500 ngày đêm thực hiện sứ mệnh lịch sử - Bài 2: Theo dấu tích giữa chiến trường xưa

Bám vách đá, khoan núi tìm đồng đội

Mờ sáng một ngày trung tuần tháng 7, nhóm phóng viên Báo SGGP đã có mặt tại Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang (gọi tắt là Đội tìm kiếm, đóng ở xã Thanh Thủy, tỉnh Tuyên Quang) để theo chân tổ công tác thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ ở điểm cao 400 (thôn Giang Nam, xã Thanh Thủy - trước đây thuộc huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang) - một trong những chốt điểm chiến lược vô cùng ác liệt tại mặt trận Vị Xuyên giai đoạn 1984-1989. Dưới các khối đá, vách núi sạt lở, rừng cây, khe suối nơi đây còn rất nhiều hài cốt chiến sĩ năm xưa đang nằm lại.

Cán bộ, chiến sĩ khoan đá tìm kiếm những dấu tích về các liệt sĩ đang nằm lại trên điểm cao 685 của mặt trận Vị Xuyên năm xưa. ẢNH: TRẦN LƯU

Thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, những ngày này, từ 5 giờ 45 phút hàng ngày, hàng chục cán bộ, chiến sĩ của Đội tìm kiếm chia làm nhiều mũi băng rừng, vượt núi tìm kiếm hài cốt liệt sĩ. Nhiều năm gắn bó với công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, Trung tá Nguyễn Mạnh Từ (chiến sĩ công binh, quê ở xã Bình Sơn, tỉnh Ninh Bình) cho biết, đã gần 1 tháng anh chưa về thăm nhà.

Nhưng với anh, không gì thiêng liêng hơn trách nhiệm tìm được các chú, các anh còn đang nằm giữa núi rừng bạt ngàn. “Tại điểm cao 400 luôn có 19 cán bộ, chiến sĩ chia ra làm nhiều nhóm nhỏ để thực hiện nhiệm vụ. Toàn đội rất xúc động khi tìm thấy hài cốt liệt sĩ đầu tiên. Đó cũng là động lực để chúng tôi cố gắng hết sức tham gia chiến dịch để đưa được các chú, các anh về với gia đình”, Trung tá Nguyễn Mạnh Từ tâm sự.

Khu vực điểm cao 400 toàn núi đá, hang sâu nên việc tìm kiếm rất khó khăn. Các phương tiện cơ giới không thể tiếp cận. Cán bộ, chiến sĩ phải dùng các dụng cụ thô sơ như xà beng, bay, dao, cuốc chim… để phá đá, đào tìm dấu tích. “Trong thời gian chiến tranh, Vị Xuyên là mặt trận rất ác liệt, địch bắn pháo cối như mưa nên khi các chú, các anh hy sinh hầu như chỉ được đặt vội ở hốc đá, gốc cây. Chưa kể, thời gian trôi qua, địa hình thay đổi nên rất khó xác định chính xác vị trí nơi các liệt sĩ nằm lại”, Thượng tá Bùi Phú Vinh, Chính trị viên Đội tìm kiếm, cho biết.

Cách đó không xa là điểm cao 685, một trong những chiến địa ác liệt nhất của cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc giai đoạn 1984-1989. Hàng vạn đạn pháo của địch đã nã xuống, san phẳng hầm hào và vùi lấp nhiều cán bộ, chiến sĩ. Pháo của địch cày xới để lại một màu trắng của núi đá, vì vậy điểm cao 685 được các chiến sĩ ta đặt tên “lò vôi thế kỷ”.

Địa hình hầu hết là đá tai mèo, dốc đứng, lối đi lên - xuống điểm cao 685 đều có dây thừng, thang gỗ hỗ trợ. Chứng kiến tận mắt cuộc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại điểm cao này mới thấy ý chí phi thường của cán bộ, chiến sĩ của Đội tìm kiếm.

Từ khi triển khai chiến dịch, tại điểm cao 685 thường xuyên có 15-20 cán bộ, chiến sĩ thực hiện nhiệm vụ, chia thành các tổ, mỗi tổ 4-5 người. Công việc bộn bề, từ phát cây mở đường, len vào các hang sâu đến leo lên các vách đá cao dò từng hốc đá…, với hy vọng tìm được dấu vết quý giá. Dưới các hốc đá, Đội tìm kiếm gỡ từng phiến đá, xúc nhẹ từng lớp đất, lưu giữ từng mẩu hiện vật.

