Doanh nhân đứng sau CXMT: Kỹ sư từ bỏ lương để viết lại cuộc chơi chip nhớ toàn cầu

Tỷ phú Chu Nhất Minh, người đưa CXMT đi đến thành công. Ảnh: Baidu.

Đứng sau hành trình đó là Chu Nhất Minh (Zhu Yiming, 朱一明), doanh nhân được xem là một trong những kiến trúc sư của chiến lược tự chủ bán dẫn Trung Quốc.

Những thành tựu đáng nể

Sinh năm 1972 tại thành phố Diêm Thành, tỉnh Giang Tô, Chu Nhất Minh là một trong những nhân vật tiêu biểu của ngành bán dẫn Trung Quốc, đồng thời là kỹ sư cao cấp, giáo sư.

Ông tốt nghiệp cử nhân và thạc sĩ ngành Vật lý tại Đại học Thanh Hoa, sau đó lấy bằng thạc sĩ Kỹ thuật Điện tử tại Đại học Stony Brook (New York, Mỹ). Hiện nay, ông là nhà sáng lập kiêm Chủ tịch Tập đoàn CXMT (ChangXin Memory Technologies), đồng thời cũng là nhà sáng lập và Chủ tịch GigaDevice, một trong những công ty thiết kế chip nhớ và vi điều khiển hàng đầu Trung Quốc.

Sau nhiều năm làm việc tại Thung lũng Silicon (Mỹ), năm 2005, Chu Nhất Minh trở về Trung Quốc và thành lập XinTech JiaYi, tiền thân của GigaDevice.

Chu Nhất Minh khi mới từ Mỹ về thành lập XinTech JiaYi, tiền thân của GigaDevice. Ảnh: Sohu.

Năm 2016, ông đưa GigaDevice niêm yết thành công trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thượng Hải. Cũng trong năm này, ông sáng lập CXMT, với tham vọng xây dựng ngành công nghiệp DRAM "Made in China".

Năm 2018, ông từ chức Tổng giám đốc GigaDevice để toàn tâm phát triển CXMT, đồng thời tuyên bố không nhận lương cho đến khi công ty có lãi.

Dưới sự dẫn dắt của Chu Nhất Minh, CXMT đã phát triển thành công: chip nhớ DDR đầu tiên do Trung Quốc tự thiết kế và sản xuất; chip LPDDR đầu tiên; chip nhớ dành cho ô tô đầu tiên qua đó lấp đầy khoảng trống công nghệ của ngành bán dẫn Trung Quốc. Sau đó, công ty nhanh chóng nâng cấp lên các dòng DDR5, LPDDR5 và LPDDR5X, tiệm cận các tiêu chuẩn quốc tế.

Không chỉ trong lĩnh vực DRAM, dưới sự chỉ đạo của ông, năm 2013 GigaDevice cũng giới thiệu dòng vi điều khiển GD32 – MCU đầu tiên của Trung Quốc sử dụng kiến trúc ARM Cortex-M, đánh dấu bước tiến lớn của ngành chip thiết kế trong nước.

Năm 2018, Chu Nhất Minh tuyên bố từ chức Tổng giám đốc GigaDevice để tập trung phát triển CXMT. Ảnh: Zhihu.

Trong mảng DRAM cao cấp, Chu Nhất Minh xây dựng chuỗi công nghệ hoàn chỉnh, bao gồm: thiết kế chip, quy trình chế tạo wafer, đóng gói và kiểm thử, thiết kế module bộ nhớ, ứng dụng sản phẩm.

Ông theo đuổi chiến lược "nhảy cóc công nghệ" (skip-generation R&D), giúp CXMT nhanh chóng tiến từ thế hệ công nghệ đầu tiên lên thế hệ thứ tư và đưa vào sản xuất hàng loạt.

Về nghiên cứu khoa học, nhóm của ông đã công bố nhiều thành tựu tại IEDM (International Electron Devices Meeting) – hội nghị hàng đầu thế giới về thiết bị điện tử bán dẫn, trong đó có: bộ nhớ 3D FeRAM tích hợp đơn khối đầu tiên trên thế giới, kiến trúc DRAM đa lớp tích hợp BEOL đầu tiên trên thế giới.

