Kỳ 4: Khẽ nhẹ từng nắm đất tìm hài cốt và hành trình 'trả lại tên' cho các anh

Đội Quy tập 192 thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự TP Huế đang khẩn trương tìm kiếm hài cốt liệt sĩ trong "Chiến dịch 500 ngày đêm".

Sự tỉ mỉ dưới cái nắng lửa và tinh thần khoa học nghiêm ngặt

Từ những cánh rừng già trên đất bạn Lào xa xôi đến từng mét đất cát tại TP Huế, bước chân của những người lính Đội Quy tập 192 (thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự TP Huế) chưa bao giờ ngơi nghỉ. Với họ, mỗi dấu tích chiến tranh được tìm thấy không chỉ là một nhiệm vụ chính trị quan trọng mà còn là tình cảm, là trách nhiệm và sự tri ân sâu sắc đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

"Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" (gọi tắt là "Chiến dịch 500 ngày đêm") đã và đang được triển khai mạnh mẽ với một mục tiêu duy nhất: Đưa các anh trở về và trả lại tên cho những liệt sĩ còn thiếu thông tin.

Tại TP Huế, chiến dịch này không chỉ là công việc của riêng lực lượng chức năng mà còn nhận được sự đồng hành đầy nhiệt huyết của người dân và các cựu chiến binh. Những ký ức được lưu giữ suốt hơn nửa thế kỷ đã trở thành những mảnh ghép vô giá, giúp khoanh vùng và xác minh các hố chôn tập thể năm xưa.

Một trong những nhân chứng quan trọng ấy là cựu binh, Trung tá Lê Hữu Tòng, người từng trực tiếp tham gia trận đánh Động Tòa đêm 20/5/1968. Ông vẫn nhớ như in nỗi đau khi chứng kiến hàng chục đồng đội thuộc Đại đội 3, Tiểu đoàn 1 (thuộc Đặc công Thành đội Huế) không bao giờ quay lại nhận ba lô sau trận chiến ác liệt. Những thông tin về khu vực trảng cát trước ga Hương Thủy mà ông cung cấp đã mở ra hy vọng tìm thấy những người đồng đội còn nằm lại sâu dưới lòng đất.

Cựu binh, Trung tá Lê Hữu Tòng (phải) chỉ các vị trí đồng đội ngã xuống trong trận đánh tại ga Hương Thủy vào năm 1968.

Công tác tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại khu vực ga Hương Thủy là minh chứng rõ nét cho sự nhẫn nại và lòng thành kính của các chiến sĩ Đội Quy tập 192. Mỗi ngày bắt đầu từ 6h30 sáng bằng một nén hương thơm trước bàn thờ tạm, các anh bước vào cuộc chiến với nắng gắt và bụi rậm.

Do địa hình đã thay đổi nhiều sau hàng thập kỷ, bị cây bụi và cỏ dại phủ kín, các chiến sĩ phải phát quang từng mét đất trước khi đào tìm. Thử thách lớn nhất không phải là sự mệt nhọc về thể chất, mà là yêu cầu về sự cẩn trọng tối đa trong từng thao tác.

Đội Quy tập 192 tiến hành tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại khu vực ga Hương Thủy.

Các dấu hiệu nghi vấn đều được tiến hành kiểm tra kỹ càng.

Khi tiếp cận sâu vào các khu vực nghi vấn, nhịp độ làm việc chậm lại hẳn. Chỉ một mảnh tăng võng mục, một chiếc cúc áo hay một đoạn dây dù còn sót lại cũng đủ để toàn đội dừng lại, tỉ mỉ bóc tách từng lớp đất bằng tay thay vì dùng cuốc. Đại úy Nguyễn Văn Lệ, chia sẻ rằng dù ở đâu, sự nóng vội cũng không được phép hiện diện. Một sơ suất nhỏ có thể làm ảnh hưởng đến hài cốt hoặc các di vật thiêng liêng còn sót lại. Sự kiên trì này đã được đền đáp khi vào chiều ngày 17/7, một hài cốt liệt sĩ được tìm thấy trong tình trạng được bọc cẩn thận trong tăng bộ đội, cùng với di vật là một ống truyền dung dịch.

Tiến hành các thao tác bằng tay ở các khu vực nghi vấn có hài cốt liệt sĩ.

Bên cạnh sự tỉ mỉ tại hiện trường, tính khoa học luôn được đặt lên hàng đầu. Thượng tá Ngô Trí Hùng, Đội trưởng Đội Quy tập 192, nhấn mạnh mọi nguồn tin từ nhân chứng hay tài liệu đều phải được xác minh, đối chiếu nhiều lần và khảo sát địa hình kỹ lưỡng trước khi triển khai khai quật. Đặc biệt, việc xác định danh tính liệt sĩ phải hoàn toàn dựa trên cơ sở khoa học, tuyệt đối không dựa vào ngoại cảm hay tâm linh. Mỗi di vật tìm thấy đều được lập hồ sơ chặt chẽ để phục vụ công tác giám định và xác định thông tin sau này. Đằng sau mỗi hố đào không chỉ là mồ hôi, mà còn là nỗ lực trả lại danh tính thực sự cho mỗi người lính đã ngã xuống.

Mỗi ngày tìm kiếm, các chiến sĩ Đội Quy tập 192 đều thắp hương trước bàn thờ tạm.

