Phát huy vai trò của Hội thẩm nhân dân trong tham gia xét xử tại các phiên toà

Hội thẩm nhân dân tham gia xét xử tại Tòa án nhân dân tỉnh.

Theo quy định, tại phiên tòa sơ thẩm, thành phần Hội đồng xét xử gồm 1 thẩm phán và 2 hội thẩm nhân dân. Đối với những vụ án có tính chất phức tạp, nghiêm trọng thì hội đồng xét xử có thể gồm 2 thẩm phán và 3 hội thẩm nhân dân. Với vai trò là người đại diện cho tiếng nói của nhân dân trong việc giải quyết vụ án, vụ việc, trong quá trình tham gia xét xử, các vị hội thẩm nhân dân luôn thực hiện đúng chức năng, thẩm quyền theo quy định của pháp luật, có quan điểm rõ ràng, độc lập, góp phần cùng với thẩm phán đưa ra phán quyết bảo đảm đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, tránh oan sai, bỏ lọt tội phạm.

Theo báo cáo của TAND tỉnh, nhiệm kỳ 2026 - 2031, toàn tỉnh hiện có 12 đoàn Hội thẩm nhân dân (cấp tỉnh 1 đoàn, cấp khu vực 11 đoàn) với tổng số 393 vị hội thẩm nhân dân (cấp tỉnh 30 người, cấp khu vực 363 người). Phần lớn hội thẩm nhân dân là cán bộ đang công tác tại các cơ quan Đảng, Nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội, doanh nghiệp; lãnh đạo, quản lý đã nghỉ hưu có kiến thức chuyên môn ở nhiều lĩnh vực khác nhau, am hiểu đời sống xã hội để đại diện cho nhân dân tham gia xét xử.

Nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác xét xử các vụ án, vụ việc tại toà án, ngay từ đầu mỗi nhiệm kỳ, TAND hai cấp trong tỉnh chủ động cùng Trưởng đoàn Hội thẩm nhân dân xây dựng quy chế phối hợp để thực hiện mối quan hệ công tác trong xét xử; quan tâm bố trí cơ sở vật chất phục vụ công tác nghiên cứu hồ sơ khi tham gia xét xử.

Đặc biệt, nhằm nâng cao trình độ, kỹ năng xét xử cho đội ngũ hội thẩm nhân dân, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, thời gian qua, TAND tỉnh phối hợp với các Cục nghiệp vụ Bộ Tư pháp, Học viện Toà án tổ chức các lớp bồi dưỡng, tập huấn nghiệp vụ xét xử. Kết quả, từ tháng 7/2025 đến nay, TAND tỉnh đã phối hợp mở 4 lớp tập huấn nghiệp vụ cho đội ngũ hội thẩm nhân dân. Nội dung tập huấn gồm: các điểm mới của Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự 2025; Bộ luật Tố tụng dân sự, Luật Tố tụng hành chính; địa vị pháp lý của hội thẩm nhân dân; kỹ năng nghiên cứu hồ sơ, xét xử các vụ án hình sự, dân sự, hành chính; kỹ năng thẩm vấn, đánh giá chứng cứ, tranh tụng tại phiên tòa; quy trình nghiên cứu hồ sơ, xác định tư cách đương sự, thu thập chứng cứ, hòa giải và giải quyết các vụ án, vụ việc…

Việc trang bị, cung cấp đầy đủ, thường xuyên cập nhật các văn bản tài liệu phục vụ cho hoạt động nghiên cứu đã giúp đội ngũ hội thẩm nhân dân nâng cao kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong công tác xét xử.

Theo đánh giá của TAND tỉnh, với tinh thần trách nhiệm, các hội thẩm nhân dân đều tham gia nghiên cứu hồ sơ vụ án ngay sau khi có quyết định phân công của Chánh án. Trên cơ sở nắm vững nội dung vụ án, xác định các loại tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án, diễn biến, tình tiết vụ việc, từ đó có hướng giải quyết vụ án đúng pháp luật.

