Kích hoạt chiến lược nhân lực STEM quốc gia

Sinh viên Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TPHCM thực hành tại xưởng ô tô. Ảnh: Quỳnh Danh

Đây được xem là bước triển khai quan trọng của Đề án phát triển nguồn nhân lực phục vụ công nghệ cao giai đoạn 2025-2035, định hướng đến năm 2045 theo Quyết định 1002/QĐ-TTg.

Cú hích từ chính sách

Quyết định 2627/QĐ-BGDĐT ngày 17/9/2025 của Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành chuẩn chương trình đào tạo kỹ sư, thạc sĩ tài năng thuộc các lĩnh vực STEM nhằm triển khai Đề án 1002/QĐ-TTg giai đoạn 2025 - 2035. Chương trình hướng tới nhóm người học có năng lực học thuật nổi trội, khả năng nghiên cứu và tư duy sáng tạo, có tiềm năng trở thành chuyên gia, nhà nghiên cứu và nhân lực đổi mới công nghệ trong lĩnh vực đào tạo. Đồng thời, người học được yêu cầu có năng lực hội nhập quốc tế và tinh thần học tập suốt đời để thích ứng với sự thay đổi nhanh của khoa học công nghệ.

Trong danh sách các chương trình đào tạo kỹ sư, thạc sĩ tài năng thuộc lĩnh vực STEM được phê duyệt theo Quyết định 995/QĐ-BGDĐT, Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TPHCM dẫn đầu cả nước với 15 chương trình, gồm 9 chương trình bậc đại học và 6 chương trình sau đại học, trải rộng ở các lĩnh vực Khoa học sự sống, Kỹ thuật, Sản xuất - Chế biến, Kiến trúc và Xây dựng.

Trường Đại học Mở TPHCM có 5 chương trình tham gia đề án, gồm Thạc sĩ Khoa học máy tính và các chương trình kỹ sư Khoa học máy tính, Công nghệ thông tin, Logistics và Quản lý chuỗi cung ứng, Công nghệ thực phẩm. Đại học Kinh tế TPHCM được phê duyệt chương trình Kỹ sư Logistics thông minh. Trường Đại học Công nghiệp TPHCM tham gia với các chương trình thạc sĩ thuộc các lĩnh vực Công nghệ sinh học, Kỹ thuật cơ khí, Kỹ thuật hóa học, Kỹ thuật điện tử và Công nghệ thực phẩm.

Trong khi đó, Trường Đại học Công nghệ Thông tin, Đại học Quốc gia TPHCM có 2 chương trình thạc sĩ tích hợp được phê duyệt là An toàn thông tin và Kỹ thuật phần mềm. Trường Đại học Quốc tế, Đại học Quốc gia TPHCM được phê duyệt chương trình Kỹ thuật y sinh bậc kỹ sư.

Tại khu vực miền Trung, Trường Đại học Bách khoa, Đại học Đà Nẵng tham gia với 7 chương trình kỹ sư gồm Công nghệ thông tin, Kỹ thuật điện, Kỹ thuật điều khiển và tự động hóa, Kỹ thuật điện tử - viễn thông, Kỹ thuật ô tô, Kỹ thuật cơ điện tử và Kỹ thuật xây dựng. Trường Đại học Nha Trang có 2 chương trình gồm Thạc sĩ Công nghệ sinh học biển và Kỹ sư Kỹ thuật điện trong nuôi trồng thủy sản thông minh.

Ở phía Bắc, Đại học Công nghiệp Hà Nội tham gia với 6 chương trình, gồm các ngành kỹ sư Khoa học máy tính, Kỹ thuật cơ khí, Kỹ thuật điện và các chương trình thạc sĩ Kỹ thuật cơ khí, Kỹ thuật cơ điện tử, Kỹ thuật điện tử chuyên sâu thiết kế vi mạch bán dẫn.

Đại học Bách khoa Hà Nội có 7 chương trình thạc sĩ tích hợp được phê duyệt, trải rộng ở các lĩnh vực Công nghệ thông tin, Kỹ thuật - Công nghệ và Sản xuất - Chế biến. Trong đó có các chương trình Khoa học máy tính định hướng Khoa học dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo, Logistics và Quản lý chuỗi cung ứng, Kỹ thuật điều khiển và tự động hóa, Kỹ thuật điện tử - viễn thông, Kỹ thuật cơ điện tử, Kỹ thuật cơ khí và Kỹ thuật hóa học.

Việc được Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt tham gia đề án được xem là sự ghi nhận về năng lực đào tạo, uy tín học thuật và nghiên cứu khoa học của các trường. Với Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TPHCM, việc triển khai 15 chương trình vừa là trách nhiệm, vừa là động lực để tiếp tục chuẩn hóa chương trình đào tạo theo hướng bền vững, đồng thời đầu tư mạnh hơn cho nghiên cứu, cơ sở vật chất và đội ngũ giảng viên trình độ cao.

