Gen Z và hành trình tìm tri thức qua sách

Nhiều bạn trẻ tìm đến các không gian trưng bày sách. Ảnh: Minh Nhật

Tuy nhiên, giữa dòng chảy thông tin ấy, sách giấy vẫn âm thầm giữ một vị trí riêng, như một không gian để Gen Z tìm kiếm chiều sâu, sự tập trung và khả năng suy ngẫm vượt lên khỏi việc “xem cho biết”.

Những trang sách không khép lại

Với kỷ nguyên bùng nổ của khoa học - công nghệ, Gen Z đã trở thành thế hệ đầu tiên trưởng thành cùng điện thoại thông minh, máy tính bảng, mạng xã hội và các thuật toán đề xuất nội dung. Chính môi trường ấy đã định hình thói quen đọc mới: đọc nhanh, đọc ngắn, xem nhiều hình hơn chữ. Tại Việt Nam, theo báo cáo Cuộc sống số của người Việt Nam do Q&Me công bố năm 2025, có đến 59% người trong độ tuổi 18-29 dành trên 3 giờ/ngày cho mạng xã hội. Điều này cho thấy môi trường số đang chiếm ưu thế trong việc tiếp nhận tri thức của giới trẻ.

Tuy nhiên, nếu nhìn nhận theo chiều sâu, công nghệ không khiến sách trở nên “lạc hậu” mà ngược lại, sách đã và mang đến những giá trị mà nội dung ngắn khó có thể thay thế. Đó là lượng kiến thức có chiều sâu, khả năng tập trung và sự kết nối một cách mạch lạc giữa các ý tưởng. Đọc sách giúp người trẻ rèn luyện tư duy logic, nâng cao khả năng phân tích và diễn đạt. Anh Lê Nguyễn Minh Trí, Phó Trưởng ban Công tác Đoàn và thanh thiếu nhi, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh nhận định: “Những nội dung trong sách không quá hàn lâm mà thường được các chuyên gia nghiên cứu, đúc kết từ thực tế. Vì vậy, đọc sách không chỉ giúp tiếp nhận kiến thức mà còn giúp mỗi người cải thiện khả năng diễn đạt trong đời sống hằng ngày”.

Việc duy trì văn hóa đọc không chỉ là trách nhiệm cá nhân mà còn cần sự đồng hành của gia đình, nhà trường và các tổ chức xã hội, để sách tiếp tục đồng hành cùng thế hệ trẻ trên hành trình tìm kiếm tri thức.

Gen Z đọc sách theo một cách khác

Mối liên kết giữa Gen Z và sách không nằm ở số lượng trang đã đọc, mà ở lựa chọn chủ động tiếp cận tri thức theo cách riêng. Không từ bỏ, thế hệ trẻ vẫn đang cân bằng hài hòa giữa tốc độ của công nghệ và chiều sâu của tri thức từ sách để phù hợp với nhịp sống số hóa nhanh và năng động của mình. Việc những trang sách vẫn được mở ra cho thấy giá trị bền vững mà nền tảng số khó thay thế. Không gian đọc sách giúp người trẻ tạm rời nhịp sống số, suy ngẫm về các vấn đề thực tế và rèn luyện cách diễn đạt cũng như tư duy logic trong học tập và đời sống. Với em Nguyễn Ngọc Minh Châu (phường Bình Phước, tỉnh Đồng Nai), sách giống như một người bạn đồng hành:“Những kiến thức em chưa học được ở trường, em có thể tìm thấy trong sách. Với em, đọc sách cũng là một cách giải trí rất ý nghĩa. Em thích chia sẻ với bạn bè về những cuốn sách mình đã đọc hơn là chỉ nói về các video ngắn trên mạng”.

Còn em Nguyễn Quang Minh, học sinh lớp 11C Trường THPT Đồng Xoài cho rằng: “Sách mang lại rất nhiều kiến thức. Việc đọc sách giúp em cải thiện vốn từ và mở rộng hiểu biết. Đặc biệt, những cuốn sách về logic giúp em rèn luyện tư duy và suy nghĩ chặt chẽ hơn”.

Với Gen Z, sách không chỉ là sản phẩm để sở hữu mà còn là tài sản tinh thần và nguồn tri thức lâu dài. Không chỉ đọc một mình, nhiều bạn trẻ còn tìm đến các câu lạc bộ sách, hội sách hay các “booktour”, những buổi giao lưu với tác giả, đây là một tín hiệu rất tích cực cho văn hóa đọc hiện nay. Ở đó, sách đã thực sự trở thành cầu nối để họ có thể chia sẻ, trao đổi quan điểm và mở rộng góc nhìn, đặc biệt là việc rèn luyện ngôn ngữ và khả năng tư duy. Là nhà văn được đông đảo độc giả trẻ yêu mến, anh Nguyễn Phong Việt đã đưa ra những chia sẻ thực tế về cách thế hệ Gen Z tiếp cận sách trong thời đại số, khi việc đọc không còn là con đường duy nhất để tiếp cận tri thức. Anh cho rằng: Trong thời đại công nghệ, thế hệ trẻ có rất nhiều cách khác nhau để tiếp cận tri thức, nhưng đọc vẫn là một trong những con đường quan trọng nhất giúp ta có thêm những kinh nghiệm và kiến thức trong cuộc sống. Thị trường phát triển sách tại Việt Nam vẫn đang phát triển rất tốt, điều đó chứng tỏ rằng vẫn còn rất nhiều những người yêu thích đọc sách, dĩ nhiên bao gồm các bạn trẻ. Chính vì vậy, chúng ta có niềm tin rằng cho dù các bạn trẻ đọc sách theo công nghệ số hay cầm trên tay những cuốn sách đều có giá trị như nhau. Và thế hệ Gen Z đang làm rất tốt việc đọc sách trong thời đại số bằng cách này hay cách khác.

Thực tế cho thấy, Gen Z không bỏ sách, mà đang học cách đặt sách vào vị trí phù hợp trong nhịp sống số hiện đại. Khi cân bằng giữa màn hình và trang giấy, giữa tốc độ tiếp nhận thông tin và chiều sâu tri thức, sách vẫn đóng vai trò quan trọng trong bồi đắp tư duy, ngôn ngữ và nhân cách người trẻ.

Minh Nhật