Đối với các vụ án có tính chất phức tạp, các hội thẩm nhân dân chủ động nghiên cứu kỹ lưỡng, trao đổi nghiệp vụ với thẩm phán Chủ tọa phiên tòa. Tại phiên tòa, các hội thẩm nhân dân tích cực tham gia xét hỏi để làm rõ tình tiết của vụ án một cách khách quan, toàn diện, đầy đủ nhằm xác định sự thật, nội dung cụ thể của vụ án; chú trọng đến lời khai, phần trả lời của các bị cáo, chứng cứ do các bên đương sự cung cấp; xem xét, lắng nghe, trao đổi với các cơ quan tiến hành tố tụng khác đánh giá về các tài liệu, hồ sơ liên quan vụ án để xem xét, làm căn cứ giúp việc xét xử bảo đảm đúng pháp luật, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, cũng như xác định đúng vai trò, trách nhiệm của các bên đương sự hoặc bị cáo trong vụ án.

Cùng với đó, trong quá trình xét xử, hội thẩm nhân dân còn làm tốt công tác giáo dục, phổ biến pháp luật tới bị cáo, nguyên đơn, bị đơn trong mỗi vụ án. Ông Lê Trí Trung, thành viên đoàn Hội thẩm nhân dân TAND khu vực 5 cho biết: Xác định rõ trách nhiệm của mình trong hội đồng xét xử, tôi luôn giữ lập trường, quan điểm độc lập trong quá trình xét xử trên cơ sở tuân thủ pháp luật và khách quan. Để làm được điều đó, trước mỗi phiên tòa, tôi dành thời gian nghiên cứu kỹ hồ sơ, vận dụng kinh nghiệm trong công tác; hệ thống, tổng hợp các tình tiết vụ án, vụ việc. Điều đó giúp tôi khái quát, nắm chắc bản chất vụ việc để phối hợp với thẩm phán trong quá trình xét xử.

Với tinh thần trách nhiệm, đội ngũ hội thẩm nhân dân đã đóng góp vào kết quả tích cực trong công tác xét xử của TAND hai cấp của tỉnh những năm qua. Kết quả, 9 tháng đầu năm 2026 (từ ngày 31/10/2025 đến 30/6/2026), TAND hai cấp đã thụ lý 9.216 vụ án các loại; đã giải quyết 7.912 vụ, đạt 85,8%. Riêng hội thẩm nhân dân đã tham gia xét xử sơ thẩm 7.329 vụ án, vụ việc trên các lĩnh vực. Chất lượng xét xử được nâng lên rõ rệt, tỷ lệ án bị hủy, sửa trung bình chỉ chiếm dưới 1% (thấp hơn mức Quốc hội và TAND tối cao quy định).

Trong quá trình tham gia xét xử, các hội thẩm nhân dân đều tuyệt đối chấp hành nguyên tắc “thẩm phán, hội thẩm nhân dân tham gia xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật”. Không có vụ án nào quan điểm của hội thẩm nhân dân khác quan điểm của thẩm phán dẫn đến phải ghi nhận ý kiến trong biên bản nghị án; không có trường hợp hội thẩm nhân dân vi phạm pháp luật trong quá trình tham gia xét xử vụ án.

Đồng chí Nguyễn Thanh Hải, Phó Chánh án TAND tỉnh cho biết: Hội thẩm nhân dân có vị trí, vai trò rất quan trọng trong hoạt động xét xử sơ thẩm các vụ án, vụ việc của toà án. Sự tham gia xét xử của hội thẩm nhân dân góp phần bảo đảm quyền làm chủ, giám sát của nhân dân đối với hoạt động xét xử của TAND. Nhờ đó, hầu hết bản án hội đồng xét xử ban hành đúng pháp luật, khách quan, dân chủ, thấu tình, đạt lý, bảo đảm quy định pháp luật. Những kết quả đạt được khẳng định đội ngũ hội thẩm nhân dân đã thực sự phát huy vai trò trong hoạt động tư pháp, là cầu nối giữa nhân dân và cơ quan xét xử, để mỗi phán quyết của tòa án không chỉ đúng pháp luật, mà còn tạo được sự đồng thuận, niềm tin trong xã hội.

Bài, ảnh; Trần Ích