Từ nhà kho Silicon Valley đến 'ông trùm' bán dẫn Trung Quốc

Tuần trước, ChangXin Memory Technologies (CXMT) - niềm hy vọng chip nhớ của Trung Quốc - đã chính thức khởi động đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) được mong đợi nhất năm 2026.

Đợt niêm yết tại Thượng Hải, dự kiến bắt đầu nhận đăng ký vào 16/7, đặt mục tiêu huy động 29,5 tỷ NDT (khoảng 4,4 tỷ USD). Một số nhà phân tích dự báo giá trị thị trường của CXMT có thể đạt tới 3.000 tỷ NDT, đưa doanh nghiệp này vào nhóm các công ty công nghệ niêm yết đắt giá nhất Trung Quốc.

Sự kiện này là cột mốc lớn đối với nhà sáng lập Zhu Yiming (Chu Nhất Minh). Năm 2018, ông từng tuyên bố không nhận lương tại CXMT cho đến khi dự án chip nhớ này có lãi, điều mà công ty đã thực hiện được vào năm ngoái.

Khởi nghiệp từ nhà kho Thung lũng Silicon

Sinh năm 1972 tại Diêm Thành (tỉnh Giang Tô), ông Zhu theo học khoa Vật lý tại Đại học Thanh Hoa vào năm 1989. Ngay từ cuối những năm 1990, bằng việc viết code thuê cho các công ty tại trung tâm công nghệ Trung Quan Thôn, ông đã kiếm được 300.000 NDT/năm, trong khi thu nhập bình quân của người dân khi đó chỉ khoảng 10.000 NDT.

Nhận thấy Trung Quốc phụ thuộc hoàn toàn vào mạch tích hợp (IC) nhập khẩu, ông quyết định sang Mỹ học thạc sĩ kỹ thuật điện tại Đại học Bang New York ở Stony Brook, rồi đầu quân cho công ty chip nhớ Monolithic System Technologies (MoSys) vào năm 2001.

Rất lâu trước khi thành lập CXMT, Zhu Yiming đã đặt cược vào việc dịch chuyển sản xuất chip sang Trung Quốc. Ảnh: Handout

Hơn 20 năm trước, khi còn là một kỹ sư tại Thung lũng Silicon (Mỹ), ông Zhu đã dự báo trung tâm của ngành công nghiệp chip nhớ toàn cầu sẽ dịch chuyển từ Mỹ sang Nhật Bản, Hàn Quốc và cuối cùng là Trung Quốc đại lục.

"Đã đến lúc Trung Quốc đóng vai trò trong ngành này", ông viết trong một email gửi nhà đầu tư thuở sơ khai. Tham vọng của ông rất rõ ràng: "Trở thành nhà thiết kế và sản xuất chip nhớ lớn nhất Trung Quốc".

Mùa hè năm 2004, ông Zhu nghỉ việc và thành lập GigaDevice với sự hỗ trợ từ Li Jun, một cựu sinh viên Thanh Hoa. Li sau đó kết nối Zhu với nhà đầu tư mạo hiểm Hsun K Chou và được ông này hỗ trợ 100.000 USD, đồng thời cho thuê lại nhà kho với giá rẻ. Zhu cùng kỹ sư Shu Qingming đã biến bản thiết kế trên giấy thành mẫu chip nhớ hoạt động trên thực tế.

Đến năm 2005, ông huy động được 920.000 USD từ các cựu sinh viên Thanh Hoa và quyết định đưa GigaDevice về Bắc Kinh phát triển. Công ty sau đó niêm yết thành công tại Thượng Hải vào tháng 8/2016.

Bước ngoặt mang tên CXMT

Thay vì dừng lại ở thành công của GigaDevice - công ty vốn chỉ thiết kế chip rồi thuê ngoài sản xuất (fabless), ông Zhu đã bước vào ván cược lớn hơn. Năm 2016, ông bắt tay với chính quyền thành phố Hợp Phì (tỉnh An Huy) để khởi động dự án chế tạo bộ nhớ truy cập ngẫu nhiên động (DRAM) mang tên CXMT. Đây là cuộc chơi tiêu tốn hàng tỷ USD để xây dựng nhà máy và làm chủ quy trình sản xuất.

Năm 2018, ông rút khỏi GigaDevice, đảm nhiệm vị trí Chủ tịch kiêm CEO CXMT và cam kết không nhận lương. Để giảm thiểu rủi ro tranh chấp pháp lý với các đối thủ nước ngoài, một trong những bước đi chiến lược đầu tiên của ông là mua lại các bằng sáng chế từ Qimonda, một nhà sản xuất chip nhớ Đức đã phá sản. Đến năm 2019, CXMT bắt đầu sản xuất lô chip nhớ thương mại tự thiết kế đầu tiên.

Sau nhiều năm chịu lỗ để đầu tư hạ tầng và tuyển dụng kỹ sư, vận may của CXMT đã thay đổi toàn diện nhờ sự bùng nổ của các trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo (AI). Trong quý 1 năm nay, CXMT báo cáo khoản lợi nhuận ròng lên tới 33 tỷ NDT, trong khi doanh thu tăng hơn 8 lần lên mức 50,8 tỷ NDT (trở lại trạng thái có lãi so với khoản lỗ ròng 2,8 tỷ NDT cùng kỳ năm ngoái). Thậm chí, Apple được cho là đã tiến hành thử nghiệm chip của CXMT để sử dụng cho các thiết bị bán tại thị trường Trung Quốc.

Tính đến quý IV/2025, CXMT chiếm 7,67% thị phần DRAM toàn cầu, trở thành nhà sản xuất chip nhớ lớn thứ tư thế giới xét theo doanh thu.

Dù đạt được những thành công mang tính hiện tượng, Zhu Yiming vẫn phải đối mặt với nhiều thử thách phía trước. Ba đại gia gồm Samsung Electronics, SK Hynix (Hàn Quốc) và Micron Technology (Mỹ) hiện vẫn kiểm soát hơn 90% thị trường DRAM toàn cầu và dẫn trước về quy mô công nghệ tiên tiến.

CXMT sẽ phải tiếp tục đổ lượng vốn khổng lồ vào công nghệ sản xuất, đồng thời chèo lái qua các chu kỳ biến động giá và các lệnh hạn chế ngặt nghèo của quốc tế đối với việc Trung Quốc tiếp cận thiết bị bán dẫn.

Từ một kỹ sư phải tự mình lo từ kỹ thuật, gọi vốn đến tìm khách hàng, ông Zhu hiện quản lý một tập đoàn có quy mô gần 19.300 nhân sự tính đến cuối năm 2025. Trả lời phỏng vấn trên tạp chí của Đại học Thanh Hoa, ông Zhu Yiming đúc kết một triết lý hành động: "Điều quan trọng nhất trong khởi nghiệp là phải sống sót".

(Tổng hợp)

Du Lam