Lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ liệu có khiến Iran hết chỗ chứa dầu?

Quang cảnh cảng Chabahar, Iran. Ảnh tư liệu: IRNA/TTXVN

Theo phân tích được Bloomberg dẫn lại hôm 28/4 từ công ty dữ liệu Kpler, nếu tình trạng phong tỏa kéo dài, Iran có thể hết chỗ chứa dầu trong vòng 12 đến 22 ngày. Trước đó, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cũng cho rằng các bể chứa tại đảo Kharg, nơi xuất khẩu phần lớn dầu của Iran, có thể đầy “chỉ trong vài ngày”.

Vậy kho lưu trữ dầu của Iran có thể cạn nhanh đến mức nào và điều này có ý nghĩa gì?

Diễn biến căng thẳng tại eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz là tuyến hàng hải hẹp nối Vịnh Ba Tư với đại dương, nằm giữa lãnh hải Iran ở phía Bắc và Oman ở phía Nam, không thuộc vùng biển quốc tế. Trong thời bình, khoảng 20% nguồn cung dầu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu đi qua khu vực này.

Hai ngày sau khi Mỹ và Israel mở các đợt không kích đầu tiên nhằm vào Iran ngày 28/2, một cố vấn cấp cao của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố eo biển Hormuz đã “bị đóng cửa”. Ông đồng thời cảnh báo mọi tàu thuyền cố gắng đi qua hành lang này có thể bị tấn công.

Trong hai tháng qua, khi xung đột kéo dài và các cuộc đàm phán bế tắc, Iran từng cho phép một số tàu “thân thiện” hoặc trả phí được đi qua. Tuy nhiên, hiện Tehran đã từ chối cho mọi tàu mang cờ nước ngoài lưu thông, kể cả những tàu từng được coi là thân thiện, cho đến khi Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa.

Phó tổng thống thứ nhất Iran, ông Mohammad Reza Aref, ngày 19/4 tuyên bố “an ninh tại eo biển Hormuz không phải là miễn phí”. Ông nhấn mạnh không thể vừa hạn chế xuất khẩu dầu của Iran vừa kỳ vọng khu vực này an toàn cho các bên khác, đồng thời cảnh báo giá năng lượng toàn cầu phụ thuộc vào việc chấm dứt các sức ép kinh tế và quân sự nhằm vào Tehran và các đồng minh của nước này.

Kể từ khi lệnh phong tỏa được áp đặt, Mỹ đã nổ súng, kiểm soát một tàu chở dầu treo cờ Iran gần eo biển Hormuz, đồng thời điều hướng lại các tàu vận chuyển hàng hóa liên quan đến Iran trên biển. Tehran gọi đây là hành động “phi pháp”, “tương đương cướp biển”.

Lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ tại eo biển buộc Iran có khả năng phải tích trữ phần lớn lượng dầu khai thác thay vì xuất khẩu.

Iran hiện là nhà sản xuất dầu lớn thứ ba trong Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC), sau Saudi Arabia và Iraq. Khoảng 90% dầu thô của nước này được xuất khẩu qua đảo Kharg ở Vịnh Ba Tư, trước khi đi qua eo biển Hormuz.

Toan tính của Mỹ

Cơ sở lọc dầu của Iran trên đảo Khark. Ảnh tư liệu: IRNA/TTXVN

Washington đã tìm cách hạn chế nguồn thu từ dầu mỏ của Iran, vốn gia tăng sau khi Tehran hạn chế lưu thông qua eo biển Hormuz. Giới chuyên gia nhận định đây là động lực chính đằng sau chiến lược phong tỏa hải quân của Mỹ với các cảng Iran.

Theo Kpler, Iran xuất khẩu khoảng 1,84 triệu thùng/ngày trong tháng 3 và 1,71 triệu thùng/ngày trong tháng 4, so với mức trung bình 1,68 triệu thùng/ngày trong năm 2025. Tuy nhiên, kể từ giữa tháng 4, phần lớn lượng dầu này buộc phải chuyển sang lưu trữ thay vì xuất khẩu.

Ngày 22/4, Bộ trưởng Bessent viết trên mạng xã hội X: “Chỉ trong vài ngày nữa, kho chứa dầu trên đảo Kharg sẽ đầy và các giếng dầu dễ bị tổn thương của Iran sẽ phải đóng cửa. Việc siết chặt hoạt động hàng hải sẽ trực tiếp đánh vào nguồn thu chủ lực của Iran”.

