Lao động trên nền tảng số có thể phải đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc

Bộ trưởng Nội vụ Nguyễn Tiến Hải trình bày Tờ trình tóm tắt về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội. Ảnh: Media Quốc hội.

Sáng 21/10, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ 2, thừa ủy quyền của Thủ tướng, Bộ trưởng Nội vụ Nguyễn Tiến Hải trình bày trước Quốc hội về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội.

Theo Bộ trưởng, việc sửa luật nhằm đáp ứng yêu cầu sắp xếp tổ chức bộ máy, tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, phân cấp, phân quyền và phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Dự án Luật đồng thời hướng tới khắc phục những khoảng trống pháp lý, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và cơ quan bảo hiểm xã hội trong quá trình thực hiện chính sách.

Mở rộng diện tham gia theo lộ trình phù hợp

Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất sửa đổi khoản 6 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, tạo cơ sở từng bước mở rộng diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.

Theo đề xuất của Chính phủ, căn cứ điều kiện phát triển kinh tế - xã hội từng thời kỳ, Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số và các đối tượng khác có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên, bảo đảm lộ trình thực hiện phù hợp.

Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải cho biết, nội dung này sẽ được Chính phủ chỉ đạo các cơ quan nghiên cứu, thể chế hóa cụ thể sau khi Trung ương Đảng thông qua nghị quyết mới về chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội.

Đối với bảo hiểm hưu trí bổ sung, dự thảo đề xuất cho phép cá nhân người lao động trực tiếp tham gia trên cơ sở tự nguyện, không nhất thiết phải thông qua người sử dụng lao động, tương tự quy định tại Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014.

Dự thảo cũng sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến việc ủy quyền cho người khác thực hiện bảo hiểm xã hội; chi trả lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội thông qua tài khoản của người thụ hưởng. Một số nội dung được đề xuất giao Chính phủ quy định chi tiết, gồm hình thức chi trả lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội, thời gian đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện và nguồn kinh phí bảo đảm thực hiện trợ cấp thai sản trong bảo hiểm xã hội tự nguyện.

Đề nghị làm rõ đối tượng và thời điểm triển khai

Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, Ủy ban tán thành sự cần thiết và phạm vi sửa đổi, bổ sung của dự thảo Luật. Hồ sơ dự án được chuẩn bị đầy đủ, đúng trình tự, thủ tục theo quy định.

Về mở rộng diện tham gia bảo hiểm xã hội, cơ quan thẩm tra cơ bản tán thành về nguyên tắc với đề xuất của Chính phủ, nhằm bảo đảm quyền lao động, quyền an sinh xã hội, phúc lợi xã hội và thực hiện mục tiêu cải cách chính sách bảo hiểm xã hội.

Tuy nhiên, Ủy ban nhận thấy nhóm “người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số” có phạm vi rất rộng, cần được cân nhắc, đánh giá tác động kỹ lưỡng, đa chiều để bảo đảm tính khả thi.

Do đó, cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ tiếp tục nghiên cứu, bổ sung vào dự thảo quy định rõ đối tượng và thời điểm cụ thể triển khai thực hiện, đồng thời thực hiện đầy đủ Kết luận số 276 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Trường hợp chưa thể làm rõ đối tượng, thời điểm triển khai và chưa đạt được sự đồng thuận của nhóm dự kiến phải tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, Ủy ban đề nghị xem xét sửa đổi nội dung này khi sửa đổi toàn diện Luật Bảo hiểm xã hội. Theo cơ quan thẩm tra, quy định hiện hành đã bao phủ các trường hợp Chính phủ đề xuất.

Đối với bảo hiểm hưu trí bổ sung, Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị giữ nguyên quy định của Luật Bảo hiểm xã hội hiện hành.

Mở rộng danh mục đầu tư quỹ gắn với kiểm soát rủi ro

Cùng với các nội dung về đối tượng và chế độ bảo hiểm xã hội, Chính phủ đề xuất sửa đổi quy định về đầu tư quỹ nhằm khơi thông nguồn lực, nâng cao hiệu quả sử dụng quỹ bảo hiểm xã hội.

Theo Tờ trình, dự thảo bổ sung quy định về đầu tư tiền gửi tại các ngân hàng thương mại cổ phần có vốn nhà nước và vốn doanh nghiệp nhà nước trên 50% vốn điều lệ, ngân hàng thương mại cổ phần có vốn doanh nghiệp nhà nước trên 50% vốn điều lệ.

Chính phủ được giao quy định chi tiết tiêu chí, cơ chế đánh giá, lựa chọn, giám sát, kiểm soát rủi ro; lộ trình đa dạng hóa danh mục đầu tư, cơ cấu và phương thức đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội.

Thẩm tra nội dung này, Ủy ban Văn hóa và Xã hội đánh giá việc dự thảo chỉ quy định chung về các ngân hàng được nhận tiền gửi từ quỹ, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết cơ chế lựa chọn, giám sát và kiểm soát rủi ro là phù hợp.

Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị bổ sung quy định cụ thể về trách nhiệm của các cơ quan liên quan, đặc biệt là Hội đồng quản lý bảo hiểm xã hội và cơ quan bảo hiểm xã hội trong việc quyết định, chịu trách nhiệm trước Chính phủ về danh mục, cơ cấu và phương thức đầu tư.

Cơ quan thẩm tra nhấn mạnh yêu cầu đầu tư quỹ phải tuân thủ các nguyên tắc: an toàn là điều kiện tiên quyết; bảo toàn quỹ là giới hạn không được vượt qua; hiệu quả là yêu cầu bắt buộc; minh bạch, trách nhiệm là cơ chế bảo đảm thực hiện. Trước mắt, chỉ luật hóa những nội dung đã chín, đã rõ, đủ cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn.

Cắt giảm thủ tục, điều chỉnh trách nhiệm quản lý

Dự thảo Luật cũng sửa đổi quy định về đối tượng người hoạt động không chuyên trách tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc để phù hợp với pháp luật về tổ chức chính quyền địa phương; điều chỉnh thẩm quyền quyết định số ngày nghỉ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe sau ốm đau, thai sản tại đơn vị sử dụng lao động không thành lập công đoàn cơ sở.

Trách nhiệm của cơ quan bảo hiểm xã hội, các bộ và UBND các cấp được đề xuất sửa đổi, bổ sung phù hợp với vị trí pháp lý, nhiệm vụ, quyền hạn sau sắp xếp tổ chức bộ máy.

Về thủ tục hành chính, Chính phủ đề xuất bãi bỏ các quy định về hồ sơ, thủ tục trong Luật Bảo hiểm xã hội và giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm tính linh hoạt, chủ động.

Với nội dung này, cơ quan thẩm tra đề nghị việc xây dựng các quy định này phải hướng tới giảm thời gian, thành phần hồ sơ, thủ tục và chi phí tuân thủ. Đồng thời, cần tiếp tục rà soát để bảo đảm thống nhất với hệ thống pháp luật, tương thích với các điều ước quốc tế có liên quan, tránh phát sinh khoảng trống pháp lý và vướng mắc khi tổ chức thực hiện.

Dự thảo Luật gồm 3 điều, được Chính phủ đề nghị có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.

Kiều Chinh