Không gian phát triển vùng, kinh tế biển và đô thị - nông thôn trong tầm nhìn Đại hội XIV của Đảng

Phát triển vùng, kinh tế biển, đô thị và nông thôn trong tầm nhìn Đại hội XIV là một chỉnh thể thống nhất trong tổ chức lại không gian phát triển quốc gia. Ảnh: Báo Đầu tư

Phát triển vùng: Tổ chức lại không gian, hình thành các hành lang và cực tăng trưởng liên kết

Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV nhấn mạnh phát triển kinh tế - xã hội các vùng và liên vùng, từng bước hình thành các hành lang kinh tế, vùng động lực, cực tăng trưởng nhằm phát huy tiềm năng, lợi thế của từng địa phương và toàn vùng.

Cùng với đó, cơ chế điều phối vùng tiếp tục được hoàn thiện, vai trò của các hội đồng điều phối vùng được tăng cường; công tác quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch ngành, quy hoạch vùng và địa phương có bước đột phá, bảo đảm tính liên kết, đồng bộ, tạo thêm động lực tăng trưởng và không gian phát triển mới.

Trong thực tiễn, quá trình sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính và điều chỉnh địa giới không đơn thuần là bài toán tinh gọn bộ máy, mà còn mở ra yêu cầu tổ chức lại không gian phát triển theo quy mô lớn hơn, vượt ra khỏi ranh giới hành chính truyền thống.

Tư duy “hành lang kinh tế - vùng động lực - cực tăng trưởng” vì thế càng trở nên rõ nét, với các trục Bắc - Nam, Đông - Tây, các hành lang ven biển, hành lang kết nối đồng bằng - trung du - miền núi được định vị không chỉ là tuyến giao thông, mà là không gian tích tụ công nghiệp, logistics, đô thị, dịch vụ, đổi mới sáng tạo và kinh tế tri thức.

Việc hình thành các không gian phát triển tích hợp, gắn kết các đô thị trung tâm với các đô thị vệ tinh, các khu kinh tế, khu công nghiệp và vùng nông thôn lân cận, đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về hạ tầng liên vùng, liên tỉnh, đặc biệt là các tuyến vành đai, cao tốc, đường sắt, cảng cạn, trung tâm logistics và hạ tầng số. Trong bối cảnh nhiều địa phương được sắp xếp lại quy mô, chức năng và không gian, hạ tầng kết nối trở thành “xương sống” để bảo đảm sự thông suốt của các dòng chảy kinh tế, lao động, dịch vụ và văn hóa.

Cùng với hạ tầng cứng, liên kết vùng còn được mở rộng sang các lĩnh vực thể chế, thị trường lao động, khoa học - công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực và chuyển đổi xanh.

Phát biểu tại Phiên họp lần thứ 6 BCĐ quốc gia triển khai thực hiện cam kết của Việt Nam tại COP26, ngày 14.1.2026, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhấn mạnh chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng và phát triển bền vững là lựa chọn chiến lược, gắn chặt với tổ chức lại không gian phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh của các vùng.

Điều này cho thấy phát triển vùng trong giai đoạn mới không chỉ là kết nối địa lý, mà là kết nối chiến lược phát triển, mô hình tăng trưởng và chất lượng thể chế.

Phát triển kinh tế biển: Không gian phát triển tổng hợp gắn với bền vững và chủ quyền

Theo Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV, kinh tế biển tiếp tục được thúc đẩy phát triển, với hệ thống cảng biển, đường ven biển, đê, kè, hạ tầng đảo được quan tâm đầu tư; đời sống vật chất, tinh thần của cư dân ven biển và hải đảo được cải thiện.

Cùng với đó, công tác điều tra cơ bản, nghiên cứu khoa học, quản lý, khai thác và bảo vệ tài nguyên, môi trường biển, ứng phó biến đổi khí hậu, nước biển dâng được chú trọng; cơ chế lấn biển được ban hành, tạo thêm không gian phát triển mới. Các khu kinh tế, khu công nghiệp, khu du lịch gắn với chuỗi đô thị ven biển, cùng nghiên cứu hình thành các khu thương mại tự do, đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia mạnh về biển, giàu từ biển.

Trong bối cảnh tổ chức lại không gian phát triển và điều chỉnh địa giới hành chính, các tỉnh, thành ven biển được nhìn nhận không chỉ như những đơn vị lãnh thổ riêng lẻ, mà là các mắt xích trong một chuỗi không gian kinh tế biển liên hoàn. Các cụm cảng nước sâu, đô thị cảng, khu công nghiệp - dịch vụ hậu cần, trung tâm logistics và các vùng du lịch biển - đảo cần được quy hoạch đồng bộ trên quy mô vùng, gắn kết chặt chẽ với các hành lang kinh tế nội địa và quốc tế.

