Mỹ muốn kìm hãm AI Trung Quốc, song lại tạo ra một con quái vật

CXMT, nhà sản xuất chip nhớ từng phụ thuộc đáng kể vào công nghệ nước ngoài, đang trở thành biểu tượng cho xu hướng này. Sau khi niêm yết trên sàn STAR Market tại Thượng Hải hồi tháng 7, cổ phiếu CXMT có thời điểm tăng 466% chỉ trong một phiên. Đến ngày 13/8, vốn hóa công ty vượt Tencent, đưa họ trở thành doanh nghiệp niêm yết giá trị nhất Trung Quốc, với quy mô hơn 500 tỷ USD.

Trong đợt IPO, CXMT huy động khoảng 9,8 tỷ USD, thuộc nhóm thương vụ chào bán cổ phiếu lớn nhất Trung Quốc trong nhiều năm. Nguồn vốn được dùng để mở rộng năng lực sản xuất chip, một trong những nền tảng quan trọng trong cuộc đua AI giữa Trung Quốc và Mỹ.

Các tấm wafer của CXMT trưng bày tại một triển lãm ở Hợp Phì, Trung Quốc. Ảnh: Zuma Press

Từ chính sách kiềm chế thành động lực

Khi Washington hạn chế Trung Quốc tiếp cận các loại chip tiên tiến của Nvidia, AMD và những nhà cung cấp khác, mục tiêu ban đầu khá rõ ràng: làm suy yếu khả năng phát triển các hệ thống AI tiên tiến của Bắc Kinh.

Tuy nhiên, thay vì tiếp tục phụ thuộc vào nguồn cung nước ngoài, Trung Quốc đẩy nhanh việc xây dựng chuỗi cung ứng trong nước. Bắc Kinh coi chip nhớ và hạ tầng tính toán là những lĩnh vực chiến lược, đồng thời tạo điều kiện để các doanh nghiệp quan trọng tiếp cận vốn và thị trường.

CXMT hoàn tất quá trình từ nộp hồ sơ đến niêm yết trong chưa đầy 8 tháng, nhanh hơn nhiều so với thông lệ. Công ty được đưa vào quy trình xem xét dành cho những doanh nghiệp có vai trò chiến lược.

Khi thị trường chứng khoán công nghệ Trung Quốc giảm mạnh hồi tháng 7 và đe dọa ảnh hưởng đến màn ra mắt của CXMT, các cơ quan quản lý và quỹ nhà nước nhanh chóng can thiệp để ổn định tâm lý nhà đầu tư.

Chris Miller, tác giả cuốn Chip War và giáo sư tại Đại học Tufts, cho rằng Trung Quốc vẫn phải trả giá cao hơn cho năng lực tính toán trong nước do chip nội địa chưa đạt chất lượng tương đương sản phẩm hàng đầu của Mỹ. Tuy nhiên, khoảng cách này đang thu hẹp.

Một lợi thế khác của các doanh nghiệp Trung Quốc là chi phí vốn. Bắc Kinh đang tìm cách huy động lượng tiền tiết kiệm khổng lồ của người dân, hiện lên tới khoảng 26.000 tỷ USD.

Trong năm nay, các công ty công nghệ Trung Quốc vay vốn với lãi suất trung bình khoảng 1,9%, thấp hơn nhiều mức 5,25% mà các doanh nghiệp tương đương tại Mỹ phải trả. Khoảng cách hơn 3 điểm phần trăm giúp các công ty Trung Quốc có thêm nguồn lực để đầu tư vào chip, trung tâm dữ liệu và AI.

Dòng vốn cho lĩnh vực này cũng đang mở rộng. DeepSeek được cho là cân nhắc IPO với định giá khoảng 71 tỷ USD, trong khi Moonshot AI, Z.AI và MiniMax cũng chuẩn bị các kế hoạch tương tự.

Theo UBS, chi phí huấn luyện các mô hình AI hàng đầu của Trung Quốc hiện chưa bằng 10% mức chi phí của OpenAI và Anthropic. Giá API của nhiều mô hình AI Trung Quốc cũng thấp hơn 20% so với các sản phẩm tương đương trên thị trường quốc tế.

