Mở rộng bảo hiểm xã hội bắt buộc: Cần rõ mức đóng và trách nhiệm của nền tảng số

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn - Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng. Ảnh: Media Quốc hội.

Chiều 21/10, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động; Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Lao động, Luật Lưu trữ, Luật Bình đẳng giới, Luật Hoạt động chữ thập đỏ và Luật Việc làm; Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội; Dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi).

Thu nhập bấp bênh, cần tính kỹ nghĩa vụ đóng bảo hiểm

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn - Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng đồng tình với chủ trương từng bước mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội. "Lực lượng lao động trên nền tảng số như tài xế công nghệ, người giao hàng đang tăng nhanh nhưng gần như đứng ngoài lưới an sinh. Đây là khoảng trống chính sách cần được lấp đầy", đại biểu nói.

Tuy nhiên, đại biểu băn khoăn khi dự thảo giao Chính phủ trình quyết định việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số và các đối tượng khác có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên. Theo đại biểu, phạm vi quy định này rất rộng, trong khi chưa có tiêu chí nhận diện rõ ràng.

Do đó, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị những vấn đề cốt lõi như ai thuộc diện tham gia, khoản thu nhập nào được dùng làm căn cứ đóng, doanh nghiệp nền tảng có trách nhiệm đóng hay không và đóng ở mức nào cần được xác định ngay trong luật, hoặc ít nhất phải có các tiêu chí, nguyên tắc khung để Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định.

Mặt khác, đại biểu cũng lưu ý đến khả năng đáp ứng nghĩa vụ tài chính của người lao động tự do khi thu nhập vốn bấp bênh lại phải trích thêm một khoản đóng bắt buộc. Hiện nhóm này có thể tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện và được Nhà nước hỗ trợ tiền đóng. Vì vậy, việc chuyển sang diện bắt buộc cần được cân nhắc kỹ về tính khả thi, tránh phát sinh vướng mắc, tranh chấp pháp lý.

Để hoàn thiện quy định, ông Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị bổ sung tiêu chí khung về đối tượng, căn cứ xác định thu nhập đóng bảo hiểm xã hội và trách nhiệm của doanh nghiệp nền tảng; đồng thời bắt buộc lấy ý kiến các đối tượng chịu tác động.

Góp ý về lộ trình, đại biểu đề xuất thời điểm áp dụng không sớm hơn năm 2028. Trước mắt, cần tiếp tục duy trì và nâng mức hỗ trợ đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện cho nhóm lao động này.

Cùng quan điểm, đại biểu Bùi Thị Quỳnh Thơ - Đoàn ĐBQH tỉnh Hà Tĩnh đề nghị xác định cụ thể nhóm người làm việc không có quan hệ lao động, bởi phạm vi và đặc điểm của nhóm này chưa được làm rõ.

Theo đại biểu, cần đánh giá khả năng bảo đảm thu nhập ổn định, bền vững, lâu dài của người làm việc không có quan hệ lao động và người làm việc trên nền tảng số trước khi xem xét áp dụng bảo hiểm xã hội bắt buộc.

"Việc mở rộng diện tham gia bắt buộc có thể làm gia tăng nghĩa vụ tài chính, ảnh hưởng đến thu nhập của một bộ phận không nhỏ người lao động, đặc biệt là những người có thu nhập thấp hoặc không ổn định. Đề nghị quy định rõ tiêu chí xác định đối tượng, mức thu nhập làm căn cứ đóng, chủ thể có trách nhiệm đóng, phương thức đóng và lộ trình thực hiện. Đặc biệt, cần làm rõ cơ chế phân chia trách nhiệm đóng giữa người lao động và các tổ chức, doanh nghiệp vận hành nền tảng số," đại biểu Bùi Thị Quỳnh Thơ kiến nghị.

đại biểu Nguyễn Đặng Ân - Đoàn ĐBQH tỉnh Lạng Sơn. Ảnh: Media Quốc hội.

Bảo vệ người lao động khi doanh nghiệp nợ bảo hiểm kéo dài

Cũng góp ý vào dự thảo luật, một vấn đề khác được đại biểu Nguyễn Đặng Ân - Đoàn ĐBQH tỉnh Lạng Sơn đặt ra là việc xử lý những doanh nghiệp nợ bảo hiểm xã hội kéo dài, không còn khả năng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục giải thể, phá sản.

Theo đại biểu, thực tế có doanh nghiệp gặp khó khăn kéo dài hoặc vướng mắc trong thanh quyết toán công trình, dự án nên không thể thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội. Người lao động đã làm việc, có quá trình tham gia nhưng chưa được xác nhận đầy đủ thời gian đóng, ảnh hưởng đến việc giải quyết chế độ khi nghỉ việc, nghỉ hưu và các quyền lợi khác.

Do đó, cần phân biệt rõ hành vi cố tình trốn đóng, chiếm dụng tiền bảo hiểm xã hội với trường hợp doanh nghiệp thực sự mất khả năng thanh toán. Hành vi cố tình trốn đóng phải được xử lý nghiêm; còn đối với doanh nghiệp đã ngừng hoạt động, không còn khả năng thanh toán, cần có cơ chế pháp lý phù hợp để bảo vệ người lao động.

Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung cơ chế xử lý nợ trong những trường hợp này, làm rõ thứ tự ưu tiên thanh toán, trách nhiệm của người sử dụng lao động và phương án xác nhận thời gian đã thực đóng để giải quyết chế độ tương ứng. "Không nên để người lao động phải chịu toàn bộ hậu quả từ những vi phạm hoặc khó khăn tài chính của người sử dụng lao động," đại biểu Nguyễn Đặng Ân nêu.

Nghiên cứu cho đóng bù bảo hiểm xã hội tự nguyện có điều kiện

Từ thực tiễn địa phương, đại biểu Nguyễn Đặng Ân cũng đề nghị nghiên cứu cơ chế cho phép người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện được đóng bù có điều kiện đối với khoảng thời gian đã đăng ký tham gia nhưng chưa đóng đúng hạn. Đại biểu dẫn chứng, có trường hợp người dân bị gián đoạn quá trình tham gia do khó khăn kinh tế hoặc quên kỳ đóng. Khi có điều kiện tài chính và muốn nộp bù lại chưa có cơ chế thực hiện.

Đại biểu đề xuất cơ chế cho phép đóng bù trong một khoảng thời gian nhất định, với điều kiện và phương thức tính đóng rõ ràng. Cơ chế này cần ngăn ngừa việc lợi dụng để đóng hồi tố tùy ý, đồng thời bảo đảm an toàn quỹ bảo hiểm xã hội.

Kiều Chinh