Đồng thời, du lịch biển - đảo tiếp tục giữ vai trò mũi nhọn, không chỉ về kinh tế mà còn về quảng bá hình ảnh, giao lưu văn hóa và khẳng định chủ quyền. Những trung tâm như Hạ Long, Đà Nẵng, Nha Trang, Phú Quốc, Côn Đảo, Lý Sơn… đang được định hướng phát triển theo mô hình đô thị biển hiện đại, xanh, thông minh, gắn với bảo tồn di sản, hệ sinh thái và không gian văn hóa biển. Điều này đòi hỏi sự đầu tư đồng bộ vào hạ tầng giao thông ven biển, cảng du lịch, hạ tầng môi trường và kết nối hàng không, đường biển, đường bộ liên vùng.

Song song với phát triển, yêu cầu bảo vệ môi trường biển, phục hồi rừng ngập mặn, hệ sinh thái ven bờ và thích ứng biến đổi khí hậu được đặt ở vị trí trung tâm. Việc lấn biển, mở rộng không gian phát triển chỉ thực sự bền vững khi gắn với khoa học - công nghệ, quy hoạch tích hợp và quản trị tài nguyên hiệu quả, bảo đảm hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo tồn thiên nhiên và an ninh - quốc phòng.

Phát triển đô thị và xây dựng nông thôn mới: Không gian sống, sản xuất gắn kết trong mạng lưới phát triển mới

Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV khẳng định đô thị hóa và phát triển đô thị là động lực quan trọng của tăng trưởng, với tỷ lệ đô thị hóa đến năm 2025 đạt khoảng 45%; chất lượng đô thị được nâng cao, hình thành các cực tăng trưởng, trung tâm đổi mới sáng tạo, khoa học - công nghệ, giáo dục - đào tạo. Hạ tầng đô thị được đầu tư theo hướng hiện đại, đồng bộ.

Ở nông thôn, chương trình xây dựng nông thôn mới đạt kết quả toàn diện, với khoảng 80% số xã đạt chuẩn, nhiều xã đạt chuẩn nâng cao, kiểu mẫu; hàng chục nghìn sản phẩm OCOP góp phần làm thay đổi căn bản diện mạo kinh tế - xã hội nông thôn.

Trong bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính, nhiều đô thị được mở rộng không gian, hợp nhất với các khu vực lân cận, tạo điều kiện hình thành các vùng đô thị lớn, đa trung tâm. Điều này đặt ra yêu cầu mới về quy hoạch tích hợp, phát triển hạ tầng giao thông công cộng, đường sắt đô thị, vành đai, không gian ngầm, hạ tầng số và các dịch vụ đô thị chất lượng cao, nhằm bảo đảm kết nối thông suốt giữa các khu vực trung tâm và vùng ven.

Cùng với đó, phát triển đô thị thông minh, xanh và bền vững được xem là hướng đi chiến lược, trong đó đô thị không chỉ là nơi cư trú mà còn là hạt nhân của đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và quản trị hiện đại. Ngoài ra, việc kết nối đô thị với nông thôn trong cùng một không gian phát triển vùng giúp hình thành các chuỗi giá trị liên hoàn từ sản xuất nông nghiệp công nghệ cao, công nghiệp chế biến, logistics đến dịch vụ, du lịch và văn hóa.

Ở nông thôn, xây dựng nông thôn mới trong giai đoạn mới không dừng ở đạt chuẩn, mà hướng tới nâng cao chất lượng sống, phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, bảo tồn bản sắc văn hóa làng quê và gắn kết chặt chẽ với mạng lưới đô thị. Hạ tầng giao thông, y tế, giáo dục, văn hóa, chuyển đổi số nông thôn trở thành yếu tố quyết định để thu hẹp khoảng cách phát triển, tạo sự lan tỏa từ các cực tăng trưởng đô thị ra toàn vùng.

Nhìn tổng thể, phát triển vùng, kinh tế biển, đô thị và nông thôn trong tầm nhìn Đại hội XIV là một chỉnh thể thống nhất trong tổ chức lại không gian phát triển quốc gia. Trong bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính, mở rộng không gian và tái cấu trúc các vùng động lực, tư duy quy hoạch tích hợp, liên kết vùng, phát triển xanh và lấy con người làm trung tâm càng trở nên cấp thiết.

Trong bối cảnh đó, đột phá về hạ tầng kết nối, thể chế điều phối và chất lượng quy hoạch sẽ là chìa khóa để hình thành các hành lang kinh tế, cực tăng trưởng và không gian phát triển mới, qua đó tạo nền tảng cho đất nước phát triển nhanh, bền vững, hài hòa giữa kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường trong giai đoạn tới.

TUẤN ĐÔNG