Nâng tầm chuỗi giá trị trái xoài bằng khoa học công nghệ

Việc kết nối, chia sẻ kinh nghiệm giữa nhà vườn và những người trẻ mở thêm hướng đi mới trong sản xuất, chế biến và nâng cao giá trị trái xoài Mỹ Thọ.

TỪ THAY ĐỔI CÁCH TRỒNG ĐẾN THAY ĐỔI GIÁ TRỊ

Gắn bó với cây xoài qua nhiều năm, ông Đoàn Thanh Hiền, xã Mỹ Thọ, trải qua nhiều lần thay đổi phương thức sản xuất. Từ cách canh tác truyền thống, ông chuyển sang VietGAP, GlobalGAP và gần đây tiếp tục thử nghiệm sản xuất theo hướng hữu cơ dưới sự hướng dẫn của các nhà khoa học, ngành chuyên môn.

Sự thay đổi lần này, theo ông Hiền, không đơn giản là thay loại phân bón hay thuốc bảo vệ thực vật, mà là thay đổi cách nhìn về cả khu vườn. Phân bón hóa học được hạn chế tối đa; sản phẩm phòng trừ sâu bệnh chủ yếu có nguồn gốc sinh học, thảo mộc; ong được nuôi trong vườn để hỗ trợ thụ phấn tự nhiên.

Xoài Mỹ Thọ được người tiêu dùng đánh giá cao nhờ chất lượng, hương vị đặc trưng của vùng chuyên canh lâu năm.

“Làm theo hướng hữu cơ, năng suất hay mẫu mã có lúc không bằng cách sản xuất trước đây, nhưng chất lượng xoài ngon hơn. Điều tôi thấy rõ nhất là đất khỏe hơn, cây khỏe hơn và người trực tiếp sản xuất như tôi cũng an toàn hơn. Làm nông nghiệp bây giờ không thể chỉ nhìn vào sản lượng, mà phải nghĩ đến chất lượng và sự bền vững lâu dài”, ông Hiền chia sẻ.

Sự chuyển đổi trong khu vườn của ông Hiền cũng là một phần trong quá trình thay đổi tư duy sản xuất đang diễn ra tại vùng chuyên canh xoài của xã Mỹ Thọ. Cùng với vận động nông dân thay đổi kỹ thuật canh tác, xã Mỹ Thọ định hướng xây dựng mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc; phát huy vai trò hợp tác xã, tổ hợp tác trong tổ chức sản xuất, liên kết nông dân với doanh nghiệp thu mua, chế biến, xuất khẩu. Qua đó, yêu cầu của thị trường được chuyển đến người sản xuất ngay từ đầu vụ, thay vì đến khi thu hoạch mới tìm đầu ra.

Nông dân xã Mỹ Thọ thu hoạch xoài - sản phẩm chủ lực đang được địa phương định hướng phát triển theo hướng an toàn, chất lượng và bền vững.

Với cách tiếp cận này, khoa học, công nghệ trở thành “chìa khóa” để chuẩn hóa chất lượng, còn liên kết chuỗi giúp người trồng xoài từng bước chuyển từ tư duy sản xuất những gì mình có sang sản xuất theo nhu cầu thị trường.

Nhưng để nâng giá trị một ngành hàng, chỉ làm tốt trong khu vườn vẫn chưa đủ. Khi khả năng gia tăng giá trị của trái tươi có giới hạn, bài toán đặt ra cho Mỹ Thọ là làm thế nào kéo dài vòng đời sản phẩm, tạo thêm phân khúc thị trường và giúp trái xoài có nhiều “đường đi” hơn sau thu hoạch.

NỐI DÀI CHUỖI GIÁ TRỊ TỪ CHẾ BIẾN VÀ KHÔNG GIAN SỐ

Câu chuyện của anh Nguyễn Phú Tân, Giám đốc Công ty CP Sản xuất XNK SENVIA FOOD (xã Mỹ Lợi, tỉnh Đồng Tháp) là một lát cắt tiêu biểu cho hướng đi mới.

Năm 2024, ban đầu, anh Nguyễn Phú Tân tìm đến vùng chuyên canh xoài Mỹ Thọ để học kinh nghiệm sản xuất hữu cơ áp dụng cho vườn sầu riêng gia đình. Tuy nhiên, qua tiếp xúc với những nông dân lâu năm, anh bị thu hút bởi cách nhà vườn chăm đất, chăm cây và trân quý nông sản. Từ mối duyên này, ý tưởng chế biến xoài sấy mộc dần hình thành.

Các sản phẩm chế biến từ nông sản mở thêm dư địa gia tăng giá trị, góp phần kết nối vùng nguyên liệu với thị trường và người tiêu dùng.

Những mẻ thử nghiệm đầu không phải lúc nào cũng thành công. Anh Tân kiên trì điều chỉnh kỹ thuật, kết nối với nhà vườn trồng xoài theo hướng hữu cơ tại xã Mỹ Thọ để chủ động nguồn nguyên liệu. Anh Nguyễn Phú Tân chia sẻ: “Điều giữ tôi lại không chỉ là trái xoài ngon, mà còn là người làm ra nó. Xoài cát chu sản xuất theo hướng hữu cơ có vị đậm, thịt chắc, khi sấy rất thơm. Đây là lợi thế để phát triển sản phẩm tự nhiên, hướng đến khách hàng quan tâm sức khỏe”.