Những con số này cho thấy các biện pháp hạn chế của Mỹ có thể đang khiến Trung Quốc xây dựng những lựa chọn rẻ hơn và độc lập hơn, thay vì từ bỏ cuộc đua AI.

Phần cứng trở thành tâm điểm mới

Sự trỗi dậy của CXMT cũng phản ánh một thay đổi trên thị trường chứng khoán Trung Quốc. Trong nhiều năm, Tencent, Alibaba và các công ty Internet tiêu dùng là những cái tên thu hút phần lớn sự chú ý. Song, xu hướng này bắt đầu đảo chiều sau khi Bắc Kinh tăng cường quản lý khu vực tư nhân từ năm 2020.

Năm 2026, các tập đoàn công nghệ lớn tiếp tục chịu sức ép từ nền kinh tế và tiêu dùng yếu. Alibaba mất khoảng 16% giá trị thị trường từ đầu năm, Tencent giảm gần 27%, trong khi Xiaomi giảm hơn một phần ba.

Trái lại, nhóm doanh nghiệp phần cứng phục vụ AI đang tăng mạnh. Tỷ trọng lĩnh vực phần cứng trong chỉ số MSCI China All Shares Net Total Return có thời điểm vượt cả bán lẻ và phần mềm trong năm nay. Tỷ trọng các nhà bán lẻ trực tuyến như Alibaba và JD.com giảm từ hơn 15% năm 2020 xuống khoảng 7% vào tháng 8, trong khi phần cứng tăng từ dưới 3% lên hơn 12%.

Chỉ số Star50, tập trung vào các doanh nghiệp công nghệ và chip Trung Quốc, tăng khoảng 28% trong năm nay, trong khi Hang Seng Tech Index, nơi Tencent và Alibaba chiếm tỷ trọng lớn, giảm gần 15%.

Sự bùng nổ AI đang tạo nhu cầu lớn cho phần cứng, từ bộ xử lý của Nvidia đến bộ nhớ tốc độ cao của CXMT, SK Hynix và Samsung. Tại Trung Quốc, xu hướng này càng mạnh khi Bắc Kinh coi AI, hạ tầng tính toán và robot là các lĩnh vực chiến lược.

Ngày 10/8, IPO của Unitree Robotics thu hút lượng đặt mua hơn 5.500 lần từ nhà đầu tư cá nhân. Công ty robot hình người này dự kiến giao dịch tại Thượng Hải trong tuần này. CXMT trong khi đó đã tăng hơn 500% kể từ ngày lên sàn.

Trung Quốc cũng đang thu hẹp khoảng cách với Mỹ ở một số lĩnh vực AI nhờ các công ty như DeepSeek và Huawei. Tuy nhiên, Bắc Kinh vẫn cần thêm doanh nghiệp tiên phong trong những lĩnh vực khó hơn, như sản xuất chip tiên tiến cho trung tâm dữ liệu và phát triển AI cho robot hình người.

"Trong chu kỳ công nghệ, phần cứng luôn đi trước phần mềm", Kelvin Tay, Giám đốc đầu tư khu vực châu Á tại Pictet Wealth Management, nhận xét.

Niềm tin của nhà đầu tư vào AI Trung Quốc đang tăng nhưng thị trường vẫn biến động mạnh. Dòng tiền hiện chủ yếu tìm đến những doanh nghiệp phù hợp với ưu tiên chiến lược của Bắc Kinh, đặc biệt là các công ty sản xuất phần cứng khó thay thế hoặc phát triển ứng dụng AI có khả năng tạo doanh thu thực tế.

Với Washington, mục tiêu của các biện pháp kiểm soát xuất khẩu là hạn chế lựa chọn công nghệ của Trung Quốc. Dù vậy, sự trỗi dậy của CXMT cho thấy sức ép đó có thể đang tạo tác dụng ngược: thúc đẩy Bắc Kinh đầu tư mạnh hơn vào năng lực sản xuất trong nước và chuyển cuộc đua AI từ phần mềm sang toàn bộ chuỗi cung ứng, từ chip, bộ nhớ đến trung tâm dữ liệu và robot.

(Theo Bloomberg, Beincrypto)

Du Lam