Đường sắt Việt Nam khơi thông huyết mạch, tạo đà bứt phá cho đất nước

Năm 2025 được xem là năm “tăng tốc” chưa từng có của ngành đường sắt Việt Nam với việc khởi động hàng loạt dự án quy mô lớn, từ đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đến các tuyến kết nối liên vận quốc tế. Đây không chỉ là câu chuyện về xây dựng hạ tầng, mà là sự cụ thể hóa chủ trương đột phá chiến lược của Đảng và Nhà nước về phát triển kết cấu hạ tầng giao thông hiện đại.

Tâm điểm của sự chú ý dồn về “siêu dự án” đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam. Với tổng mức đầu tư khoảng 1,7 triệu tỷ đồng (tương đương 67 tỷ USD), đây được xác định là dự án then chốt, mang tính biểu tượng cho kỷ nguyên phát triển mới. Tuyến đường dài 1.541km, đi qua 20 tỉnh thành với tốc độ thiết kế 350km/h, bắt đầu từ ga Ngọc Hồi (Hà Nội) và kết thúc tại ga Thủ Thiêm (TP.HCM), không chỉ rút ngắn khoảng cách địa lý mà còn được kỳ vọng tái cấu trúc không gian phát triển kinh tế dọc chiều dài đất nước.

Tuyến đường sắt cao tốc Bắc - Nam là biểu tượng cho khát vọng bứt phá nền kinh tế đất nước.

Để chuẩn bị cho dự án lớn này, ngay từ tháng 8/2025, các địa phương đã khởi công nhiều khu tái định cư. Bộ Xây dựng cũng đã bàn giao hồ sơ nghiên cứu tiền khả thi cho 15 địa phương và bố trí hơn 2.000 tỷ đồng vốn ngân sách để phục vụ công tác giải phóng mặt bằng, tạo mặt bằng sạch để sẵn sàng khởi công dự án vào cuối năm 2026.

Song hành với trục dọc Bắc - Nam, các tuyến đường sắt kết nối hành lang kinh tế Đông - Tây cũng được đẩy mạnh. Điển hình là dự án Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng với tổng mức đầu tư hơn 203.200 tỷ đồng. Ngày 19/12/2025, các ga và đường kết nối của tuyến này đã chính thức khởi công, hứa hẹn tạo ra trục vận tải mới kết nối các tỉnh phía Bắc với cảng biển và hành lang kinh tế quốc tế.

Chuẩn bị kỹ lưỡng về “phần mềm” và nguồn lực

Nhận thức rõ thách thức, Chính phủ và các bộ ngành đã có sự chuẩn bị bài bản về thể chế và con người, đi trước một bước so với hoạt động xây dựng.

Về mặt thể chế, Ban Chỉ đạo các công trình trọng điểm, dự án quan trọng quốc gia lĩnh vực đường sắt đã được thành lập vào ngày 15/3/2025. Quốc hội và Chính phủ cũng quyết liệt sửa đổi Luật Đường sắt, Luật Xây dựng và các nghị định liên quan để tháo gỡ các “nút thắt” về đầu tư, quản lý và huy động vốn.

Hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật cũng được chuẩn hóa với sự kết hợp linh hoạt giữa các tiêu chuẩn tiên tiến của châu Âu, quốc tế và Trung Quốc để phù hợp với từng dự án cụ thể.

Chính phủ và các bộ ngành đã có sự chuẩn bị bài bản về thể chế và con người để hiện thực hóa các dự án đường sắt đầy triển vọng.

Về nhân lực, yếu tố then chốt quyết định sự thành bại của việc tiếp nhận và làm chủ công nghệ, ngành đường sắt đã đặt mục tiêu đào tạo hơn 50.000 nhân lực đến năm 2035.

Ngay trong năm 2025, công tác đào tạo đã được triển khai rốt ráo với việc đưa 175 cán bộ kỹ thuật đi đào tạo tại nước ngoài và tổ chức các lớp chuyên sâu trong nước. Tổng công ty Đường sắt Việt Nam khẳng định tâm thế sẵn sàng tham gia tiếp nhận chuyển giao công nghệ ngay từ giai đoạn thiết kế đầu tiên.