Đối với Trường Đại học Mở TPHCM, 5 chương trình được lựa chọn là dấu mốc khẳng định chất lượng đào tạo và định hướng phát triển trong các lĩnh vực STEM. Nhà trường cho rằng việc tham gia đề án không chỉ mở ra cơ hội đầu tư về đội ngũ, cơ sở vật chất và nghiên cứu khoa học mà còn tạo thêm nhiều cơ hội học tập, phát triển nghề nghiệp cho người học trong bối cảnh chuyển đổi số và khoa học công nghệ trở thành động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế.

Theo PGS.TS Nguyễn Tấn Trần Minh Khang - Phó Hiệu trưởng phụ trách Trường Đại học Công nghệ Thông tin - Đại học Quốc gia TPHCM, việc 2 chương trình An toàn thông tin và Kỹ thuật phần mềm được phê duyệt cho thấy sự ghi nhận của Bộ GD&ĐT đối với chất lượng đào tạo, năng lực nghiên cứu và định hướng phát triển của nhà trường.

Ông cho biết các chương trình được xây dựng nhằm đáp ứng mục tiêu phát triển Trường Đại học Công nghệ Thông tin trở thành trung tâm đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo hàng đầu về công nghệ thông tin và truyền thông của Việt Nam.

Phó Hiệu trưởng phụ trách Trường Đại học Công nghệ Thông tin cho biết thêm, trong bối cảnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng và công nghệ phần mềm phát triển nhanh, nhu cầu nhân lực trình độ cao có khả năng nghiên cứu, sáng tạo và làm chủ công nghệ lõi ngày càng cấp thiết. Trong đó, ngành An toàn thông tin giữ vai trò quan trọng trong bảo vệ hạ tầng số, dữ liệu và hệ thống thông tin quốc gia; còn Kỹ thuật phần mềm là nền tảng phát triển các hệ thống AI, dữ liệu lớn, điện toán đám mây và các nền tảng công nghệ số thế hệ mới.

Điểm đặc biệt của các chương trình tài năng là hướng tới đào tạo đội ngũ nhân lực tinh hoa, có năng lực nghiên cứu, tư duy đổi mới sáng tạo và khả năng hội nhập quốc tế. Sinh viên sẽ được học tập trong môi trường có tính cá thể hóa cao, gắn với nghiên cứu khoa học, phòng thí nghiệm và doanh nghiệp công nghệ.

Trường Đại học Công nghệ Thông tin, Đại học Quốc gia TPHCM đưa vào vận hành AI Lab, thúc đẩy nghiên cứu trí tuệ nhân tạo và công nghệ cao, tháng 5/2026. Ảnh: NTCC

Gắn thế mạnh đào tạo với nhu cầu địa phương

Thủy sản là lĩnh vực truyền thống và thế mạnh trong đào tạo, nghiên cứu khoa học của Trường Đại học Nha Trang. Đây cũng là ngành kinh tế mũi nhọn của Khánh Hòa và khu vực Nam Trung Bộ, giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu nông - lâm - thủy sản, đồng thời đóng góp lớn vào thu hút đầu tư và kim ngạch xuất khẩu. Riêng Khánh Hòa còn có nhiều lợi thế để phát triển thành trung tâm năng lượng sạch và năng lượng tái tạo của cả nước.

PGS.TS Tô Văn Phương - Trưởng phòng Đào tạo, Trường Đại học Nha Trang cho rằng, việc hai chương trình Công nghệ sinh học biển bậc thạc sĩ và Kỹ thuật điện trong nuôi trồng thủy sản thông minh bậc kỹ sư được phê duyệt theo Quyết định 995 phù hợp với định hướng phát triển của nhà trường cũng như nhu cầu nhân lực của địa phương. Trong đó, chương trình Kỹ thuật điện trong nuôi trồng thủy sản thông minh mang tính liên ngành cao, tích hợp công nghệ điện, điện tử và tự động hóa vào lĩnh vực thế mạnh là nuôi trồng thủy sản, sinh học biển.

Để triển khai hiệu quả, Trường Đại học Nha Trang cam kết tuân thủ nghiêm ngặt các yêu cầu về chuẩn chương trình đào tạo tài năng do Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định. Các đơn vị chuyên môn sẽ tập trung nguồn lực để bảo đảm điều kiện tốt nhất về đội ngũ giảng viên, chuyên gia, hệ thống phòng thí nghiệm, cơ sở vật chất, học liệu và hệ thống bảo đảm chất lượng. Nhà trường cũng thực hiện công khai chương trình, tổ chức kiểm định và chịu trách nhiệm toàn diện về chất lượng đầu ra.

Tương tự, GS.TS Nguyễn Thị Hiệp - Trưởng khoa Kỹ thuật Y sinh, Trường Đại học Quốc tế - Đại học Quốc gia TPHCM cho biết, nhà trường tự tin với đội ngũ nhà khoa học, chuyên gia hiện có để triển khai hiệu quả chương trình Kỹ thuật y sinh bậc kỹ sư vừa được phê duyệt.

