Đảm bảo tính khả thi của quy định tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với lao động trên nền tảng số

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn TP Hải Phòng) và các đại biểu cơ bản tán thành với sự cần thiết ban hành và phạm vi sửa đổi, bổ sung của dự án Luật theo Tờ trình số 801/TTr-CP của Chính phủ, đồng thời thống nhất cao với nhiều nội dung trong Báo cáo thẩm tra số 1213/BC-UBVHXH16 của Ủy ban Văn hóa và Xã hội.

Các đại biểu nhấn mạnh, Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 mới có hiệu lực hơn một năm; lần sửa đổi này chủ yếu nhằm thể chế hóa việc sắp xếp tổ chức bộ máy, vận hành chính quyền địa phương 2 cấp và cắt giảm thủ tục hành chính.

Quy định về đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số tại dự thảo Luật là nội dung được nhiều đại biểu quan tâm, cho ý kiến.

Bày tỏ đồng tình về chủ trương từng bước mở rộng diện bao phủ, hướng tới bảo hiểm xã hội toàn dân theo Nghị quyết số 28-NQ/TW, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn chỉ ra rằng, lực lượng lao động trên nền tảng số như tài xế công nghệ, người giao hàng... đang tăng nhanh nhưng gần như đứng ngoài lưới an sinh; khi ốm đau, tai nạn hay về già, họ không có chỗ dựa. Đây là khoảng trống cần được lấp đầy.

Tuy nhiên, dự thảo Luật chỉ quy định theo hướng giao Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với nhóm này và cả “các đối tượng khác… có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên”.

Băn khoăn về nội dung này, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn chỉ ra, phạm vi đối tượng như dự thảo là rất rộng, chưa có tiêu chí nhận diện.

“Chính Tờ trình của Chính phủ cũng nêu dự thảo “chưa quy định cụ thể” về đối tượng mới, nội dung chính sách còn chờ Nghị quyết của Trung ương về cải cách chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội dự kiến ban hành đầu năm 2027. Như vậy, Quốc hội đang được đề nghị trao một thẩm quyền khi chưa rõ nội dung chính sách sẽ thực hiện”, đại biểu nói.

Bên cạnh đó, theo đại biểu, bảo hiểm xã hội bắt buộc là việc xác lập nghĩa vụ đóng góp mang tính bắt buộc đối với người dân và doanh nghiệp. Những vấn đề cốt lõi như ai là đối tượng, căn cứ đóng là thu nhập nào, doanh nghiệp nền tảng có trách nhiệm đóng hay không và ở mức nào, cần được xác định ở tầm luật hoặc ít nhất phải có tiêu chí, nguyên tắc khung trong Luật làm căn cứ để Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định.

Ngoài ra, theo đại biểu, cử tri là người lao động tự do, lao động nền tảng rất lo lắng khi thu nhập vốn bấp bênh lại bị trích thêm một khoản bắt buộc, trong khi hiện nay họ đang được tham gia tự nguyện và được Nhà nước hỗ trợ tiền đóng theo Nghị định số 159/2025/NĐ-CP.

“Như Ủy ban thẩm tra đã chỉ ra, quy định này “chưa bảo đảm tính khả thi, có thể dẫn tới vướng mắc, tranh chấp pháp lý””, đại biểu nói.

Do đó, đại biểu đề nghị, nếu giữ quy định này, cần bổ sung ngay trong Luật các tiêu chí khung về đối tượng, căn cứ xác định thu nhập làm căn cứ đóng, trách nhiệm của doanh nghiệp nền tảng và yêu cầu bắt buộc phải lấy ý kiến của đối tượng chịu tác động trước khi trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Đồng thời, cần quy định thời điểm áp dụng không sớm hơn năm 2028 để có thời gian hoàn thiện pháp luật về lao động, việc làm và xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông giữa cơ quan bảo hiểm xã hội, cơ quan thuế và các nền tảng số.

Trường hợp chưa đủ điều kiện quy định rõ, đại biểu đề nghị chưa sửa khoản 6 Điều 2 lần này mà xem xét khi sửa đổi toàn diện Luật. Trong thời gian chuyển tiếp, đề nghị tiếp tục duy trì và nâng mức hỗ trợ đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện cho nhóm lao động này.

Cũng góp ý về nội dung này, đại biểu Đào Chí Nghĩa (đoàn TP Cần Thơ) bày tỏ tán thành với định hướng mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội, trong đó quan tâm đến người làm việc không có quan hệ lao động và người làm việc trên nền tảng số. Đây là nhóm lao động ngày càng phát triển nhưng cơ chế xác định chủ thể có trách nhiệm đóng, căn cứ tính đóng và phương thức thu hiện chưa được làm rõ hoặc chưa đồng bộ trong pháp luật về lao động, việc làm và bảo hiểm xã hội.

Song, đại biểu cũng chỉ rõ, nếu quy định phạm vi đối tượng quá rộng mà chưa xác định rõ tiêu chí nhận diện, thời điểm áp dụng, trách nhiệm của nền tảng số và người lao động, sẽ dễ phát sinh cách hiểu khác nhau, khó tổ chức thu đóng trong thực tế.

Trên quan điểm đó, đại biểu đề nghị, tại điểm c khoản 1 Điều 1 dự thảo Luật cần quy định rõ nguyên tắc và phạm vi nhóm đối tượng được xem xét tham gia; đồng thời bổ sung điều khoản chuyển tiếp hoặc giao Chính phủ quy định lộ trình áp dụng sau khi đã xác định được tiêu chí về tính thường xuyên của công việc, mức độ phụ thuộc vào nền tảng, cách xác định thu nhập làm căn cứ đóng, chủ thể có trách nhiệm đóng và cơ chế chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan bảo hiểm xã hội, cơ quan thuế với nền tảng số.

Nhấn mạnh đây là lĩnh vực trực tiếp liên quan đến quyền an sinh của người lao động và nguồn quỹ hình thành từ đóng góp của người lao động, người sử dụng lao động. Vì vậy, các quy định sửa đổi cần bảo đảm rõ đối tượng, rõ trách nhiệm, khả thi khi thực hiện và không làm phát sinh khoảng trống pháp lý.

Đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát dự thảo theo hướng chỉ luật hóa những nội dung đã rõ, đủ cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn; bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, có lộ trình thực hiện đối với chính sách mới và quy định chuyển tiếp đầy đủ.

Tường Minh