Tuy nhiên, thách thức phía trước vẫn còn rất lớn, đặc biệt là bài toán về nguồn vốn đầu tư khổng lồ và công tác giải phóng mặt bằng phức tạp tại các đô thị. Điều này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ, chặt chẽ hơn nữa giữa Trung ương và địa phương, cùng với các cơ chế đặc thù, vượt trội để bảo đảm dự án về đích đúng hẹn.

Metro TP.HCM hướng tới mạng lưới giao thông "xanh" trong năm 2026

Trong bức tranh chung của ngành đường sắt, câu chuyện phát triển đường sắt đô thị (metro) tại TP.HCM mang một màu sắc riêng biệt và cấp thiết. Là đầu tàu kinh tế của cả nước, TP.HCM đang dồn lực để hình thành mạng lưới giao thông công cộng khối lượng lớn nhằm giải quyết vấn nạn ùn tắc và ô nhiễm môi trường.

Hình ảnh vận hành tàu metro số 1 Bến Thành - Suối Tiên.

Năm 2025 chứng kiến những động thái mạnh mẽ của Thành phố khi chính thức động thổ tuyến metro Bến Thành - Cần Giờ và rốt ráo chuẩn bị triển khai tuyến số 2 (Bến Thành - Tham Lương). Những chuyển động này không chỉ là việc khởi công các công trình đơn lẻ, mà là sự khởi đầu cho một chiến lược kết nối đô thị thông minh và hiện đại.

Tại phiên thảo luận đóng góp ý kiến vào dự thảo các Văn kiện Đại hội XIV của Đảng trong khuôn khổ Đại hội đại biểu Đảng bộ TP.HCM diễn ra vào ngày 14/10/2025, các đại biểu đều nhất trí việc phát triển mạng lưới đường sắt đô thị không chỉ giải quyết vấn đề ùn tắc giao thông mà còn tối ưu các không gian đô thị hiện hữu, kết nối các đô thị với nhau và mở ra không gian mới.

Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang nhấn mạnh, nhiệm kỳ này phải phát triển mạnh mẽ, tối đa, chắt chiu mọi điều kiện để làm đường sắt đô thị. Đồng thời, người đứng đầu Đảng bộ Thành phố cho rằng đây là giải pháp để giải quyết bài toán kẹt xe mà Tổng Bí thư Tô Lâm đã đặt ra cho TP.HCM.

“Phải hoàn thành trước năm 2030, yêu cầu rõ ràng từng mốc tiến độ, phân công trách nhiệm cụ thể, tránh tình trạng trì trệ, chồng chéo”, Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang chỉ đạo đối với 3 tuyến metro trọng điểm: Bến Thành - Tham Lương, Bến Thành - Thủ Thiêm và Thủ Thiêm - Long Thành.

Bước sang năm 2026, năm của “nghĩ thật, làm thật”, TP.HCM đang tập trung tháo gỡ các thủ tục, điều chỉnh quy hoạch và bổ sung nguồn lực để mở rộng mạng lưới. Mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc hoàn thành các tuyến đang dang dở mà còn hướng tới việc làm chủ công nghệ vận hành, bảo trì và khai thác hiệu quả các tuyến metro.

Sự phát triển của hệ thống metro TP.HCM trong giai đoạn 2026-2030 sẽ là minh chứng rõ nét cho tư duy giao thông xanh, hiện đại, góp phần thay đổi diện mạo đô thị và nâng cao chất lượng sống cho người dân Thành phố mang tên Bác.

Hệ thống metro TP.HCM sẽ là lời giải cho vấn nạn kẹt xe tại Thành phố. Ảnh: Quỳnh Danh.

Năm 2025 là năm bản lề, mở ra một chương mới cho lịch sử đường sắt Việt Nam. Từ những chuyến tàu tốc độ cao Bắc - Nam đến những tuyến metro hiện đại trong lòng đô thị, tất cả đang tạo nên một khí thế lao động khẩn trương, sôi nổi hướng về Đại hội XIV của Đảng.

Những nỗ lực hôm nay trong việc hoàn thiện thể chế, chuẩn bị nguồn lực và khởi công các dự án trọng điểm sẽ là nền tảng vững chắc để Việt Nam sở hữu một hệ thống giao thông đường sắt hiện đại, đồng bộ, xứng tầm với vị thế của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Nguyễn Bảo