Năm 2025, số lượng công trình của CXMT được lựa chọn trình bày tại IEDM đứng đầu trong số các doanh nghiệp Trung Quốc. Đến nay, Chu Nhất Minh đã nộp 169 đơn xin cấp bằng sáng chế, đã được cấp 104 bằng.

Sau khi CXMT bắt đầu có lãi vào năm 2025, Chu Nhất Minh tuyên bố sẽ dành 768 triệu cổ phiếu ông sở hữu để làm quỹ khuyến khích nhân viên, đồng thời cam kết không bán bất kỳ cổ phiếu nào trong vòng 10 năm sau khi công ty niêm yết.

Hai dòng sản phẩm tiên tiến của CXMT. Ảnh: ITHome.

Tháng 7/2026, ông đưa CXMT hoàn tất đợt IPO trên sàn STAR Market của Sở Giao dịch chứng khoán Thượng Hải. Cổ phiếu chính thức giao dịch từ ngày 27/7/2026 với giá mở cửa 49,5 nhân dân tệ/cổ phiếu, gấp gần 5 lần giá gốc, trở thành một trong những sự kiện nổi bật nhất của thị trường chứng khoán Trung Quốc.

Trong sự nghiệp, Chu Nhất Minh đã nhận nhiều danh hiệu quan trọng như: Nhân vật Kinh tế Trung Quốc năm 2019; Doanh nhân ngành thiết kế IC Trung Quốc năm 2013; Lao động gương mẫu toàn quốc tiêu biểu năm 2025…

Năm 2019, ông được bầu vào Hội đồng quản trị của Global Semiconductor Alliance (GSA), trở thành doanh nhân bán dẫn người Hoa thứ hai đảm nhiệm vị trí này sau Khưu Tử Vân (Chi-Foon Chan, 邱慈云) CEO của Synaptics ở Mỹ.

Theo ước tính mới nhất của Forbes, với tài sản khoảng 15,9 tỷ USD, Chu Nhất Minh hiện đã vượt qua nhiều doanh nhân nổi tiếng trong ngành bán dẫn Trung Quốc và trở thành một trong những tỷ phú công nghệ có tài sản tăng nhanh nhất thế giới trong năm 2026, chủ yếu nhờ thành công của CXMT trên thị trường chứng khoán.

Chủ tịch Giga Device Chu Nhất Minh (phải) cùng CEO đánh chiêng niêm yết trên sàn chứng khoán Hồng Kông hôm 13/1/2026. Ảnh: GigaDevice.

Người kỹ sư chọn con đường khó đi nhất

Trong giới công nghệ Trung Quốc, Chu Nhất Minh không nổi tiếng như Jack Ma (Mã Vân, Alibaba), Pony Ma (Mã Hóa Đằng, Tencent) hay Lei Jun (Lôi Quân, Xiaomi). Ông hiếm khi xuất hiện trước truyền thông, không xây dựng hình ảnh doanh nhân ngôi sao và cũng rất ít phát biểu trước công chúng.

Thế nhưng, trong ngành bán dẫn, Chu Nhất Minh lại là cái tên có sức nặng đặc biệt. Tốt nghiệp ngành Vật lý ứng dụng tại Đại học Thanh Hoa trước khi sang Mỹ học tiếp ngành kỹ thuật điện. Sau nhiều năm làm việc trong lĩnh vực thiết kế vi mạch, ông trở về Trung Quốc năm 2005 để thành lập công ty GigaDevice Semiconductor.

Ở thời điểm đó, rất ít doanh nghiệp Trung Quốc dám bước vào ngành bán dẫn – lĩnh vực đòi hỏi vốn đầu tư khổng lồ, công nghệ cực kỳ phức tạp và chu kỳ nghiên cứu kéo dài nhiều năm.

Nhưng Chu Nhất Minh tin rằng nếu Trung Quốc muốn trở thành cường quốc công nghệ, nước này không thể mãi phụ thuộc vào chip nhập khẩu.

Thành công của GigaDevice với dòng chip nhớ NOR Flash giúp Chu Nhất Minh nhanh chóng trở thành một trong những doanh nhân bán dẫn hàng đầu Trung Quốc.

