Ngành Thuế đẩy mạnh số hóa, hướng tới quản lý rủi ro thay vì kiểm tra dàn trải

Tại Hội nghị Tax & Legal Institute 2026 do KPMG Việt Nam tổ chức, ông Mai Xuân Thành, Cục trưởng Cục Thuế, cho biết ngành Thuế đang hướng tới phương thức quản lý hiện đại hơn, trong đó dữ liệu và công nghệ đóng vai trò quan trọng trong nâng cao hiệu quả quản lý, giảm thủ tục và hỗ trợ người nộp thuế.

Sự kiện diễn ra từ ngày 27 đến 30/10 tại Hà Nội và TP.HCM, đánh dấu 10 năm tổ chức Tax & Legal Institute. Hội nghị tập trung trao đổi về chính sách thuế, giá giao dịch liên kết, pháp lý và bảo vệ dữ liệu, hải quan, thuế quan cùng các vấn đề liên quan đến lao động dịch chuyển quốc tế.

Ứng dụng AI, tăng cường quản lý thuế dựa trên rủi ro

Theo ông Mai Xuân Thành, cơ quan thuế định hướng tăng cường ứng dụng công nghệ trong phân tích báo cáo tài chính và các dữ liệu liên quan, qua đó nhận diện những trường hợp có dấu hiệu rủi ro để lựa chọn đối tượng thanh tra, kiểm tra phù hợp.

Cách tiếp cận này hướng tới hạn chế việc kiểm tra dàn trải, tập trung nguồn lực vào những trường hợp cần được rà soát kỹ hơn. Đồng thời, cơ quan thuế sẽ tăng cường hướng dẫn, hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ quy định, thay vì chỉ tập trung vào hoạt động kiểm tra và xử lý vi phạm.

Ông Mai Xuân Thành, Cục trưởng Cục Thuế phát biểu tại hội nghị.

Để giảm thao tác thủ công và nâng cao chất lượng dữ liệu, ngành Thuế cũng hướng tới kết nối hệ thống quản lý thuế với hệ thống kế toán của doanh nghiệp. Nếu được triển khai hiệu quả, việc kết nối có thể giúp giảm khối lượng kê khai, báo cáo lặp lại, hạn chế sai sót và hỗ trợ doanh nghiệp tập trung nguồn lực cho hoạt động quản trị, kinh doanh.

Dữ liệu thu thập và phân tích còn có thể cung cấp thông tin tham khảo về giá cả, xu hướng ngành và vị thế trên thị trường, phục vụ quá trình ra quyết định của doanh nghiệp. Tuy nhiên, việc hiện thực hóa định hướng này còn phụ thuộc vào hạ tầng công nghệ, chất lượng dữ liệu và cơ chế triển khai cụ thể.

Trong bối cảnh chính sách thuế liên tục được cập nhật, ông Thành nhấn mạnh doanh nghiệp cần chủ động rà soát hệ thống kiểm soát nội bộ, bảo đảm tính chính xác của báo cáo tài chính và hồ sơ khai thuế. Cơ quan quản lý cũng cần tạo điều kiện để doanh nghiệp có đủ thời gian thích ứng với những thay đổi về quy định.

Hoàn thuế VAT tăng 48,8% so với cùng kỳ

Bên cạnh hiện đại hóa quản lý, việc hỗ trợ doanh nghiệp duy trì dòng tiền cũng là một nội dung được lãnh đạo ngành Thuế đề cập.

Theo ông Mai Xuân Thành, để góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế 10%, cơ quan thuế cần gắn bó chặt chẽ hơn với doanh nghiệp, nắm bắt những khó khăn và kỳ vọng của khu vực sản xuất, kinh doanh để có phương án hỗ trợ kịp thời.

“Doanh nghiệp tăng trưởng thì nguồn thu thuế mới tăng trưởng”, ông Thành nhấn mạnh.

Theo số liệu ông Thành chia sẻ tại sự kiện, tính đến 9h ngày 27/10, tổng số tiền hoàn thuế đã tăng 48,8% so với cùng kỳ năm 2025 và đạt hơn 94% dự toán năm 2026.

