Theo dấu ký ức tìm những người còn nằm lại Ðồi 722

Đồi 722 - Đắk Sắk là di tích lịch sử có ý nghĩa trọng đại trong giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ

Tiếp nhận nhiều nguồn tin quan trọng

Trong kháng chiến chống Mỹ, Đức Lập - Đắk Sắk giữ vị trí chiến lược quan trọng, được xem là “cánh cửa thép” khống chế Nam Tây Nguyên và vùng biên giới Campuchia, đồng thời ngăn chặn tuyến chi viện Trường Sơn cho chiến trường miền Nam và làm căn cứ xuất kích đánh phá cách mạng của ta. Sau ngày giải phóng, để tưởng nhớ sự hi sinh to lớn của cán bộ, chiến sĩ ta tại Đồi 722 - Đắk Sắk nói riêng, trong chiến dịch Đức Lập mùa thu 1968 nói chung, Đài tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ đã được lập ra. Ngày 24/10/2012, di tích Đồi 722 - Đắk Sắk được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di tích lịch sử cấp quốc gia.

Ông Y Thoa - Phó Chủ tịch UBND xã Đắk Sắk cho biết: “Đồi 722 - Đắk Sắk là địa chỉ đỏ có ý nghĩa đặc biệt đối với địa phương. Chính quyền xã luôn xác định việc phối hợp tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là trách nhiệm tri ân đối với các thế hệ cha anh đã ngã xuống vì độc lập dân tộc”.

Hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027), Chính phủ phát động Chiến dịch “500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”. Ban Chỉ huy Quân sự (CHQS) xã Đắk Sắk đã nhanh chóng tham mưu cấp ủy, chính quyền triển khai nhiều giải pháp tuyên truyền, vận động người dân, cựu chiến binh và các nhân chứng lịch sử cung cấp thông tin.

Ông Nguyễn Văn Vượng, thôn Thổ Hoàng 2, xã Đắk Sắk là nhân chứng sống chứng kiến trận đánh ngày 22/8/1968

Thượng tá Đặng Cao Cường - Chỉ huy trưởng Ban CHQS xã Đắk Sắk cho biết, ngoài việc tuyên truyền trên hệ thống truyền thông địa phương, Ban CHQS xã còn gửi thư đến các giáo xứ, tranh thủ sự chung tay của đồng bào giáo dân nhằm thu thập thông tin về các vị trí nghi có hài cốt liệt sĩ. Đến nay, địa phương đã tiếp nhận nhiều nguồn tin quan trọng, trong đó có 5 vị trí nghi có mộ liệt sĩ đã báo cáo Bộ CHQS tỉnh; đồng thời tiếp tục tiếp nhận thêm nhiều thông tin mới phục vụ công tác xác minh.

Những ký ức đau thương ấy vẫn còn nguyên trong tâm trí nhiều nhân chứng. Ông Nguyễn Văn Vượng, thôn Thổ Hoàng 2, người trực tiếp chứng kiến trận đánh năm 1968, nghẹn ngào nhớ lại: “Sau khi giao tranh kết thúc, quân Mỹ đưa xe cơ giới tới san ủi mặt bằng để xây dựng lại hệ thống phòng thủ và đường băng. Họ gom tất cả hài cốt của những người đã ngã xuống vào một hố chôn tập thể. Tôi chứng kiến tất cả và luôn mong các liệt sĩ hi sinh tại Đồi 722 ngày ấy sẽ sớm được quy tập trở về với gia đình, quê hương”.

Nghi vấn vị trí tại thực địa hố chôn tập thể hiện nằm trên sân của 2 hộ gia đình tại thôn Thổ Hoàng 2, xã Đắk Sắk

Không chỉ lưu giữ ký ức chiến tranh, nhiều người dân địa phương còn tích cực cung cấp những thông tin quý phục vụ công tác tìm kiếm. Ông Nguyễn Tiến Trung, thôn Xuân Lộc 2 cho biết, từng nắm được thông tin về một ngôi mộ nghi là liệt sĩ nằm cạnh khu vườn. Ông Ngô Xuân Kỳ, thôn Thổ Hoàng 2 thông tin, trong quá trình lao động đã phát hiện 3 bộ hài cốt tại khu vực rẫy của ông Nguyễn Văn Phúc. Trong khi đó, ông Nguyễn Văn Hân, cũng ở thôn Thổ Hoàng 2 cho biết, năm 2020, gia đình phát hiện một bộ hài cốt khi san lấp mặt bằng nhưng do không có di vật để xác định danh tính nên đã đưa an táng tại Nghĩa trang Thổ Hoàng 2. Những năm sau đó, gia đình tiếp tục phát hiện nhiều dấu tích như: mảnh xương, đạn, tấm ni lông, cùng những khu vực có chất đất khác thường, nghi là giao thông hào và nơi chôn cất liệt sĩ.