Đó có thể là những cuộn dây thông tin, bát sắt quân dụng, mẩu đế giày cao su mục nát, những tấm vải nhựa ni lông ố màu, bở bục…, nhưng ít nhiều chứa đựng thông tin của bộ đội. Theo lời các cựu chiến binh từng chiến đấu trên điểm cao này, pháo của địch từng bắn sập nhiều hang đá - là nơi nấu ăn của bộ đội, nơi tập kết thương binh, trong hang luôn có khoảng 30-50 chiến sĩ. Nhưng bây giờ, khu vực này đã là một vách đá lớn sạt xuống, theo thời gian đã phong hóa và mất nhiều dấu vết thực địa.

Mấy tháng qua, Đội tìm kiếm đã tập trung khoan, bạt đá để tìm lối vào hang. Sau nhiều ngày kiên trì khoan đá, đào bới, Đội tìm kiếm đã tìm thấy nhiều vật dụng của các chiến sĩ… Dừng mũi khoan để nghỉ ngơi, Thiếu tá Vũ Văn Đông (một trong những thành viên gắn bó với Đội tìm kiếm từ năm 2018 đến nay) kể rằng, ngày nào cũng vậy, bất kể sáng chiều, cứ lên đến nơi là anh em bắt tay vào khoan đá.

“Ai cũng mong sẽ tìm thấy hài cốt của các liệt sĩ. Không có động lực nào lớn hơn mong muốn đưa các chú, các bác trở về với gia đình, quê hương. Vì lẽ đó mà Đội tìm kiếm làm việc ngày qua ngày, không nghỉ ngơi”, Thiếu tá Vũ Văn Đông chia sẻ.

Hành trình không nghỉ của các Đội K

Tranh thủ phút nghỉ tay hiếm hoi bên khu vực tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng (TPHCM), chúng tôi có cơ hội trò chuyện cùng Thượng tá Trần Văn Cường (Chính trị viên Đội K73, thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tây Ninh). Anh cùng những người lính của các đội K70, K71, K72, K73 được Bộ Tư lệnh Quân khu 7 điều động tăng cường thực hiện nhiệm vụ tại đây.

Thượng tá Trần Văn Cường và đồng đội có nhiều năm tham gia nhiệm vụ thiêng liêng trên đất bạn Campuchia, với địa bàn hoạt động rộng ở 4 tỉnh. Đợt công tác tìm kiếm vừa qua kéo dài 3 tháng trên đất bạn, xong nhiệm vụ, Thượng tá Trần Văn Cường và đồng đội vội vã trở về nước để nhận nhiệm vụ tại Công viên Lê Thị Riêng. Thượng tá Trần Văn Cường chia sẻ, một khi đã gắn bó với nhiệm vụ thiêng liêng này, những người lính Đội K luôn giữ nhịp công việc khẩn trương khi hài cốt các chú, các bác vẫn còn nằm lại đâu đó dưới lòng đất lạnh.

Điều kiện công tác tại TPHCM thuận lợi hơn nhiều so với những tháng ngày “ăn gió nằm sương” giữa rừng sâu ở Campuchia. Tuy nhiên, theo Thượng tá Trần Văn Cường, điều không thay đổi là tinh thần sẵn sàng vượt khó, tận tụy với nhiệm vụ của cán bộ, chiến sĩ trong đội. Thời điểm những di vật đầu tiên được hé lộ sau lớp đất dày ở Công viên Lê Thị Riêng, cả đội ai nấy đều lặng người vì xúc động.

Đó chỉ là những chiếc cúc áo, những mảnh tăng võng và những kỷ vật nhuốm màu thời gian của những chàng trai mười chín, đôi mươi nằm lại khi tuổi đời đẹp nhất. “Những lúc tìm thấy các chú, các bác dưới lòng đất, thấy những kỷ vật, những lá thư viết dở..., chúng tôi nghẹn ngào không thể tả được. Anh em bảo nhau, lúc bóc tách đất phải nhẹ nhàng, thận trọng, tỉ mỉ từng chút một. Phải nâng niu làm sao để các chú, các bác không phải đau thêm một lần nữa”, Thượng tá Trần Văn Cường tâm sự.

Hoàng hôn dần buông xuống Công viên Lê Thị Riêng, ánh đèn thành phố bắt đầu rực sáng. Bên khu vực khai quật, Thượng tá Trần Văn Cường cùng các chiến sĩ Đội K vẫn miệt mài thực hiện nhiệm vụ thiêng liêng. Họ vẫn chưa biết ngày nào sẽ kết thúc để trở về nhà, bởi sau khu vực Công viên Lê Thị Riêng, những kế hoạch tìm kiếm hài cốt liệt sĩ vẫn đang chờ đợi…

Theo thông tin từ Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang, từ khi triển khai chiến dịch, đội đã tiếp nhận 49 thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ. Qua rà soát, sàng lọc, đội đã tổ chức xác minh 41 thông tin, trong đó 7 thông tin được kết luận chính xác.

NHÓM PV