Tuy nhiên, tham vọng của ông không dừng lại ở đó. Năm 2016, khi Trung Quốc phát động chiến lược xây dựng ngành công nghiệp chip nhớ nội địa, Chu Nhất Minh tham gia dự án thành lập ChangXin Memory Technologies (CXMT) tại thành phố Hợp Phì, tỉnh An Huy.

Trụ sở công ty CXMT tại thành phố Hợp Phì, An Huy. Ảnh: Sohu.

Đây là dự án được chính phủ Trung Quốc kỳ vọng sẽ phá vỡ sự thống trị của ba tập đoàn đang kiểm soát hơn 90% thị trường DRAM toàn cầu.

Không giống chip xử lý (CPU) hay chip đồ họa (GPU), DRAM được xem là một trong những loại sản phẩm bán dẫn khó sản xuất nhất, đòi hỏi công nghệ chế tạo tiên tiến, quy trình kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt và nguồn vốn đầu tư lên tới hàng chục tỷ USD.

Nhiều chuyên gia từng cho rằng Trung Quốc sẽ mất hàng chục năm mới có thể thu hẹp khoảng cách với Samsung hay SK hynix.

Cuộc đua trong "tam giác quyền lực" của ngành chip nhớ và “vũ khí” của Chu Nhất Minh

Trong hơn hai thập kỷ, thị trường DRAM gần như là "sân chơi riêng" của ba doanh nghiệp, gồm: Samsung Electronics (Hàn Quốc), nhà sản xuất DRAM lớn nhất thế giới; SK hynix (Hàn Quốc), nổi bật ở phân khúc bộ nhớ hiệu năng cao (HBM) phục vụ AI và Micron Technology (Mỹ), một trong những nhà cung cấp bộ nhớ lớn nhất cho máy chủ và trung tâm dữ liệu.

Ba công ty này không chỉ sở hữu công nghệ hàng đầu mà còn kiểm soát phần lớn bằng sáng chế cốt lõi, chuỗi cung ứng và năng lực sản xuất toàn cầu.

Sự xuất hiện của CXMT vì thế được coi là nỗ lực hiếm hoi nhằm phá vỡ thế "tam mã" đã tồn tại nhiều năm.

Chu Nhất Minh hiểu rằng CXMT khó có thể ngay lập tức vượt qua Samsung về công nghệ. Chiến lược của ông là đi từng bước.

Đầu tiên là tập trung vào thị trường nội địa – nơi Trung Quốc tiêu thụ lượng chip nhớ lớn nhất thế giới nhưng nhiều năm qua phụ thuộc vào nhập khẩu.

Tiếp đó là đầu tư mạnh cho nghiên cứu và phát triển, từng bước nâng cấp từ các thế hệ DRAM phổ thông lên DDR5, LPDDR5 và hướng tới các dòng bộ nhớ tốc độ cao phục vụ trí tuệ nhân tạo.

Một lợi thế khác mà CXMT có được là sự hỗ trợ mạnh mẽ từ chính quyền trung ương và địa phương.

Hợp Phì đã xây dựng cả một hệ sinh thái bán dẫn quanh CXMT, từ nhà máy, trung tâm nghiên cứu đến các doanh nghiệp cung ứng vật liệu, thiết bị và dịch vụ kỹ thuật. Mô hình này giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian phát triển và giảm chi phí đầu tư.

Sau các tên tuổi lớn của Mỹ, Hàn Quốc giờ đây CXMT đã trở thành thương hiệu khiến người ta phải nhớ đến. Ảnh: Zaobao.

Vụ IPO lịch sử và bước ngoặt của ngành chip Trung Quốc

Ngày 27/7/2026 đánh dấu cột mốc quan trọng nhất của CXMT. Doanh nghiệp huy động khoảng 57,9 tỷ nhân dân tệ trong đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), lớn nhất thị trường chứng khoán Trung Quốc trong năm và cũng là thương vụ IPO lớn nhất lịch sử sàn STAR Market.

Ngay trong phiên giao dịch đầu tiên, cổ phiếu CXMT tăng gần 500%, đưa vốn hóa công ty vượt 3.300 tỷ NDT, trở thành doanh nghiệp có giá trị lớn nhất trên thị trường chứng khoán Trung Quốc đại lục.

