Nepal gồng mình chống chọi với thiên tai

Nước lũ cuốn trôi nhà cửa và nhiều công trình tại Nepal. Ảnh Reuters.

Cảnh sát Nepal cho biết, tính đến tối 26/8, lực lượng chức năng đã tìm thấy 157 thi thể. Các đội cứu hộ tiếp tục được triển khai tới những khu vực bị ảnh hưởng, đồng thời nỗ lực đưa người dân ra khỏi các địa bàn có nguy cơ tiếp tục xảy ra lũ quét và sạt lở.

Theo Bộ Du lịch Nepal, ít nhất 403 du khách hiện chưa được xác định tung tích, trong đó có 341 người nước ngoài. Riêng công dân Ấn Độ có 142 người nằm trong danh sách mất tích. Ngoài ra còn có công dân Australia, Anh, Malaysia, Hà Lan, Bồ Đào Nha, Nam Phi, Hàn Quốc và Mỹ. Người phát ngôn cảnh sát Nepal Abi Narayan Kafle thông tin thêm, 28 nhân viên cảnh sát cũng đang mất tích trong thảm họa này.

Tại khu vực bên kia biên giới, chính quyền Trung Quốc thông báo ít nhất 3 người thiệt mạng và 265 người mất tích tại huyện Kyirong thuộc khu vực Tây Tạng. Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV) cho biết các số liệu thương vong cụ thể vẫn đang được xác minh.

Thủ tướng Nepal Balendra Shah đã lên tiếng kêu gọi người dân đoàn kết và bình tĩnh vượt qua thảm họa. Ông khẳng định chính phủ chịu trách nhiệm triển khai các hoạt động cứu hộ, điều trị y tế, cung cấp lương thực và chỗ ở cho những người bị ảnh hưởng. Trước tình hình nghiêm trọng, Thủ tướng cũng đã triệu tập cuộc họp khẩn với Cơ quan Giảm nhẹ và Quản lý rủi ro thiên tai quốc gia để đánh giá tình hình và chỉ đạo các biện pháp ứng phó.

Chính phủ Nepal cho biết các lực lượng y tế, hướng đạo sinh và Hội Chữ thập đỏ đã được huy động tham gia cứu trợ. Quân đội Nepal cũng triển khai trực thăng cùng các đội ứng phó thảm họa tới khu vực bị ảnh hưởng, đồng thời tiến hành thống kê thiệt hại.

Làng mạc bị cuốn trôi theo dòng lũ dữ

Trận lũ quét xảy ra tại khu vực Syapru Besi và Timure, thuộc huyện miền núi Rasuwa, nơi có khoảng 50.000 người sinh sống. Theo các quan chức địa phương, mực nước dâng quá cao khiến trực thăng chưa thể hạ cánh tại nhiều khu vực bị ảnh hưởng, gây thêm khó khăn cho công tác cứu hộ.

Bùn đất lấp đầy những nơi từng là đường đi, làng mạc, bên cạnh dòng nước vẫn chảy xiết. Ảnh Reuters.

Quan chức tại Rasuwa, ông Narendra Pariyar cảnh báo người dân sinh sống dọc sông Bhote Koshi nhanh chóng di chuyển lên vùng cao. Những báo cáo ban đầu cho thấy nhiều ngôi làng và địa điểm xây dựng các công trình cơ sở hạ tầng gần sông đã bị dòng nước cuốn trôi.

"Chúng tôi đã đề nghị cả Ấn Độ và Trung Quốc hỗ trợ các nỗ lực cứu hộ", người phát ngôn Chính phủ Nepal Sasmit Pokharel cho biết.

Những hình ảnh được Cảnh sát Nepal và người dân đăng tải trên mạng xã hội cho thấy dòng nước bùn khổng lồ đổ xuống các thung lũng miền núi, cuốn theo đất đá và nhiều công trình trên đường đi.

Điều đáng chú ý là nhiều người dân gần như không có sự chuẩn bị trước khi lũ quét xảy ra. Ông Kosh Raj Koirala, biên tập viên nhật báo tiếng Anh Republica tại Kathmandu, cho biết trận lũ xảy ra trong bối cảnh khu vực không có mưa lớn. "Nhiều người đang ở nhà... một số ngôi nhà đã bị dòng sông cuốn trôi", ông Koirala nói, mô tả mức độ bất ngờ và dữ dội của thiên tai.