Hoàn thuế VAT có ý nghĩa quan trọng đối với dòng tiền của doanh nghiệp, đặc biệt là các đơn vị xuất khẩu. Việc giải quyết hồ sơ kịp thời giúp doanh nghiệp thu hồi phần vốn đang bị đọng, bổ sung nguồn lực cho sản xuất và kinh doanh.

Tuy nhiên, khi bước vào những tháng cuối năm, cơ quan thuế vẫn cần tính toán nguồn lực để đáp ứng nhu cầu hoàn thuế, nhất là trong bối cảnh hoạt động xuất khẩu tiếp tục là một động lực tăng trưởng của nền kinh tế.

Phát biểu tại Hội nghị, ông Hoàng Thùy Dương, Trưởng Khối tư vấn Thuế, KPMG Việt Nam, cho rằng mục tiêu tăng trưởng 10% cần được nhìn nhận trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất ổn. Những diễn biến địa chính trị, biến động lãi suất và chính sách thương mại của Mỹ có thể tác động đến xuất khẩu và thu hút đầu tư của Việt Nam.

Ông Hoàng Thùy Dương, Trưởng Khối tư vấn Thuế, KPMG Việt Nam phát biểu tại hội nghị.

Dù vậy, Việt Nam vẫn duy trì khả năng thích ứng, tăng trưởng xuất khẩu và thu hút FDI tích cực. Theo ông Dương, định hướng thu hút đầu tư nước ngoài đang chuyển từ chú trọng quy mô vốn sang chất lượng đầu tư và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Các lĩnh vực công nghệ cao, chuyển đổi số và sản xuất quy mô lớn được kỳ vọng tiếp tục thu hút nguồn lực.

Ông Dương cũng đánh giá số hóa trong tuân thủ và quản lý thuế là bước đi mang tính chiến lược. Nếu được triển khai hiệu quả, công nghệ có thể giúp cơ quan thuế nâng cao năng lực quản lý, hạn chế thất thu ngân sách, đồng thời tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp, nhất là trong khâu hoàn thuế VAT.

Tăng cường minh bạch, đáp ứng chuẩn mực quốc tế

Song song với chuyển đổi số, ngành Thuế phải nâng cao năng lực quản lý trong bối cảnh yêu cầu minh bạch thông tin và tuân thủ các chuẩn mực quốc tế ngày càng cao.

Tại hội nghị, ông Mai Xuân Thành đề cập việc Việt Nam được đưa ra khỏi danh sách các quốc gia không hợp tác về thuế của Liên minh châu Âu (EU) sau khoảng 8 tháng. Theo ông, kết quả này có sự đóng góp từ chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Tài chính, sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan và hỗ trợ của chuyên gia quốc tế, trong đó có các chuyên gia thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD).

Tuy nhiên, việc ra khỏi danh sách không đồng nghĩa với việc hoàn thành toàn bộ yêu cầu. Việt Nam cần tiếp tục rà soát, cập nhật quy định và quy trình, đồng thời nâng cao năng lực thực thi để duy trì sự phù hợp với các chuẩn mực quốc tế.

Trao đổi thông tin thuế xuyên biên giới cũng ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc tăng tính minh bạch, hạn chế trốn thuế và chuyển lợi nhuận không phù hợp. Doanh nghiệp cần thực hiện đầy đủ nghĩa vụ cung cấp thông tin theo quy định, bao gồm thông tin về chủ sở hữu hưởng lợi khi thuộc diện áp dụng.

Ở góc độ chính sách, ông Hoàng Thùy Dương cho rằng mục tiêu tăng trưởng cao đòi hỏi nguồn thu ngân sách tăng tương ứng, đồng thời bảo đảm kỷ luật tài khóa và cân đối nguồn lực cho phát triển. Việt Nam có thể tiếp tục đầu tư vào hạ tầng như cảng biển, sân bay và đường cao tốc để nâng cao năng lực sản xuất, xuất khẩu và phát triển dịch vụ.

Trong bối cảnh nhiều quy định thuế mới được triển khai, doanh nghiệp cũng cần chú trọng hơn đến tuân thủ thuế, quản lý giao dịch liên kết và các nghĩa vụ liên quan. Việc chủ động kiểm soát rủi ro sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế sai sót, giảm nguy cơ phát sinh nghĩa vụ truy thu và xử phạt.

•  Hồ Mai