Iran còn bao nhiêu chỗ chứa dầu?

Theo hãng tư vấn năng lượng Facts Global Energy, công suất lọc dầu trong nước của Iran đạt khoảng 2,6 triệu thùng/ngày. Dữ liệu vệ tinh cho thấy lượng dầu tồn kho đã tăng mạnh kể từ khi Mỹ áp đặt phong tỏa. Trong những ngày sau khi Mỹ siết chặt lệnh cấm, lượng dự trữ tăng nhanh đến mức dường như Iran hầu như không thể xuất khẩu bất kỳ lượng dầu nào.

Trong giai đoạn từ ngày 13/4 đến 21/4, tồn kho tăng hơn 6 triệu thùng, theo Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu (CGEP). Riêng từ ngày 17/4 đến 21/4, tốc độ tích trữ tăng rất nhanh, khoảng 1,7 triệu thùng/ngày.

Tính đến ngày 20/4, các bể chứa tại đảo Kharg đã đầy khoảng 74%, sau khi tiếp nhận thêm khoảng 3 triệu thùng dầu. Thông thường, các công ty dầu khí tránh vượt quá 80% công suất để đảm bảo an toàn và linh hoạt vận hành, dù mức này từng bị phá vỡ trong các giai đoạn khủng hoảng như đại dịch COVID-19.

Ngoài ra, theo ông Frederic Schneider, chuyên gia cao cấp không thường trú tại Hội đồng Trung Đông về các vấn đề toàn cầu, Iran còn sử dụng các “kho chứa nổi” – tức tàu chở dầu neo đậu – với tổng sức chứa khoảng 127 triệu thùng.

Khả năng Iran cắt giảm sản lượng

Ảnh vệ tinh đảo Kharg của Iran, nơi đặt cảng xuất khẩu dầu thô chính của nước này. Ảnh: Planet Labs

Các chuyên gia nhận định phong tỏa có thể buộc Iran phải giảm sản lượng, nhưng chưa xảy ra ngay lập tức.

Nhà phân tích Muyu Xu của công ty Kpler cho rằng Iran vẫn còn đủ dung lượng lưu trữ trong khoảng 20 ngày sản xuất hiện tại, do đó việc cắt giảm nếu xảy ra sẽ diễn ra dần dần và có thể tăng tốc vào tháng 5.

Đồng quan điểm, chuyên gia Antoine Halff từ CGEP nhận định phải mất thêm thời gian trước khi phong tỏa khiến Iran buộc phải đóng giếng dầu trên diện rộng. Tuy nhiên, Tehran vẫn có thể chủ động giảm sản lượng sớm để duy trì dư địa lưu trữ và thuận lợi cho việc khôi phục khai thác sau này.

“Cách làm này giúp Iran duy trì được dư địa lưu trữ đáng kể sau khi tạm dừng khai thác, đồng thời tạo điều kiện khởi động lại hoạt động thuận lợi hơn khi tình hình được cải thiện và các hạn chế được nới lỏng, qua đó hạn chế tối đa tác động bất lợi của lệnh phong tỏa đối với nguồn cung dài hạn”, ông giải thích.

Việc dừng khai thác dầu có thể gây tổn hại lâu dài cho các mỏ do áp suất vỉa giảm, làm nước hoặc khí xâm nhập, khiến việc khai thác sau này trở nên khó khăn và tốn kém hơn.

Khởi động lại hoạt động khai thác cũng không đơn giản, đòi hỏi sửa chữa thiết bị bị ăn mòn hoặc làm sạch đường ống.

Bên cạnh đó, sản lượng giảm sẽ kéo theo sụt giảm nguồn thu xuất khẩu. Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng trong vài tháng, Iran vẫn có thể tiếp tục thu lợi từ dầu đang được vận chuyển trên biển. Ông Kenneth Katzman, cựu chuyên gia phân tích về Iran tại Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội ở Washington, cho hay Iran không xuất khẩu dầu mới trong thời gian Mỹ phong tỏa các cảng của Iran, nhưng Tehran đang có khoảng 160 triệu đến 170 triệu thùng dầu trên các tàu chở dầu khắp thế giới.

Hải Vân/Báo Tin tức và Dân tộc