Cần tập trung giám sát chất lượng công tác xét xử

Quang cảnh thảo luận tại Tổ 7. (Ảnh: MAI ĐỈNH)

Chuyển từ giám sát tỷ lệ giải quyết sang giám sát chất lượng xét xử

Thảo luận tại tổ về Dự án Nghị quyết thay thế Nghị quyết số 96/2019/QH14 về công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật, công tác của Viện kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân và công tác thi hành án chiều nay, Chánh án Nguyễn Văn Quảng cho biết, thời điểm năm 2019, trước yêu cầu tăng cường đấu tranh phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật, việc Quốc hội ban hành Nghị quyết số 96/2019/QH14 là cần thiết. Cách tiếp cận và các chỉ tiêu được quy định tại thời điểm đó phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Tuy nhiên, sau 7 năm thực hiện, nhiều chỉ tiêu mang tính định lượng của nghị quyết không còn phù hợp với tình hình hiện nay mà cần chuyển sang giám sát chất lượng giải quyết và việc bảo đảm thời hạn tố tụng theo quy định của pháp luật.

Đề cập nguồn lực của ngành tòa án, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao cho biết, đang có sự chênh lệch rất lớn giữa khối lượng công việc và nguồn nhân lực. Từ năm 2012, ngành được giao gần 15.000 biên chế. Đến năm 2026, biên chế chỉ còn khoảng 14.000 người và không được bổ sung trong nhiều năm qua. Trong khi đó, từ năm 2019 đến nay, số lượng vụ án, vụ việc các cấp Tòa án phải giải quyết đã tăng hơn 200%.

Theo Chánh án Nguyễn Văn Quảng, pháp luật tố tụng đã quy định rất rõ thời hạn giải quyết đối với từng loại vụ việc. Về nguyên tắc, các cơ quan tiến hành tố tụng phải giải quyết đúng thời hạn luật định, nếu quá hạn thì được xác định là vi phạm. Cách tiếp cận này sẽ nâng cao trách nhiệm của các cơ quan tư pháp; đồng thời khắc phục tình trạng chạy theo tỷ lệ giải quyết, dẫn đến có thời điểm ảnh hưởng đến chất lượng bản án, quyết định.

Xây dựng chỉ tiêu tạo động lực nâng cao chất lượng xét xử

Chánh án Nguyễn Văn Quảng cho biết, hiện nay khối lượng công việc của Tòa án không chỉ bao gồm hoạt động xét xử mà còn nhiều loại việc tư pháp khác như quyết định đưa người vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, cơ sở chữa bệnh bắt buộc, hòa giải, đối thoại tại Tòa án và nhiều thủ tục tư pháp khác. Nếu chỉ tính trên số lượng án sẽ không phản ánh đầy đủ khối lượng công việc thực tế của đội ngũ thẩm phán.

Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Quảng. (Ảnh: MAI ĐỈNH)

Trong khi đó, tỷ lệ án hủy, án sửa không hoàn toàn phụ thuộc vào năng lực của thẩm phán mà còn chịu tác động bởi quan điểm đánh giá chứng cứ giữa các cấp xét xử. Đối với nhiều vụ án phức tạp, nhất là án hành chính, tỷ lệ án hủy, sửa nhiều năm qua luôn ở mức hơn 2,5%. Vì vậy, việc xây dựng chỉ tiêu cần vừa tạo động lực nâng cao chất lượng xét xử, vừa bảo đảm phù hợp với thực tiễn.

Đối với công tác giải quyết đơn đề nghị giám đốc thẩm, tái thẩm, Chánh án cho biết Tòa án nhân dân tối cao đang được giao xây dựng Đề án đổi mới thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm. Do đó, trong giai đoạn hiện nay, Tòa án nhân dân tối cao đề nghị chỉ quy định theo hướng hằng năm nâng cao cả số lượng và chất lượng đơn được giải quyết so với năm trước. Sau khi đề án được thông qua sẽ có cơ sở để sửa đổi toàn diện các chỉ tiêu định lượng liên quan theo hướng phù hợp hơn với thực tiễn.

Cùng góp ý về nội dung này, đại biểu Trần Nhật Minh (đoàn Nghệ An) cho biết, trong bối cảnh số lượng các vụ việc dân sự, kinh doanh thương mại và hành chính ngày càng gia tăng, tính chất ngày càng phức tạp, việc giao chỉ tiêu đối với ngành tòa án cần theo hướng tổng quát, tập trung vào mục tiêu hạn chế tối đa tỷ lệ bản án, quyết định bị hủy, sửa do nguyên nhân chủ quan.

Theo đại biểu Trần Nhật Minh, nếu quy định cứng chỉ tiêu ngay trong luật sẽ không chỉ tạo áp lực lớn đối với ngành tòa án mà còn tạo áp lực trực tiếp đối với đội ngũ thẩm phán trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Hiện nay, ngành tòa án đã có cơ chế xử lý trách nhiệm đối với thẩm phán có tỷ lệ án bị hủy, sửa vượt quy định; trường hợp vi phạm có thể bị tạm dừng xét xử để xem xét trách nhiệm và áp dụng các hình thức xử lý theo quy định.

Thảo luận chi tiết các điều khoản, nhiều đại biểu chỉ ra những bất cập nếu áp dụng chỉ tiêu định lượng cứng nhắc, thiếu phù hợp với thực tiễn khách quan. Thí dụ, việc tạm đình chỉ hay phục hồi điều tra phụ thuộc hoàn toàn vào các căn cứ pháp lý khách quan được quy định trong Bộ luật Tố tụng hình sự (như chờ kết quả giám định, truy nã bị can, tương trợ tư pháp...). Khi có căn cứ bắt buộc cơ quan tố tụng phải ra quyết định tạm đình chỉ; ngược lại, khi chưa có căn cứ pháp luật thì không thể phục hồi vụ án một cách gượng ép theo ý chí chủ quan.

H.N