Hình ảnh Đồi 722 - Đắk Sắk và đường sân bay năm 1968, đây là nơi đã ghi dấu rất nhiều trận đánh lớn của bộ đội ta ở chiến trường Tây Nguyên

Chung sức đưa các anh trở về

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng dưới những nương rẫy bình yên hôm nay vẫn còn những người lính chưa được tìm thấy. Với quyết tâm đưa các liệt sĩ trở về với đồng đội và gia đình, các lực lượng chức năng cùng chính quyền địa phương đang tích cực triển khai nhiều giải pháp thu thập thông tin, khảo sát, xác minh các vị trí nghi có hài cốt tại Đồi 722 - Đắk Sắk.

Vị trí đất rẫy nhà ông Nguyễn Văn Hân phát hiện một số vị trí có chất đất khác thường nghi ngờ là hào chiến đấu đồng thời phát hiện các mảnh xương, đạn, tấm ni lông và các vật dụng khác nghi là của liệt sĩ

Ngày 16/7, Bộ CHQS tỉnh chỉ đạo Ban Chỉ huy Phòng thủ khu vực 2 phối hợp với các cơ quan, đơn vị và địa phương tổ chức khảo sát thực địa tại nhiều khu vực được cho là có khả năng còn hài cốt liệt sĩ. Tại đây, đoàn công tác đã trực tiếp gặp gỡ nhân chứng, kiểm tra địa hình, đối chiếu hồ sơ, bản đồ quân sự, tài liệu lưu trữ, đồng thời thu thập thêm các thông tin liên quan đến những trận đánh từng diễn ra trên địa bàn.

Do địa hình sau nhiều năm đã có nhiều thay đổi, công tác khảo sát được thực hiện thận trọng, từng bước khoanh vùng tọa độ, xác định những vị trí có khả năng là nơi an táng các liệt sĩ. Qua quá trình kiểm tra, lực lượng chức năng bước đầu ghi nhận nhiều nguồn tin có giá trị, trong đó có các khu vực nghi liên quan đến nơi hi sinh, an táng của cán bộ, chiến sĩ thuộc Trung đoàn 66 và các đơn vị từng chiến đấu tại Đồi 722.

Qua quá trình khảo sát, đoàn công tác đã đối chiếu ảnh trinh sát thời chiến, bản đồ quân sự, ảnh vệ tinh cùng các tài liệu lịch sử và thông tin từ nhân chứng để khoanh vùng, xác minh các vị trí nghi vấn

Thượng tá Y Thành B’Krông - Chính ủy Ban Chỉ huy Phòng thủ khu vực 2 - Đông Gia Nghĩa cho biết, những thông tin do nhân chứng tại xã Đắk Sắk cung cấp có nhiều điểm phù hợp với diễn biến các trận tấn công năm 1968, là cơ sở quan trọng để lực lượng chức năng tiếp tục xác minh. Sau khi hoàn thành khảo sát, nếu các vị trí có độ tin cậy cao, đơn vị sẽ báo cáo cấp trên để tổ chức các bước tiếp theo, kết hợp giữa phương pháp truyền thống và ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả tìm kiếm.

Ông Nguyễn Tiến Trung cho biết trước đây ông đi làm rẫy thuê thì chủ rẫy có nói chỗ này có phần mộ của bộ đội, sau khi phát sạch sẽ thì bồi thêm đất lên

Cùng với lực lượng chức năng, nhiều người dân trên địa bàn xã Đắk Sắk cũng tích cực cung cấp thông tin, sẵn sàng hỗ trợ công tác tìm kiếm. Ông Nguyễn Văn Hân, thôn Thổ Hoàng 2 cho biết, gia đình luôn đồng thuận nếu cơ quan chuyên môn cần khảo sát, khai quật trên diện tích đất sản xuất. Chỉ mong các liệt sĩ sớm được tìm thấy và đưa về với gia đình. Không chỉ ông Hân, nhiều hộ dân khác như gia đình các ông Nguyễn Văn Vượng, Nguyễn Tiến Trung, Ngô Xuân Kỳ cũng sẵn sàng tạo điều kiện để cơ quan chức năng khảo sát trên đất ở, đất sản xuất khi có căn cứ xác định nơi có hài cốt liệt sĩ.

Những ký ức của các nhân chứng cùng các dấu tích được người dân phát hiện đã trở thành nguồn tư liệu quan trọng, giúp lực lượng chức năng từng bước đối chiếu, khoanh vùng và xác minh các vị trí nghi có hài cốt liệt sĩ. Đây vừa là nhiệm vụ chính trị quan trọng, vừa thể hiện sự tri ân đối với những người đã hi sinh vì Tổ quốc và nhận được sự đồng thuận, ủng hộ của cấp ủy, chính quyền, Nhân dân cùng các nhân chứng lịch sử.

Ông Phan Văn Hiến cho biết, vào năm 1983, tại khu vực này trong quá trình làm rẫy, ông chứng kiến một số người đào đất và phát hiện 6 ngôi mộ. Bên dưới mỗi mộ có một bao ni lông đựng hài cốt. Sau khi phát hiện, mọi người đã chôn cất lại các hài cốt tại vị trí cũ

Nguyễn Nam .