Năng lượng sạch tạo điều kiện để mở rộng dư địa tăng trưởng

Diễn đàn “Năng lượng sạch cho kỷ nguyên tăng trưởng mới”. (Ảnh: KIM DUNG)

Chiều 27/10, tại Hà Nội, Diễn đàn “Năng lượng sạch cho kỷ nguyên tăng trưởng mới” do Tạp chí Năng lượng Sạch Việt Nam tổ chức đã tập trung thảo luận những vấn đề trọng tâm trong quá trình chuyển dịch năng lượng, từ phát triển hydrogen sạch, điện hạt nhân đến hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS). Các ý kiến cho thấy, thách thức hiện nay không chỉ là gia tăng nguồn điện sạch mà còn phải bảo đảm khả năng cung ứng ổn định, chi phí hợp lý và đáp ứng yêu cầu giảm phát thải của nền kinh tế.

Áp lực tăng trưởng và yêu cầu chuyển dịch năng lượng

Theo báo cáo tại diễn đàn, giai đoạn 2016-2025, sản lượng điện thương phẩm của Việt Nam tăng bình quân 7,6%/năm, trong khi công suất cực đại tăng 6,9%/năm. Đến năm 2025, điện thương phẩm đạt khoảng 288 tỷ kWh, công suất cực đại khoảng 54 GW.

Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao, nhu cầu năng lượng được dự báo tiếp tục tăng mạnh. Cùng với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, sự phát triển của trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và giao thông điện hóa đang tạo thêm áp lực lên hệ thống cung ứng điện. Trong khi đó, yêu cầu giảm phát thải và những tiêu chuẩn môi trường ngày càng cao tại các thị trường quốc tế cũng tác động trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu.

Tiến sĩ Mai Duy Thiện, Tổng Biên tập Tạp chí Năng lượng Sạch Việt Nam. (Ảnh: KIM DUNG)

Bức tranh chuyển dịch năng lượng đã ghi nhận những thay đổi đáng kể khi điện mặt trời và điện gió ngày càng đóng vai trò lớn hơn trong cơ cấu nguồn điện. Tuy nhiên, nhiệt điện than vẫn chiếm tỷ trọng hơn 30%, còn hệ thống điện phải đối mặt với những thách thức về truyền tải, điều độ và khả năng cân bằng cung-cầu khi tỷ trọng năng lượng tái tạo tăng lên.

Tiến sĩ Mai Duy Thiện, Tổng Biên tập Tạp chí Năng lượng Sạch Việt Nam cho rằng, phát triển năng lượng sạch cần được đặt trong một hệ sinh thái tăng trưởng mới, với sự kết nối giữa chính sách, hạ tầng truyền tải, công nghệ lưu trữ, thị trường tài chính và nhu cầu sử dụng năng lượng của doanh nghiệp.

Theo đó, điều chỉnh quy hoạch năng lượng cần tính đến cả việc mở rộng nguồn điện tái tạo, phát triển các nguồn điện nền sạch và tăng cường tính linh hoạt của hệ thống. Thủy điện tích năng, pin lưu trữ, các nguồn điện linh hoạt và những giải pháp chuyển đổi nhiên liệu được xác định là những hướng đi cần nghiên cứu, triển khai phù hợp.

Một trong những vấn đề được nhấn mạnh tại diễn đàn là khoảng cách giữa khả năng sản xuất điện sạch và khả năng khai thác hiệu quả nguồn điện này. Ông Nguyễn Văn Thiện, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Công nghiệp GG (GG Power) cho rằng, thách thức của chuyển dịch năng lượng không chỉ là tạo ra điện sạch mà còn phải đưa điện đến đúng thời điểm, đúng địa điểm và bảo đảm chất lượng phù hợp.

Ông Nguyễn Văn Thiện, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Công nghiệp GG. (Ảnh: KIM DUNG)

Hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin có thể góp phần giải quyết bài toán này thông qua việc tích trữ điện vào giờ thấp điểm, phát điện vào giờ cao điểm, hỗ trợ cân bằng tần số, điện áp và giảm áp lực quá tải cục bộ trên lưới điện. Đây là giải pháp quan trọng trong bối cảnh điện mặt trời phát công suất cao vào ban ngày, trong khi nhu cầu điện có thể đạt đỉnh vào buổi tối.

