Mọi giao dịch đều để lại vết, kinh doanh online khó 'ẩn' doanh thu

Gộp hóa đơn, mượn tài khoản không làm mất dấu doanh thu

Thương mại điện tử Việt Nam tăng trưởng mạnh đang tạo ra dư địa lớn cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân mở rộng hoạt động. Năm 2025, quy mô thị trường ước đạt 31-32 tỷ USD, tăng khoảng 25,5-27% so với năm 2024.

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh của kinh doanh trực tuyến cũng đặt ra bài toán quản lý doanh thu. Thực tế, một bộ phận người bán vẫn có thói quen chỉ kê khai doanh thu của một kênh, sử dụng tài khoản cá nhân hoặc người thân để nhận tiền, gộp nhiều đơn hàng vào một hóa đơn hoặc không lập hóa đơn đối với những giao dịch mà khách hàng không yêu cầu.

Hoạt động livestream bán hàng trên thương mại điện tử dần được đưa vào khuôn khổ. Ảnh: Lam Giang

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn, Giám đốc Công ty Luật TNHH TGS chỉ ra, những cách làm này tiềm ẩn rủi ro lớn bởi phương thức quản lý thuế đang chuyển mạnh từ kiểm tra hồ sơ sang quản lý bằng dữ liệu và phân tích rủi ro.

Theo luật sư Nguyễn Văn Tuấn, pháp luật không quy định mọi trường hợp đều cấm gộp nhiều đơn hàng vào một hóa đơn. Tuy nhiên, hóa đơn phải phản ánh trung thực, đầy đủ giao dịch và được lập đúng thời điểm theo quy định.

Do đó, nếu người bán giao hàng ở nhiều thời điểm khác nhau nhưng cố tình dồn nhiều giao dịch để lập một hóa đơn vào cuối ngày hoặc cuối tuần, trong khi không thuộc trường hợp được phép tổng hợp, nguy cơ vi phạm quy định về hóa đơn là rất rõ.

Rủi ro càng lớn nếu việc gộp hóa đơn đi kèm với kê khai thiếu doanh thu. Khi đó, vấn đề không còn đơn thuần là sai sót về hóa đơn mà có thể ảnh hưởng trực tiếp đến nghĩa vụ thuế. Người kinh doanh có thể phải khai bổ sung, nộp số thuế còn thiếu, tiền chậm nộp và chịu xử phạt; nếu có dấu hiệu cố tình che giấu doanh thu, đủ yếu tố cấu thành, còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự về tội trốn thuế.

Đáng chú ý, việc sử dụng tài khoản của người thân để nhận tiền bán hàng cũng không giúp “xóa dấu vết” doanh thu. Theo luật sư Nguyễn Văn Tuấn, nếu dòng tiền có liên quan đến hoạt động kinh doanh, người đứng tên tài khoản có thể phải giải trình nguồn gốc. Trong khi đó, người kinh doanh phải chứng minh đâu là doanh thu bán hàng, đâu là các khoản tiền cá nhân như cho vay, chuyển khoản nội bộ hay hoàn trả. Dòng tiền không biến mất chỉ vì được chuyển qua tài khoản của người khác, có thể xem đây là nguyên tắc quan trọng trong quản lý thuế đối với kinh doanh online hiện nay.

Theo ông Nguyễn Tiến Minh, Phó Trưởng Thuế thành phố Hà Nội, cơ quan thuế đã nhận diện 5 nhóm rủi ro phổ biến trong kinh doanh trên nền tảng số, gồm rủi ro về chính sách, dòng tiền, hóa đơn, lưu trữ hồ sơ và kê khai thuế. Trong đó, rủi ro dòng tiền phát sinh khi người kinh doanh không tách bạch tài khoản cá nhân với tài khoản kinh doanh, gây khó khăn trong xác định doanh thu và nghĩa vụ thuế.

Tại Hà Nội, cơ quan thuế đang quản lý hơn 206.000 tổ chức, doanh nghiệp, hộ và cá nhân kinh doanh thương mại điện tử, tăng gần 3 lần so với năm 2024. Năm 2025, số thu từ lĩnh vực này đạt gần 52.000 tỷ đồng; 6 tháng đầu năm 2026 đạt hơn 24.700 tỷ đồng.

Những con số này cho thấy thương mại điện tử đã trở thành một khu vực kinh tế có quy mô đáng kể, đồng thời lý giải vì sao dữ liệu giao dịch ngày càng được sử dụng như một công cụ quan trọng trong quản lý thuế.

Từ “tự khai” sang đối soát dữ liệu

Điểm thay đổi căn bản hiện nay là doanh thu không còn chỉ được nhìn nhận qua con số người bán tự khai. Dữ liệu đơn hàng, hóa đơn, thanh toán và vận chuyển đang từng bước được đặt trong cùng một hệ thống để đối chiếu.

Ông Đặng Văn Thành, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thuế Thương mại điện tử chia sẻ, cơ quan thuế có thể tổng hợp, đối chiếu dữ liệu từ hồ sơ khai thuế, sàn thương mại điện tử, hóa đơn điện tử, ngân hàng, tổ chức trung gian thanh toán, ví điện tử, đơn vị vận chuyển và các nguồn dữ liệu liên quan.

Các dữ liệu này có thể được liên kết thông qua mã số thuế, số định danh cá nhân, số điện thoại, tài khoản nhận tiền, chủ gian hàng và địa chỉ kinh doanh. Khi doanh thu thực tế không phù hợp với hóa đơn hoặc số liệu kê khai, người nộp thuế có thể được yêu cầu giải trình, điều chỉnh hoặc bị kiểm tra theo quy định.

Bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam cho rằng, rủi ro lớn đối với người bán đa kênh là không tổng hợp đầy đủ doanh thu từ tất cả các nền tảng. Một người vừa bán trên sàn, vừa livestream, vừa nhận đơn qua mạng xã hội nhưng chỉ kê khai doanh thu của một kênh sẽ dễ phát sinh chênh lệch dữ liệu.

Trong khi đó, pháp luật thương mại điện tử mới cũng tăng trách nhiệm của các nền tảng trong việc định danh người bán, quản lý thông tin giao dịch, thanh toán và lưu trữ dữ liệu. Theo bà Lê Thị Hà, Trưởng phòng Quản lý hoạt động thương mại điện tử, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, các quy định mới tập trung quản lý ba dòng thông tin cốt lõi là chủ thể, nguồn hàng và luồng tiền.

Điều này cho thấy “né” thuế bằng cách chia nhỏ doanh thu, mượn tài khoản hay không lập hóa đơn không còn là giải pháp an toàn. Ngược lại, càng nhiều dữ liệu được kết nối, sự không thống nhất giữa các nguồn dữ liệu càng dễ trở thành dấu hiệu rủi ro.

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn khuyến nghị người bán online cần chủ động xây dựng hệ thống quản lý doanh thu theo chuỗi đơn hàng - hóa đơn - thanh toán - vận chuyển; tách riêng tài khoản kinh doanh và tài khoản cá nhân; không sử dụng tài khoản người thân để nhận tiền bán hàng; lưu giữ đầy đủ chứng từ và lập hóa đơn đúng quy định. Nếu phát hiện đã kê khai thiếu doanh thu, người kinh doanh nên chủ động rà soát, khai bổ sung và nộp đầy đủ nghĩa vụ còn thiếu, thay vì chờ cơ quan thuế phát hiện.

Phương Nga