Phối hợp tác chiến của 5 cánh quân tiến vào Sài Gòn trong Chiến dịch Hồ Chí Minh

Một trong những nhân tố quyết định thắng lợi nhanh chóng, trọn vẹn của chiến dịch chính là nghệ thuật tổ chức và phối hợp tác chiến giữa 5 cánh quân chủ lực tiến vào Sài Gòn từ các hướng chiến lược khác nhau. Đây không chỉ là biểu hiện tập trung của tư duy quân sự Việt Nam trong chiến tranh hiện đại, mà còn là bài học điển hình về hiệp đồng binh chủng, tổ chức lực lượng và chỉ huy chiến dịch quy mô lớn.

Phân tích sâu sắc sự phối hợp tác chiến của 5 cánh quân trong chiến dịch, làm rõ những yếu tố tạo nên sức mạnh tổng hợp, đồng thời luận giải ý nghĩa vận dụng trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân và bảo vệ Tổ quốc hiện nay.

Bối cảnh chiến lược và quyết tâm mở Chiến dịch Hồ Chí Minh

Sau thắng lợi của Chiến dịch Tây Nguyên, Chiến dịch Huế và Chiến dịch Đà Nẵng, cục diện chiến tranh chuyển biến nhanh chóng tạo đột biến về chiến lược theo hướng có lợi cho cách mạng. Trước sự chuyển biến quan trọng của tình hình Bộ Chính trị nhận định thời cơ chiến lược đã chín muồi, quyết định mở chiến dịch cuối cùng nhằm giải phóng Sài Gòn - Gia Định trong thời gian ngắn nhất, hạn chế tổn thất.

Bộ chỉ huy Chiến dịch Hồ Chí Minh tại căn cứ Tà Thiết - Lộc Ninh (tháng 4-1975). Ảnh: TTXVN

Với phương châm chỉ đạo của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy, đồng thời là đặc điểm nổi bật của Chiến dịch là: “Thần tốc, táo bạo, bất ngờ, chắc thắng”, trong đó yếu tố phối hợp lực lượng quy mô lớn giữ vai trò then chốt. Lần đầu tiên trong lịch sử chiến tranh cách mạng Việt Nam, ta tổ chức một chiến dịch tiến công đô thị lớn với lực lượng hợp thành nhiều quân đoàn, binh chủng, tiến công đồng loạt từ nhiều hướng.

Về cấu trúc 5 cánh quân và thế trận bao vây chiến lược: Để thực hiện ý đồ Chiến dịch, ta tổ chức 5 cánh quân, sử dụng 4 quân đoàn chủ lực và Đoàn 232 (tương đương quân đoàn) bao vây và tiến công Sài Gòn từ các hướng: Hướng Đông Quân đoàn 2. Hướng Đông Nam: Quân đoàn 4. Hướng Tây và Tây Nam: Đoàn 232. Hướng Bắc và Tây Bắc: Quân đoàn 3. Hướng Đông Bắc: Quân đoàn 1.

Các cánh quân hình thành thế trận “năm mũi giáp công, nhiều hướng đột phá”, khép kín vòng vây chiến lược, chia cắt, cô lập hoàn toàn lực lượng đối phương trong nội đô. Đây là bước phát triển vượt bậc của nghệ thuật quân sự Việt Nam, thể hiện tư duy tác chiến hợp đồng binh chủng quy mô lớn, kết hợp chặt chẽ giữa tiến công quân sự và nổi dậy của quần chúng.

Nghệ thuật phối hợp tác chiến của 5 cánh quân

Một là, thống nhất ý định chiến dịch là nền tảng của hiệp đồng và chỉ huy tập trung: Yếu tố đầu tiên bảo đảm phối hợp hiệu quả là sự thống nhất cao về ý định Chiến dịch. Bộ Chỉ huy chiến dịch đã xác định rõ mục tiêu then chốt: Đánh chiếm các mục tiêu then chốt trong nội đô của ngụy quyền Sài Gòn như: Dinh Độc Lập, Bộ Tổng Tham mưu, sân bay Tân Sơn Nhất, Tổng nha Cảnh sát… Việc chỉ huy được tổ chức theo nguyên tắc tập trung - thống nhất - linh hoạt, trong đó các cánh quân có quyền chủ động xử trí tình huống trên hướng của mình, nhưng vẫn tuân thủ chặt chẽ kế hoạch chung về thời gian và mục tiêu.