Tuy nhiên, theo đại diện GG Power, việc triển khai BESS vẫn gặp những điểm nghẽn về cơ chế doanh thu, giá dịch vụ lưu trữ, vốn đầu tư, tiêu chuẩn kỹ thuật và an toàn phòng cháy, chữa cháy. Do đó, cần sớm hoàn thiện cơ chế thanh toán, mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng xanh, tăng cường kiểm tra chất lượng thiết bị và khuyến khích doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Cùng với lưu trữ điện, hydrogen sạch được nhìn nhận là hướng phát triển có tiềm năng ứng dụng trong các ngành công nghiệp và giao thông vận tải. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Hoàng Lương, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam, cho biết thị trường hydrogen tại Việt Nam hiện có quy mô khoảng 500.000 tấn/năm, nhưng toàn bộ sản lượng vẫn được sản xuất từ nhiên liệu hóa thạch. Hoạt động sản xuất và tiêu thụ chủ yếu diễn ra trong phạm vi từng nhà máy, trong khi hạ tầng lưu trữ, vận chuyển và phân phối gần như chưa phát triển.

Theo ông, hydrogen sạch có thể trở thành nguyên liệu đầu vào quan trọng cho sản xuất phân bón, luyện kim, đồng thời mở ra khả năng phát triển các nhiên liệu thay thế trong giao thông vận tải và hàng hải. Tuy nhiên, giá hydrogen xanh hiện cao gấp 2,5-4,5 lần hydrogen truyền thống, trong khi cơ chế bao tiêu, khung pháp lý, tiêu chuẩn chứng nhận và hạ tầng vận chuyển chưa hoàn thiện. Vì vậy, cần ưu tiên quy hoạch hạ tầng lưu trữ, vận chuyển, xây dựng cơ chế hỗ trợ các dự án tiên phong và hình thành thị trường tiêu thụ đủ ổn định để thu hút đầu tư.

Đa dạng hóa nguồn điện, bảo đảm an ninh năng lượng

Bên cạnh năng lượng tái tạo và hydrogen, điện hạt nhân cũng được đề cập như một phương án bổ sung nguồn điện nền sạch, có khả năng cung ứng ổn định. Tiến sĩ Trần Chí Thành, Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam (Bộ Khoa học và Công nghệ), nhấn mạnh vai trò của điện hạt nhân trong bảo đảm an ninh năng lượng và thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Ông đồng thời đề cập xu hướng nghiên cứu lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR), công nghệ được kỳ vọng có khả năng triển khai linh hoạt và cung cấp điện ổn định cho những phụ tải lớn như trung tâm dữ liệu.

Tuy nhiên, việc phát triển điện hạt nhân đòi hỏi quá trình chuẩn bị kỹ thuật, hoàn thiện hồ sơ địa điểm, đánh giá an toàn, lựa chọn đối tác chuyển giao công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Theo Tiến sĩ Trần Chí Thành, Việt Nam cần có cơ chế tổ chức triển khai chuyên trách, chiến lược nội địa hóa công nghiệp cơ khí hạt nhân và chương trình đào tạo nhân lực dài hạn.

Từ các ý kiến tại diễn đàn có thể thấy, chuyển dịch năng lượng không thể chỉ dựa vào việc gia tăng công suất các nguồn điện tái tạo. Bài toán đặt ra là phải phát triển đồng bộ nguồn điện, lưới truyền tải, hệ thống lưu trữ, công nghệ mới và cơ chế huy động vốn, đồng thời bảo đảm khả năng chi trả của nền kinh tế. Khi các điều kiện này được kết nối hiệu quả, năng lượng sạch không chỉ góp phần đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng mà còn tạo nền tảng cho chuyển đổi xanh, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và mở rộng dư địa tăng trưởng bền vững của Việt Nam.

KIM DUNG