Đây là nền tảng giúp sản phẩm tích lũy uy tín và tạo giá trị bền vững.

Với HTX Ba Khía Đầm Dơi, OCOP không chỉ là chứng nhận chất lượng mà còn mở ra hướng phát triển mới. HTX chú trọng xây dựng thương hiệu, nâng cao chất lượng và xem uy tín với người tiêu dùng là tài sản lâu dài.

Nếu OCOP thay đổi tư duy sản xuất, công nghệ và chuẩn hóa quy trình giúp HTX Ba Khía Đầm Dơi nâng cao giá trị thương hiệu. Đó cũng là hướng đi phù hợp với chủ trương phát triển tài sản trí tuệ cho sản phẩm đặc sản, OCOP và khu vực kinh tế hợp tác.

Những năm gần đây, các chương trình hỗ trợ sở hữu trí tuệ được lồng ghép với OCOP và phát triển kinh tế tập thể. HTX được khuyến khích chuẩn hóa sản xuất, hoàn thiện bao bì, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc và phát triển thương hiệu sản phẩm địa phương. Đối với HTX Ba Khía Đầm Dơi, quá trình này bắt đầu từ việc thay đổi cách làm.

Khai thác sở hữu trí tuệ để đi xa

Như chia sẻ của bà Trần Thị Xa, đơn vị luôn xác định muốn đưa đặc sản địa phương đi xa thì không thể chỉ dựa vào hương vị truyền thống. Điều quan trọng là phải duy trì chất lượng ổn định, đáp ứng yêu cầu về an toàn thực phẩm và tạo dựng niềm tin lâu dài với người tiêu dùng.

Chương trình OCOP cùng các chính sách hỗ trợ sở hữu trí tuệ đang tiếp sức HTX nâng cao giá trị thương hiệu Ba Khía Đầm Dơi và mở rộng thị trường.

“Chúng tôi giữ hương vị truyền thống, đồng thời cải tiến quy trình, đầu tư máy móc để bảo đảm an toàn thực phẩm, đáp ứng yêu cầu thị trường”, bà Xa nói.

Từ định hướng đó, HTX mạnh dạn đầu tư dây chuyền chế biến, áp dụng hệ thống quản lý an toàn thực phẩm HACCP. Việc chuẩn hóa quy trình giúp kiểm soát chất lượng, xây dựng uy tín thương hiệu và mở rộng cơ hội vào các kênh phân phối hiện đại.

Một trong những đổi mới đáng chú ý là đầu tư máy rửa ba khía tự động. Nếu trước đây công đoạn làm sạch chủ yếu thực hiện thủ công thì nay thiết bị có thể xử lý khoảng 1 tấn ba khía chỉ trong khoảng 40 phút. Nhờ đó, HTX vừa giảm chi phí sản xuất, vừa nâng cao năng suất và bảo đảm các yêu cầu về vệ sinh trong chế biến.

Song song với đổi mới công nghệ, HTX này còn phát triển các sản phẩm chế biến sâu để gia tăng giá trị. Riêu ba khía xay mịn được đầu tư về công nghệ và bao bì, góp phần đa dạng sản phẩm OCOP, đáp ứng nhu cầu người tiêu dùng.

Theo các chuyên gia, giá trị đặc sản không chỉ nằm ở nguyên liệu mà còn ở thương hiệu, uy tín, truy xuất nguồn gốc và niềm tin khách hàng. Đầu tư công nghệ, chất lượng, bao bì giúp tích lũy giá trị thương hiệu, tạo lợi thế cạnh tranh lâu dài.

Thực tế, HTX Ba Khía Đầm Dơi đang từng bước khai thác lợi thế này thông qua chuyển đổi số. Ngoài đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử, HTX còn thường xuyên livestream quy trình chế biến ngay tại cơ sở. Khách hàng có thể theo dõi trực tiếp các công đoạn lựa chọn nguyên liệu, sơ chế, đóng gói và bảo quản sản phẩm, qua đó tăng thêm niềm tin đối với thương hiệu.

Đây cũng là một trong những nội dung được Liên minh HTX tỉnh Cà Mau hỗ trợ trong quá trình phát triển HTX. Nhất là hỗ trợ HTX tư vấn kỹ thuật, hoàn thiện hồ sơ OCOP, bao bì, nhãn mác và kết nối thị trường. Các giải pháp này giúp mở rộng đầu ra, nâng cao nhận diện và gia tăng giá trị thương hiệu sản phẩm.

Có thể nói sở hữu trí tuệ không chỉ là câu chuyện đăng ký quyền, mà còn là quá trình xây dựng, quản trị và khai thác giá trị thương hiệu. Khi chất lượng, công nghệ và thị trường được kết nối, những đặc sản địa phương như ba khía Đầm Dơi sẽ có thêm nền tảng để phát triển bền vững.

Thanh Ba