Hai là, hiệp đồng binh chủng quy mô lớn: Các cánh quân không chỉ là các đơn vị bộ binh đơn thuần mà là lực lượng hợp thành, gồm: Bộ binh, xe tăng, pháo binh, phòng không, công binh, đặc công, thông tin… Sự phối hợp giữa các binh chủng được thực hiện nhịp nhàng: Pháo binh chế áp và phá vỡ tuyến phòng thủ; xe tăng - thiết giáp dẫn đầu, đột kích, thọc sâu; bộ binh đánh chiếm và làm chủ mục tiêu; đặc công đánh các mục tiêu trọng yếu trong nội đô. Sự phối hợp hiệp đồng này, tạo ra hiệu ứng “đột phá - thọc sâu - làm chủ” liên tục, khiến hệ thống phòng thủ đối phương nhanh chóng sụp đổ.

Ba là, đồng loạt tiến công, tạo thế áp đảo tuyệt đối: Một điểm đặc sắc là các cánh quân tiến công gần như đồng thời, tạo ra áp lực chiến lược toàn diện. Đối phương không thể tập trung lực lượng đối phó ở bất kỳ hướng nào, dẫn đến bị tê liệt về chỉ huy và suy sụp về tinh thần. Thế trận này thể hiện rõ nguyên lý: Lấy ưu thế tổng hợp để triệt tiêu khả năng phản ứng của đối phương.

Bốn là, kết hợp tiến công quân sự với nổi dậy của quần chúng: Sự phối hợp không chỉ diễn ra giữa các đơn vị quân sự, mà còn giữa lực lượng vũ trang với quần chúng nhân dân. Khi các cánh quân tiến vào, lực lượng nội đô đã nổi dậy chiếm giữ cơ quan, dẫn đường, hỗ trợ tiếp tế. Đây là biểu hiện sinh động của chiến tranh nhân dân, làm tăng hiệu quả tác chiến, giảm thiểu tổn thất.

Năm là, bảo đảm hậu cần - yếu tố “vô hình” nhưng quyết định: Hệ thống hậu cần được tổ chức theo thế trận liên hoàn, với hàng trăm km đường vận tải, bảo đảm cung cấp liên tục cho các binh đoàn tiến công. Điều này cho thấy sự phối hợp tác chiến không chỉ là vấn đề lực lượng chiến đấu, mà còn là sự hiệp đồng toàn diện giữa hậu cần, kỹ thuật và chỉ huy.

Sáu là, linh hoạt trong xử trí tình huống: Trong quá trình tiến công, nhiều tình huống phát sinh (địch chống trả cục bộ, thay đổi địa hình đô thị…), nhưng các cánh quân đã xử trí linh hoạt, bảo đảm không làm chậm tiến độ chung. Điển hình là mũi tiến công thọc sâu binh chủng hợp thành vào Dinh Độc Lập đã tận dụng thời cơ, nhanh chóng đột phá, kết thúc Chiến dịch vào trưa ngày 30-4-1975.

Quân giải phóng đánh chiếm sân bay Tân Sơn Nhất, tháng 4-1975. Ảnh tư liệu

Tác động quyết định của sự phối hợp 5 cánh quân đối với thắng lợi Chiến dịch Hồ Chí Minh: Sự phối hợp tác chiến của 5 cánh quân đã tạo ra các hiệu quả chiến lược quan trọng: Bao vây, chia cắt, cô lập hoàn toàn Sài Gòn, làm cho lực lượng địch mất khả năng cơ động chiến lược. Đánh nhanh, thắng nhanh, hạn chế thương vong và phá hủy cơ sở hạ tầng. Làm sụp đổ hệ thống chỉ huy và áp đảo tinh thần của đối phương, dẫn đến đầu hàng vô điều kiện. Tạo hiệu ứng tâm lý mạnh mẽ, khiến tinh thần đối phương tan rã nhanh chóng. Nhờ đó, chiến dịch chỉ diễn ra trong thời gian rất ngắn nhưng đạt hiệu quả tối đa, trở thành mẫu mực của nghệ thuật chiến dịch tiến công trong chiến tranh hiện đại.

