Lấp khoảng trống chuỗi giá trị điện ảnh

Cảnh trong phim “Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối” của đạo diễn Bùi Thạc Chuyên.

Nghị định số 189/2026/NĐ-CP về phát hành, phổ biến phim phục vụ nhiệm vụ chính trị vừa được Chính phủ ban hành đã thu hút sự quan tâm của giới điện ảnh. Bên cạnh việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động phát hành, Nghị định cũng gợi nhắc tới mối băn khoăn vốn được đặt ra từ trước: Vì sao nhiều bộ phim được đầu tư công phu, chứa đựng những giá trị lịch sử, văn hóa và giáo dục sâu sắc nhưng sức lan tỏa trong xã hội vẫn chưa tương xứng?

Nhiều năm qua, Nhà nước đã dành nguồn lực cho các tác phẩm về lịch sử dân tộc, chiến tranh cách mạng, chủ quyền quốc gia, danh nhân văn hóa và những dấu mốc quan trọng của đất nước. Đây là dòng phim có vai trò quan trọng trong việc lưu giữ ký ức dân tộc, bồi đắp tình yêu quê hương, niềm tự hào truyền thống và ý thức trách nhiệm công dân. Song, thông thường, từ khi phim hoàn thành cho đến lúc thật sự bước vào đời sống của người xem vẫn là khoảng cách không nhỏ. Có những tác phẩm được giới thiệu trong các tuần phim hoặc đợt chiếu chuyên đề rồi nhanh chóng rời khỏi đời sống tinh thần của công chúng.

Từ thực tiễn làm nghề, đạo diễn Bùi Thạc Chuyên từng bày tỏ sự trăn trở trước bộ phim được đầu tư mà chưa có điều kiện phát hành, quảng bá, cho thấy khoảng trống trong chuỗi giá trị điện ảnh. Nhiều trường hợp, nguồn lực dành cho khâu sản xuất được quan tâm, còn việc đưa bộ phim đến với khán giả lại chưa nhận được đầu tư phù hợp. Điều đó khiến giá trị của tác phẩm chưa phát huy đầy đủ, làm giảm tác động xã hội.

Ở nhiều cuộc hội thảo, tọa đàm trong lĩnh vực điện ảnh, các chuyên gia trong nước và quốc tế cũng nhận định, thực tế, khán giả không hề thờ ơ với đề tài lịch sử hay cách mạng. Khi bộ phim chạm được tới người xem bằng ngôn ngữ điện ảnh, chiều sâu nhân văn, hệ thống giá trị lịch sử và truyền thống sẽ có cơ hội lan tỏa theo cách rất tự nhiên. Song, ở chiều ngược lại, tác phẩm giàu ý nghĩa mà nếu thiếu con đường phù hợp để đến với khán giả thì tác phẩm ấy cũng khó tạo được ảnh hưởng rộng rãi. Do đó, Nhà nước dành sự quan tâm nhiều hơn cho công tác phát hành được xem là tín hiệu tích cực.

Phát hành phim ngày nay không còn bó hẹp theo nghĩa đưa phim ra rạp hoặc tổ chức các đợt chiếu lưu động.

Thói quen tiếp nhận thông tin của công chúng đã thay đổi rất nhanh. Một bộ phận lớn người trẻ đang tiếp cận tri thức, lịch sử và văn hóa thông qua môi trường mạng. Thực tế này đặt ra yêu cầu cần nhìn nhận điện ảnh như nguồn tài nguyên văn hóa có thể tiếp tục được khai thác sau khi công chiếu. Các câu chuyện lịch sử trong phim hoàn toàn có thể trở thành học liệu phục vụ nhà trường. Tư liệu sản xuất, hình ảnh hậu trường, nhân vật hoặc bối cảnh lịch sử cũng có thể được sử dụng vào hoạt động giáo dục, truyền thông và nghiên cứu. Quan trọng hơn, cần từng bước hình thành hệ thống dữ liệu điện ảnh phục vụ dài hạn, hữu ích cho cộng đồng.

Bên cạnh đó, những bộ phim từ ngân sách nhà nước cần được số hóa, lưu trữ và khai thác thuận lợi hơn tại trường học, thư viện, bảo tàng, trung tâm văn hóa và các nền tảng hợp pháp. Từ đó, ở tầm nhìn dài hạn, tác phẩm sẽ trở thành một phần của kho tri thức văn hóa quốc gia.

Nghị định số 189/2026/NĐCP mở ra cơ hội để tháo gỡ những vướng mắc đã tồn tại nhiều năm trong hoạt động phổ biến phim phục vụ nhiệm vụ chính trị. Song, hiệu quả của chính sách cần được thể hiện cụ thể qua năng lực xây dựng hệ sinh thái phù hợp để những bộ phim được Nhà nước đầu tư phát huy thêm giá trị thực tiễn trong đời sống.

MAI LỮ