Ngành khoa học, kỹ thuật và STEM trở thành lựa chọn của nhiều thí sinh

Chính sách tạo lực đẩy cho nhóm ngành STEM

Mùa tuyển sinh đại học năm 2026 ghi nhận sức hút ngày càng lớn của các ngành khoa học, kỹ thuật và công nghệ. Bên cạnh công nghệ thông tin, các ngành như bán dẫn, thiết kế vi mạch, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa, cơ điện tử, vật liệu mới và công nghệ sinh học cũng nhận được lượng đăng ký đáng kể.

Theo các cơ sở đào tạo tại TP Hồ Chí Minh, xu hướng này diễn ra trong bối cảnh nhiều chính sách phát triển nguồn nhân lực khoa học, công nghệ được triển khai đồng bộ, tạo thêm động lực để người học lựa chọn các lĩnh vực đang được ưu tiên phát triển.

Sinh viên Đại học Bách khoa - Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh trong cuộc thi sáng tạo khởi nghiệp, cơ hội hiện thực hóa các sáng kiến công nghệ hàng năm.

Phân tích nguyên nhân của xu hướng này, PGS.TS Bùi Hoài Thắng, Trưởng phòng Đào tạo Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh), cho rằng năm 2026 đánh dấu bước chuyển quan trọng khi nhiều chính sách lớn về phát triển nguồn nhân lực khoa học, công nghệ được ban hành và triển khai đồng thời. Nổi bật là danh mục 111 ngành đào tạo thuộc 15 nhóm ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược được hưởng chính sách học bổng theo Nghị định số 179/2026/NĐ-CP.

Theo quy định, sinh viên theo học các ngành thuộc diện ưu tiên được hỗ trợ từ 3,7 - 5,5 triệu đồng mỗi tháng; học viên cao học và nghiên cứu sinh được hỗ trợ từ 5,5 - 8,4 triệu đồng mỗi tháng. Cùng với đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo lựa chọn 23 trường đại học tham gia chương trình đào tạo kỹ sư, thạc sĩ tài năng trong các lĩnh vực STEM.

Theo PGS.TS Bùi Hoài Thắng, giá trị của các chính sách mới không chỉ nằm ở hỗ trợ tài chính mà còn góp phần định hướng lựa chọn ngành nghề. Khi các lĩnh vực khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược được xác định là ưu tiên phát triển, thí sinh có thêm cơ sở để lựa chọn những ngành học gắn với nhu cầu phát triển lâu dài của đất nước.

Song song với chính sách của Nhà nước, nhiều trường đại học cũng chủ động triển khai các chương trình học bổng và hỗ trợ riêng nhằm giảm gánh nặng tài chính cho người học.

Theo ThS Võ Ngọc Nhơn, Phó Giám đốc Trung tâm Tư vấn tuyển sinh Trường Đại học Công nghệ TP Hồ Chí Minh, ngoài chính sách hỗ trợ của Nhà nước, trường triển khai nhiều chương trình học bổng dành cho các ngành kỹ thuật và công nghệ chiến lược, với mức hỗ trợ từ 30 - 100% học phí toàn khóa, cùng các học bổng tài năng và học bổng tiếp sức. Đây là một trong những giải pháp nhằm khuyến khích thí sinh theo học các lĩnh vực đang có nhu cầu nhân lực lớn.

Ở góc độ khác, ThS Nguyễn Thị Hoàng Nga, Phòng Truyền thông Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, cho biết khoảng cách giới trong các ngành kỹ thuật đang dần thu hẹp. Nhà trường áp dụng chính sách hỗ trợ 50% học phí học kỳ đầu tiên cho nữ sinh, đồng thời có thể duy trì trong toàn khóa nếu đạt kết quả học tập tốt. Thực tế cho thấy, số lượng nữ sinh theo học các ngành kỹ thuật, công nghệ tăng qua từng năm, nhiều em đạt thành tích nổi bật trong học tập, nghiên cứu khoa học và khởi nghiệp.

Không chỉ mở rộng chính sách học bổng, nhiều trường còn tăng cơ hội tiếp cận các ngành thuộc diện ưu tiên. Tại Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh), cả 11 khoa đều có ít nhất một ngành được hưởng chính sách theo Nghị định 179, giúp sinh viên ở hầu hết các lĩnh vực, từ cơ khí, xây dựng, giao thông, điện - điện tử đến vật liệu, sinh học và máy tính, đều có cơ hội tiếp cận chính sách hỗ trợ của Nhà nước.