Từ trái xoài tươi, qua chế biến, một vòng đời sản phẩm mới được mở ra. Thời gian bảo quản kéo dài, phạm vi thị trường rộng hơn, tạo thêm đầu ra cho xoài nguyên liệu và giúp giá trị ngành hàng giảm phụ thuộc vào thị trường trái tươi. Không dừng lại ở việc mua nguyên liệu, anh Tân còn cùng người dân quảng bá sản phẩm, chia sẻ câu chuyện vùng trồng, đưa hình ảnh người nông dân xoài Mỹ Thọ đến gần hơn với khách hàng.

Nếu anh Nguyễn Phú Tân góp phần “nối dài” trái xoài bằng chế biến thì chị Đỗ Thị Hồng Thắm, Tổ trưởng Tổ hỗ trợ mô hình “Cây xoài nhà tôi”, xã Mỹ Thọ, cùng những người trẻ địa phương lại góp thêm một con đường khác, đưa xoài Mỹ Thọ đi xa hơn trên không gian số.

Đưa hình ảnh, câu chuyện trái xoài lên nền tảng số là cách người trẻ xã Mỹ Thọ hỗ trợ nhà vườn quảng bá sản phẩm, tiếp cận gần hơn với người tiêu dùng.

Chị Đỗ Thị Hồng Thắm thừa nhận, về kinh nghiệm trồng xoài, thế hệ trẻ khó có thể so với những nông dân đã vài chục năm gắn bó với khu vườn. Bù lại, người trẻ có lợi thế về mạng xã hội, kỹ năng xây dựng nội dung, quay video, livestream và kết nối cộng đồng.

“Chúng tôi muốn kể nhiều hơn về những nhà vườn, cách bà con sản xuất xoài theo hướng hữu cơ và hành trình làm ra một trái xoài. Khi người tiêu dùng hiểu sản phẩm được trồng ở đâu, ai làm ra và được chăm sóc như thế nào, niềm tin sẽ khác. Livestream hay mạng xã hội chỉ là công cụ để đưa những câu chuyện thật ấy đến gần khách hàng hơn”, Hồng Thắm cho biết.

Từ mô hình “Cây xoài nhà tôi”, hoạt động livestream đến việc giới thiệu nhà vườn, quy trình sản xuất trên các nền tảng số, khoảng cách giữa người trồng và người mua đang được rút ngắn. Người tiêu dùng không chỉ nhìn thấy một trái xoài thành phẩm, mà có thể hiểu thêm về vùng đất, người sản xuất và quá trình hình thành sản phẩm.

Đó cũng là vấn đề nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan nhiều lần gợi mở khi nói về phát triển nông sản. Tại chương trình “Được mùa - Chốt giá” do Ban Chuyên đề - Khoa giáo, Đài Truyền hình Việt Nam phối hợp với UBND xã Mỹ Thọ tổ chức đầu tháng 8 vừa qua, đồng chí Lê Minh Hoan cho rằng, trong bối cảnh nhiều vùng trong cả nước đều có thể sản xuất xoài ngon, chất lượng tốt, sự khác biệt không thể chỉ nằm ở bản thân sản phẩm. Muốn người tiêu dùng “dừng lại và lựa chọn”, trái xoài phải có câu chuyện riêng về vùng đất, nhà vườn và những giá trị phía sau quá trình sản xuất.

Theo đồng chí Lê Minh Hoan, người tiêu dùng ngày nay không chỉ thưởng thức nông sản bằng vị giác, mà còn bằng cảm xúc. Vì vậy, mỗi nhà vườn cần biết kể câu chuyện của mình, từ lịch sử của một cây xoài, những thế hệ gia đình gắn bó với khu vườn đến cách người nông dân thay đổi để làm ra sản phẩm an toàn. Chính những câu chuyện ấy tạo thêm giá trị mà một trái xoài đơn thuần khó có được.

Chủ tịch UBND xã Mỹ Thọ Nguyễn Minh Tuấn cho biết, định hướng của địa phương là tiếp tục phát triển vùng xoài theo hướng an toàn, hữu cơ, tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số; đồng thời, xây dựng mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và phát huy vai trò hợp tác xã làm hạt nhân liên kết sản xuất.

Xoài được chuẩn hóa về chất lượng, bao bì và truy xuất nguồn gốc, góp phần nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường.

“Muốn ngành hàng xoài phát triển bền vững thì không thể chỉ dừng ở việc làm ra trái xoài ngon. Điều quan trọng là phải nâng được giá trị sản phẩm, nâng thu nhập cho người dân và xây dựng được thương hiệu để thị trường biết đến xoài Mỹ Thọ nhiều hơn. Địa phương sẽ tiếp tục kết nối doanh nghiệp với hợp tác xã, nhà vườn, thúc đẩy chế biến, quảng bá trên các nền tảng số và tổ chức sản xuất ngày càng sát với yêu cầu của thị trường”, đồng chí Nguyễn Minh Tuấn nhấn mạnh.

Từ một vùng đất có truyền thống trồng xoài, Mỹ Thọ đang từng bước chuyển sang tư duy phát triển ngành hàng xoài. Khi khoa học làm thay đổi khu vườn, công nghệ giúp minh bạch sản phẩm, đổi mới sáng tạo mở thêm hướng chế biến và chuyển đổi số đưa câu chuyện nông sản đến gần thị trường, giá trị của trái xoài Mỹ Thọ không còn chỉ được tính từ lúc ra hoa đến ngày thu hoạch, mà đang được nối dài trên toàn bộ hành trình từ khu vườn đến người tiêu dùng.

MỸ LÝ - M.T

SỞ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TỈNH ĐỒNG THÁP PHỐI HỢP THỰC HIỆN