Thiệt hại lớn về tài sản

Không chỉ gây thiệt hại về người, trận lũ còn gây tổn thất lớn đối với cơ sở hạ tầng năng lượng của Nepal. Cơ quan Điện lực Nepal cho biết khoảng 430 MW công suất phát điện, bao gồm các cơ sở thủy điện và điện mặt trời, đã bị hư hại. Nhiều hệ thống phát điện, truyền tải và phân phối điện bị ảnh hưởng, dẫn tới tình trạng gián đoạn cung cấp điện tại một số khu vực.

Trong số những người mất tích có 8 công dân Hàn Quốc đang làm việc tại một dự án thủy điện, trong khi 10 người Hàn Quốc khác bị mắc kẹt tại khu vực xảy ra thiên tai. Bộ Ngoại giao Hàn Quốc cho biết những người này làm việc cho hai doanh nghiệp là Korea Energy và Doosan Enerbility.

Nepal hiện đã cử lực lượng cứu hộ tới tìm kiếm các công nhân Hàn Quốc. Về phía Seoul, Bộ Ngoại giao nước này quyết định thành lập một lực lượng đặc nhiệm do Ngoại trưởng đứng đầu và lên kế hoạch nhanh chóng cử một đội phản ứng nhanh liên ngành gồm quan chức chính phủ, lực lượng cứu hỏa và cảnh sát tới Nepal hỗ trợ.

Tại Trung Quốc, hãng thông tấn Tân Hoa Xã đưa tin khu vực Tây Tạng ghi nhận "thương vong nghiêm trọng" sau khi một vụ sạt lở đất xảy ra tại khu vực cửa khẩu Kyirong, tuyến giao thông quan trọng giữa Trung Quốc và Nepal. Vụ sạt lở đã làm gián đoạn đường sá, thông tin liên lạc và hệ thống cung cấp điện tại khu vực Shigatse. Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã chỉ đạo triển khai "mọi nỗ lực" để tìm kiếm những người mất tích, đồng thời yêu cầu tăng cường công tác giám sát, cảnh báo sớm nhằm hạn chế nguy cơ xảy ra các thảm họa thứ cấp.

Nghi vấn lũ quét do tuyết lở từ sông băng

Nguyên nhân chính xác gây ra trận lũ quét hiện vẫn đang được điều tra. Tuy nhiên, các chuyên gia khí hậu thuộc Trung tâm Quốc tế về Phát triển Núi tích hợp (ICIMOD) tại Nepal nhận định một trận tuyết lở từ khu vực sông băng nhiều khả năng đã dẫn đến dòng nước lũ đột ngột.

Theo chuyên gia Saswata Sanyal, sông Lhende Khola, một nhánh của sông Bhote Koshi, ghi nhận mực nước lũ cao nhất trong ngày 26/8. Ông cho biết sông Lhende Khola đã xảy ra lũ hai lần trong vòng 14 tháng qua. Lần này, nguyên nhân được cho là một trận lở băng - đá từ sông băng ở phía Nepal, khiến dòng sông bị chặn tạm thời trước khi lượng nước tích tụ bất ngờ tràn xuống khu vực hạ lưu với sức tàn phá lớn.

Trận lũ quét cuốn theo bùn đất tấn công nhiều làng mạc tại Nepal. Ảnh Reuters.

Sông Bhote Koshi bắt nguồn từ Tây Tạng, chảy vào Nepal và hợp lưu với sông Trishuli trước khi dòng nước tiếp tục chảy vào Ấn Độ với tên gọi sông Gandak. Do đặc điểm địa hình, bất kỳ biến động lớn nào ở thượng nguồn đều có thể nhanh chóng tác động tới các khu dân cư và cơ sở hạ tầng ở khu vực hạ lưu.