Đối với Trường Đại học Công nghệ Thông tin, Đại học Quốc gia TPHCM, PGS.TS Nguyễn Tấn Trần Minh Khang cho biết nhà trường có nhiều lợi thế để triển khai hiệu quả các chương trình tài năng STEM, đặc biệt ở hai ngành An toàn thông tin và Kỹ thuật phần mềm, những ngành đào tạo trọng điểm nhiều năm qua với điểm chuẩn đầu vào cao, quy mô lớn và được doanh nghiệp đánh giá tích cực.

Theo PGS.TS Nguyễn Tấn Trần Minh Khang, Trường Đại học Công nghệ Thông tin hiện sở hữu đội ngũ giảng viên, nhà nghiên cứu được đào tạo tại Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc và châu Âu, có kinh nghiệm hợp tác quốc tế trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, an toàn thông tin, kỹ thuật phần mềm, dữ liệu lớn và điện toán đám mây. Ngành Kỹ thuật phần mềm được phát triển theo hai hướng gồm Phát triển phần mềm và Phát triển game. Với hướng Phát triển phần mềm, sinh viên được đào tạo toàn bộ quy trình hiện đại từ phân tích yêu cầu, thiết kế hệ thống, lập trình, kiểm thử, DevOps đến triển khai và vận hành hệ thống quy mô lớn.

Trong khi đó, hướng Phát triển game đã được Trường Đại học Công nghệ Thông tin triển khai gần 20 năm, hợp tác với nhiều doanh nghiệp hàng đầu để sinh viên học tập trực tiếp cùng các nhà phát triển trong môi trường công nghiệp thực tế. Việc Khoa Công nghệ Phần mềm đồng thời phụ trách ngành Truyền thông Đa phương tiện cũng tạo lợi thế liên ngành, giúp sinh viên game tiếp cận thêm các lĩnh vực nghệ thuật, thiết kế, truyền thông và marketing bên cạnh nền tảng kỹ thuật.

Với ngành An toàn thông tin, ngoài đội ngũ giảng viên chuyên sâu về an ninh mạng, bảo mật hệ thống và điều tra số, Trường Đại học Công nghệ Thông tin còn có sự hỗ trợ của Phòng thí nghiệm An toàn Thông tin và Trung tâm An ninh mạng, Đại học Quốc gia TPHCM. Sinh viên được tham gia các dự án thực chiến, nghiên cứu và diễn tập an ninh mạng ngay trong quá trình học. Nhà trường cũng đẩy mạnh hợp tác doanh nghiệp và mô hình học tập trải nghiệm, tạo cơ hội cho sinh viên học trực tiếp với chuyên gia, kỹ sư công nghệ, tham gia dự án thực tế và nghiên cứu ứng dụng.

Ảnh minh họa ITN.

Cần cú bắt tay giữa “3 nhà”

PGS.TS Nguyễn Tấn Trần Minh Khang nhận định, đào tạo nguồn nhân lực công nghệ cao, đặc biệt trong các lĩnh vực chiến lược như trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng và công nghệ phần mềm, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp.

Các cơ sở đào tạo kỳ vọng cơ quan quản lý tiếp tục ban hành những chính sách dài hạn, ổn định để hỗ trợ các chương trình đào tạo tài năng STEM, đặc biệt ở các nội dung như đầu tư phòng thí nghiệm, nghiên cứu khoa học, học bổng, phát triển đội ngũ giảng viên và thu hút chuyên gia quốc tế. “Công nghệ thay đổi rất nhanh nên việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cần được đầu tư liên tục và có tầm nhìn dài hạn”, ông Khang đề xuất.

Cũng theo Phó Hiệu trưởng phụ trách Trường Đại học Công nghệ Thông tin, nhà trường kỳ vọng doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo, không chỉ dừng ở tuyển dụng mà còn đồng hành trong xây dựng chương trình, hỗ trợ học tập trải nghiệm, đồng hướng dẫn sinh viên, triển khai dự án thực tế và đặt hàng nghiên cứu. Mô hình đào tạo gắn với môi trường công nghiệp thực tế sẽ giúp sinh viên nâng cao năng lực chuyên môn, tư duy công nghiệp và khả năng thích ứng với công nghệ mới nhanh hơn.

“Nhà trường cũng mong muốn thúc đẩy mạnh hệ sinh thái liên kết giữa trường đại học, doanh nghiệp và viện nghiên cứu, tạo môi trường để sinh viên tham gia nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và phát triển sản phẩm công nghệ có giá trị thực tiễn ngay từ khi còn trên ghế nhà trường”, PGS.TS Nguyễn Tấn Trần Minh Khang nhấn mạnh.

Không chỉ đề xuất cơ chế phối hợp với doanh nghiệp và viện nghiên cứu, các cơ sở đào tạo cũng đặc biệt quan tâm đến chính sách dành cho sinh viên - lực lượng nòng cốt của chương trình tài năng STEM. GS.TS Nguyễn Thị Hiệp cho biết sẽ đề xuất nhà trường xây dựng cơ chế thu hút những sinh viên xuất sắc theo học chương trình Kỹ thuật y sinh. Sinh viên tham gia chương trình sẽ được hưởng nhiều chính sách hỗ trợ như ưu đãi học phí, học bổng, cơ hội thực tập và kết nối việc làm.

Mạnh Tùng