Đối với giới đầu tư, đây không chỉ là thành công của một doanh nghiệp mà còn là tín hiệu cho thấy ngành bán dẫn Trung Quốc đã bước sang giai đoạn mới.

Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo đang mở ra cơ hội hiếm có cho CXMT. Các mô hình AI ngày càng lớn đòi hỏi lượng bộ nhớ khổng lồ để xử lý dữ liệu, khiến nhu cầu DRAM và đặc biệt là bộ nhớ băng thông cao (HBM) tăng mạnh.

Hiện nay, SK hynix và Samsung đang dẫn đầu thị trường HBM, trong khi Micron cũng mở rộng nhanh năng lực sản xuất.

CXMT mới chỉ ở giai đoạn đầu tham gia cuộc chơi này. Tuy nhiên, với lợi thế thị trường nội địa và nhu cầu rất lớn từ các doanh nghiệp AI Trung Quốc như Huawei, Alibaba, Baidu hay Tencent, CXMT có cơ hội tích lũy kinh nghiệm, mở rộng quy mô và từng bước tiến lên các phân khúc công nghệ cao hơn.

Chu Nhất Minh phát biểu tại lễ IPO sàn STAR Market của Sở Giao dịch chứng khoán Thượng Hải hôm 27/7. Ảnh: Sohu.

Những rào cản chưa dễ vượt qua

Con đường phía trước của Chu Nhất Minh vẫn còn nhiều thách thức.

Thứ nhất là khoảng cách công nghệ. Các đối thủ Hàn Quốc và Mỹ vẫn dẫn trước ở những quy trình chế tạo tiên tiến, bộ nhớ HBM và công nghệ đóng gói hiện đại.

Thứ hai là các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ đối với thiết bị sản xuất chip tiên tiến. Điều này khiến CXMT gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận các hệ thống quang khắc và thiết bị chế tạo hiện đại nhất.

Thứ ba là cuộc cạnh tranh về nhân lực. Ngành bán dẫn đòi hỏi đội ngũ kỹ sư trình độ cao, trong khi Trung Quốc vẫn phải cạnh tranh quyết liệt để thu hút và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng.

Ngoài ra, thị trường chip nhớ vốn có tính chu kỳ rất rõ. Giá DRAM có thể tăng mạnh khi nhu cầu bùng nổ nhưng cũng có thể lao dốc nếu nguồn cung vượt cầu. Điều này đòi hỏi CXMT phải quản trị đầu tư và sản xuất một cách thận trọng.

Chu Nhất Minh đang là cái tên được nhắc đến nhiều nhất trong giới công nghệ thế giới sau sự kiện CXMT IPO thành công hôm 27/7. Ảnh: Baidu.

Không chỉ là câu chuyện của một doanh nghiệp

Điều khiến Chu Nhất Minh trở nên đặc biệt là ông không chỉ xây dựng một công ty. CXMT đang trở thành biểu tượng cho nỗ lực của Trung Quốc trong việc giảm phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài ở một trong những lĩnh vực khó nhất của ngành bán dẫn.

Dù còn khoảng cách khá lớn với Samsung, SK hynix và Micron, việc một doanh nghiệp Trung Quốc có thể vươn lên nhóm các nhà sản xuất DRAM hàng đầu thế giới đã cho thấy cục diện cạnh tranh đang thay đổi.

Trong bối cảnh AI, điện toán đám mây và xe thông minh thúc đẩy nhu cầu chip nhớ tăng mạnh, cuộc đua sẽ không còn là cuộc cạnh tranh đơn thuần giữa các doanh nghiệp, mà phản ánh sự cạnh tranh về năng lực công nghệ, chuỗi cung ứng và chính sách công nghiệp giữa các nền kinh tế lớn.

Nếu thành công, Chu Nhất Minh sẽ không chỉ được nhớ đến như người sáng lập CXMT, mà còn là một trong những doanh nhân góp phần đặt nền móng cho ngành chip nhớ hiện đại của Trung Quốc. Còn nếu thất bại, câu chuyện của ông vẫn sẽ là minh chứng cho mức độ khốc liệt của cuộc cạnh tranh trong một ngành công nghiệp được coi là "trái tim" của nền kinh tế số toàn cầu.

Thu Thủy