Đây cũng không phải lần đầu sông Bhote Koshi gây ra thảm họa nghiêm trọng. Một trận lũ xảy ra tại con sông này năm ngoái khiến 9 người thiệt mạng và 24 người mất tích, đồng thời cuốn trôi “Cầu Hữu nghị” nối Nepal với Trung Quốc, làm gián đoạn hoạt động giao thông và thương mại trong nhiều tháng. Theo một cơ quan giám sát khí hậu khu vực, trận lũ khi đó bắt nguồn từ việc một hồ nước trên bề mặt sông băng ở Tây Tạng bất ngờ thoát nước.

Sự hỗ trợ từ cộng đồng quốc tế

Các quốc gia và tổ chức quốc tế đã đề nghị cung cấp hỗ trợ khẩn cấp, tài chính và kỹ thuật trong bối cảnh hoạt động cứu hộ đang tiếp diễn tại Nepal và Tây Tạng.

Về viện trợ nhân đạo và tài chính, Ấn Độ đã điều động một máy bay cứu hộ chở khoảng 10 tấn hàng tiếp tế khẩn cấp tới Nepal, bao gồm lều tạm, chăn màn, bộ dụng cụ vệ sinh, đèn năng lượng mặt trời và thuốc men. Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi đã điện đàm với Thủ tướng Nepal Balendra Shah để cam kết về sự hỗ trợ của New Delhi. Cùng với đó, Hiệp hội Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ quốc tế (IFRC) đã giải ngân 1 triệu franc Thụy Sĩ (tương đương 1,2 triệu USD) ngân sách khẩn cấp nhằm hỗ trợ Hội Chữ thập đỏ Nepal tiến hành các hoạt động cứu trợ và đánh giá thiệt hại.

Trong nỗ lực phối hợp quốc tế và hỗ trợ vệ tinh, Liên Hợp Quốc đã cử nhân viên tới Nepal để hỗ trợ các hoạt động cứu trợ do chính phủ nước này dẫn dắt. Văn phòng của Liên Hợp Quốc tại Trung Quốc cũng tuyên bố sẵn sàng hỗ trợ công tác cứu hộ ở khu vực Tây Tạng. Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres đã gửi lời chia buồn tới những nạn nhân bị ảnh hưởng và khẳng định tổ chức này luôn đoàn kết, sát cánh cùng các cộng đồng chịu thiệt hại trong thảm họa.

Bên cạnh đó, Liên minh châu Âu (EU) đã kích hoạt Dịch vụ Quản lý Khẩn cấp Copernicus, sử dụng hình ảnh vệ tinh để lập bản đồ các vùng thảm họa, cung cấp thông tin giúp cơ quan chức năng đánh giá thiệt hại và điều phối công tác cứu hộ hiệu quả hơn.

Biến đổi khí hậu làm gia tăng rủi ro thiên tai

Các trận mưa do gió mùa từ tháng 6 đến tháng 9 thường xuyên gây lũ lụt và sạt lở đất nghiêm trọng tại khu vực Nam Á, trong đó Nepal là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề do địa hình núi cao và mạng lưới sông suối dày đặc. Tuy nhiên, các nhà khoa học cảnh báo biến đổi khí hậu đang làm gia tăng tần suất và cường độ của những hiện tượng thời tiết cực đoan trong khu vực. Nhiệt độ tăng có thể tác động tới các sông băng, hồ băng và hệ thống thủy văn trên dãy Himalaya, làm gia tăng nguy cơ xảy ra các hiện tượng lũ quét bất ngờ.

Trong bối cảnh hàng trăm người vẫn mất tích, công tác tìm kiếm và cứu hộ tại Nepal và Tây Tạng đang được đặt lên hàng đầu. Các lực lượng chức năng phải đồng thời đối mặt với địa hình hiểm trở, đường sá bị phá hủy và nguy cơ tiếp tục xảy ra sạt lở, lũ quét.

Tại Ấn Độ, chính quyền bang Bihar cũng bắt đầu sơ tán người dân tại 6 huyện do lo ngại nước lũ có thể tiếp tục lan xuống khu vực này.

Thảm họa mới nhất một lần nữa cho thấy mức độ mong manh của các cộng đồng dân cư sống dọc những dòng sông xuyên biên giới ở khu vực Himalaya, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết về tăng cường hệ thống cảnh báo sớm, chia sẻ dữ liệu thủy văn và phối hợp cứu hộ giữa các quốc gia trong khu vực.

Tiến Kim (Theo Al Jazeera, Reuters)