Có thể thấy, sức hút của các ngành STEM không còn đến từ một yếu tố đơn lẻ. Sự cộng hưởng giữa chính sách phát triển nguồn nhân lực của Nhà nước và những đổi mới trong đào tạo, học bổng của các trường đại học đang góp phần thay đổi cách lựa chọn ngành nghề của người học, từ chạy theo "ngành hot" sang hướng tới những lĩnh vực có triển vọng phát triển lâu dài.

Nhu cầu nhân lực tạo sức hút bền vững

Nếu chính sách ưu đãi tạo động lực ban đầu thì nhu cầu nhân lực của thị trường mới là nền tảng quyết định sức hút lâu dài của các ngành khoa học, kỹ thuật và STEM.

Các cuộc thi về khoa học kỹ thuật và STEM thu hút đông đảo sinh viên quan tâm tham gia.

ThS Nguyễn Đỗ Tùng, Giám đốc Điều hành Trường Đại học Văn Hiến, cho rằng mô hình đào tạo gắn với doanh nghiệp góp phần thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu sử dụng lao động. Với mô hình "trường trong doanh nghiệp", sinh viên không chỉ học lý thuyết mà còn được tham gia môi trường làm việc thực tế, tích lũy kinh nghiệm nghề nghiệp từ sớm và có cơ hội được doanh nghiệp trong hệ sinh thái tuyển dụng hoặc đặt hàng sau kỳ thực tập.

Ở góc độ thị trường lao động, TS Nguyễn Trần Phú, Phó Trưởng phòng Quản trị thương hiệu và Truyền thông Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TP Hồ Chí Minh, nhận định nhu cầu nhân lực kỹ thuật sẽ tiếp tục tăng mạnh khi Việt Nam đẩy nhanh chuyển đổi số, phát triển trí tuệ nhân tạo, công nghiệp bán dẫn, sản xuất thông minh, năng lượng xanh và các ngành công nghệ cao.

Theo ông Phú, nhiều doanh nghiệp trong và ngoài nước đang có nhu cầu tuyển dụng lớn đối với các vị trí như kỹ sư tự động hóa, cơ điện tử, robot, công nghệ thông tin, kỹ thuật dữ liệu, an toàn thông tin, công nghệ vật liệu, năng lượng tái tạo và thiết kế vi mạch. Tuy nhiên, nguồn nhân lực chất lượng cao vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế.

Để thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và doanh nghiệp, Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TP Hồ Chí Minh hiện hợp tác với hơn 1.600 doanh nghiệp. Thông qua chương trình thực tập, chuyên đề doanh nghiệp và hai ngày hội việc làm được tổ chức hằng năm, sinh viên có cơ hội tiếp cận nhà tuyển dụng ngay trong quá trình học, nhiều em được nhận việc trước khi tốt nghiệp.

Xu hướng này cũng được phản ánh qua bức tranh tuyển sinh trên phạm vi cả nước. Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, kết thúc thời gian đăng ký xét tuyển đại học năm 2026, cả nước có 874.811 thí sinh đăng ký xét tuyển với 7.180.860 nguyện vọng, bình quân hơn 8 nguyện vọng mỗi thí sinh. Trong đó, 467.590 thí sinh, chiếm hơn 53%, đăng ký ít nhất một nguyện vọng vào nhóm ngành STEM; tổng số nguyện vọng dành cho nhóm ngành này đạt 2.368.179, tương đương gần 33% tổng số nguyện vọng. Bên cạnh đó, có 331.693 thí sinh đăng ký vào các ngành thuộc diện được hưởng chính sách theo Nghị định 179.

Những con số này cho thấy, xu hướng lựa chọn các ngành khoa học, kỹ thuật và STEM đang ngày càng rõ nét. Đây không chỉ là tín hiệu tích cực đối với các cơ sở đào tạo mà còn phản ánh sự thay đổi trong nhận thức của người học trước yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Khi chính sách hỗ trợ, chất lượng đào tạo và nhu cầu của thị trường lao động cùng hội tụ, nhóm ngành STEM được kỳ vọng sẽ tiếp tục giữ vai trò động lực trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực khoa học, công nghệ, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Bài, ảnh: Hương Trần/Báo Tin tức và Dân tộc