Từ thực tiễn Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, có thể nhận thấy đặc trưng nổi bật nghệ thuật quân sự Việt Nam qua sự phối hợp 5 cánh quân: Một là, tư duy chiến lược sắc bén, nắm bắt thời cơ chính xác, đánh vào hệ thống thay vì từng mục tiêu riêng lẻ. Hai là, tổ chức tập trung lực lượng, nhưng linh hoạt, triển khai phân tán theo hướng, hợp thành hiện đại. Ba là, hiệp đồng đa chiều (lực lượng - thời gian - không gian), phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng, các hướng. Bốn là, kết hợp sức mạnh quân sự với sức mạnh chính trị - tinh thần. Năm là, chỉ huy tập trung nhưng phát huy tính chủ động của cấp dưới. Sáu là, bảo đảm hậu cần là điều kiện tiên quyết. Đây là những nguyên lý có giá trị phổ quát trong khoa học quân sự hiện đại; đồng thời là những đặc trưng tạo nên bản sắc riêng của nghệ thuật quân sự Việt Nam.

Trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực có nhiều biến động phức tạp, khó dự báo, khó đoán định, bài học về phối hợp tác chiến của 5 cánh quân vẫn giữ nguyên giá trị.

Xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân gắn với an ninh nhân dân: Cần phát huy mô hình kết hợp giữa lực lượng vũ trang và nhân dân, xây dựng thế trận liên hoàn, vững chắc trên cả không gian thực và không gian mạng.

Nâng cao năng lực hiệp đồng tác chiến liên quân, liên binh chủng: Chiến tranh hiện đại đòi hỏi sự phối hợp giữa lục quân, hải quân, không quân, lực lượng không gian mạng… Bài học từ 5 cánh quân cho thấy tầm quan trọng của: Chỉ huy thống nhất; kết nối thông tin thông suốt; phối hợp tác chiến đa chiều.

Phát triển tư duy chiến lược “đa hướng, đa lĩnh vực”: Giống như việc tiến công từ nhiều hướng vào Sài Gòn, trong bảo vệ Tổ quốc hiện nay cần chủ động xử trí các mối đe dọa từ nhiều hướng (quân sự, kinh tế, công nghệ…); tạo thế chủ động chiến lược, không để bị bất ngờ.

Trong quản trị chiến lược quốc gia: Nguyên lý “đa hướng - đồng bộ - tập trung mục tiêu” có thể vận dụng trong điều hành kinh tế vĩ mô; xử trí khủng hoảng; bảo vệ chủ quyền trong môi trường phức hợp.

Tận dụng sức mạnh tổng hợp của quốc gia: Chiến thắng 1975 là kết quả của sức mạnh tổng hợp. Ngày nay, cần kết hợp: Sức mạnh quân sự; sức mạnh kinh tế; khoa học - công nghệ; ngoại giao và pháp lý quốc tế.

Trong xây dựng lực lượng: Cần chú trọng nâng cao năng lực chỉ huy; tăng cường liên kết thông tin; hiện đại hóa hậu cần; giữ vững nguyên tắc chỉ huy tập trung, linh hoạt, trong điều kiện chiến tranh công nghệ cao, yêu cầu chỉ huy càng cao hơn. Bài học “tập trung - thống nhất - linh hoạt” vẫn mang tính thời sự sâu sắc.

Sự phối hợp tác chiến của 5 cánh quân trong Chiến dịch Hồ Chí Minh - 1975 là đỉnh cao của nghệ thuật quân sự Việt Nam trong thế kỷ XX, thể hiện khả năng tổ chức và hiệp đồng lực lượng ở quy mô chiến lược. Đó là sự kết tinh của tư duy chiến lược, tổ chức lực lượng, hiệp đồng binh chủng và phát huy sức mạnh toàn dân tộc. Thắng lợi ngày 30-4-1975 không chỉ là kết quả của sức mạnh quân sự thuần túy, mà là biểu hiện của một hệ thống phối hợp tổng thể, khoa học và hiệu quả, trong đó 5 cánh quân là trụ cột trực tiếp.

Trong giai đoạn hiện nay, việc nghiên cứu, vận dụng sáng tạo những bài học từ sự phối hợp này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần nâng cao năng lực quốc phòng, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong mọi tình huống.

Thiếu tướng, PGS, TS NGUYỄN VĂN SÁU, Phó viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử Quốc phòng Việt Nam