Một hài cốt liệt sĩ được Đội Quy tập 192 tìm thấy tại khu vực ga Hương Thủy vào chiều 17/7.

Hành trình xuyên biên giới và nỗ lực "trả lại tên cho các anh"

Nhiệm vụ của Đội Quy tập 192 không chỉ gói gọn trong địa bàn TP Huế mà còn vươn xa tới những vùng rừng núi hiểm trở của nước bạn Lào. Nếu tại Huế, khó khăn là sự thay đổi của địa hình đô thị hóa, thì ở Lào, các chiến sĩ phải đối mặt với giao thông cách trở, bất đồng ngôn ngữ và điều kiện sinh hoạt thiếu thốn giữa rừng sâu.

Để có được thông tin, các anh phải đến từng bản làng, tìm gặp những người dân địa phương để khơi gợi lại những ký ức từ hàng chục năm trước. Có những cuộc tìm kiếm kéo dài qua nhiều mùa khô, đào hết mùa này sang mùa khác mới thấy được một dấu tích của đồng đội, khiến cả đội vỡ òa trong nước mắt vì hạnh phúc.

Hành trình tìm đồng đội trong Chiến dịch 500 ngày đêm ở nước bạn Lào của Đội Quy tập 192.

Những chuyến đi xuyên biên giới ấy không chỉ đầy gian khổ mà còn đầy hiểm nguy. Có những vị trí cất bốc hài cốt nằm ngay gần các quả bom chưa nổ, hoặc hài cốt liệt sĩ vẫn còn mang theo dấu tích của đầu đạn, minh chứng cho sự khốc liệt của chiến tranh. Nhưng chính sự hy sinh to lớn ấy của thế hệ đi trước lại là động lực mạnh mẽ nhất thôi thúc những người lính hôm nay quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ. Đối với họ, đây không chỉ là công việc chuyên môn mà là một nhiệm vụ thiêng liêng, là vinh dự của người lính đối với đất nước.

8 hài cốt liệt sĩ tại nước bạn Lào đã được đơn vị tìm thấy.

Song song với công tác tìm kiếm thực địa, "Chiến dịch 500 ngày đêm" còn tập trung vào một nhiệm vụ quan trọng không kém: Lấy mẫu sinh phẩm để giám định ADN. Bộ Chỉ huy Quân sự TP Huế - Cơ quan Thường trực của Ban Chỉ đạo 515 TP Huế đã phối hợp chặt chẽ với các địa phương để thực hiện việc này tại các nghĩa trang liệt sĩ nhằm sớm xác định danh tính cho những ngôi mộ còn thiếu thông tin.

Số liệu thống kê cho thấy tinh thần quyết liệt của chiến dịch. Tính đến chiều 19/7, một khối lượng công việc khổng lồ đã được hoàn thành với việc lấy mẫu tại 42/42 nghĩa trang liệt sĩ trên toàn thành phố.

Các tổ công tác Đội Quy tập 192 khai quật phần mộ liệt sĩ vô danh tại Nghĩa trang TP Huế để lấy mẫu ADN và số hóa thông tin.

Lực lượng chức năng đã khai quật 7.283 phần mộ, lấy được 4.113 mẫu sinh phẩm, trong đó 2.100 mộ đã lấy được mẫu đủ tiêu chuẩn. Hiện tại, 724 mẫu đã được bàn giao cho Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam để tiến hành giám định ADN. Ngoài ra, đơn vị cũng đã tìm được thêm 10 hài cốt, gồm 8 liệt sĩ tại Lào và 2 tại các nghĩa trang địa phương.

Ông Nguyễn Văn Mạnh, Phó Chủ tịch TP Huế, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 TP Huế (hàng đầu, áo trắng) cùng các đơn vị dâng hương tại Nghĩa trang TP Huế - khu vực lấy mẫu sinh phẩm các liệt sĩ vô danh để xác định danh tính.

Với tiến độ thần tốc này, Bộ Chỉ huy Quân sự TP Huế đang phấn đấu hoàn tất công tác lấy mẫu và tìm kiếm trong tháng 8 sắp tới, vượt kế hoạch dự kiến vào Quý III/2026. Hành trình đưa các anh trở về vẫn đang được viết tiếp bằng tất cả lòng thành kính và sự quyết tâm của những người ở lại.

"Đây không chỉ là nhiệm vụ chính trị, đó là trách nhiệm thiêng liêng, là "món nợ nghĩa tình" canh cánh của thế hệ hôm nay. Nỗi mong mỏi, khắc khoải từng ngày của thân nhân các liệt sĩ chính là mệnh lệnh, là động lực để cả hệ thống chính trị không ngừng nỗ lực trên hành trình tri ân đầy ý nghĩa này", ông Nguyễn Văn Mạnh, Phó Chủ tịch UBND TP Huế, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 TP Huế nhấn mạnh.

Tính từ năm 1992 đến nay, Đội Quy tập 192 (Bộ Chỉ huy Quân sự TP Huế) đã quy tập được tổng cộng 3.115 hài cốt liệt sĩ (981 hài cốt quy tập tại nước bạn Lào và 2.134 hài cốt được tìm thấy trên địa bàn thành phố). Đội vẫn đang tích cực triển khai thực hiện "Chiến dịch 500 ngày đêm" để tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính thêm nhiều phần mộ liệt sĩ khác.

(Còn nữa).

Kỳ 3:

Kỳ 2:

Kỳ 1:

Đại Dương