Động lực chính cho mô hình tăng trưởng mới

Từ “then chốt”… đến “động lực chính”, lan tỏa

Trong định hướng quan điểm, đường lối trước đây, khoa học - công nghệ thường được xác định là “quốc sách hàng đầu”, là “then chốt”, là “nền tảng” cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Tuy nhiên, dự thảo văn kiện Đại hội XIV đã nâng tầm nhận thức khi xác định khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là yếu tố hỗ trợ, mà là động lực chính thúc đẩy tăng trưởng, tái cơ cấu nền kinh tế và đổi mới phương thức quản trị xã hội.

Khái niệm “động lực chính” với hàm ý: mọi động lực khác - từ vốn, lao động, tài nguyên… - đều phải được kích hoạt, dẫn dắt và gia tăng hiệu quả thông qua khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây là bước nâng tầm tư duy từ phát triển dựa vào khai thác nguồn lực truyền thống sang phát triển dựa chủ yếu vào tri thức, công nghệ và năng lực sáng tạo.

Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy Đà Nẵng Lê Ngọc Quang phát biểu khai mạc Hội nghị sơ kết tình hình triển khai thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW và Quyết định số 204-QĐ/TW trên địa bàn thành phố. Ảnh: Ngọc Phú

Sự khẳng định vai trò trung tâm của khoa học - công nghệ và chuyển đổi số xuất phát từ những đòi hỏi khách quan của thực tiễn phát triển đất nước. Sau gần 40 năm đổi mới, mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào vốn đầu tư, lao động giá rẻ và khai thác tài nguyên đã bộc lộ rõ những giới hạn. Năng suất lao động tăng chậm, chất lượng tăng trưởng chưa bền vững, nguy cơ rơi vào “bẫy thu nhập trung bình” hiện hữu. Trong khi đó, bối cảnh thế giới đang biến đổi nhanh chóng dưới tác động của cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư, cạnh tranh chiến lược giữa các quốc gia ngày càng xoay quanh công nghệ lõi, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, kinh tế số. Nếu không coi khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực trung tâm, Việt Nam sẽ khó có thể bứt phá, thậm chí có nguy cơ tụt hậu xa hơn.

Chính vì vậy, quan điểm trong dự thảo văn kiện Đại hội XIV của Đảng là một khẳng định rõ ràng: phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn tới chỉ có thể đạt được nếu lấy khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm “đòn bẩy” chủ yếu.

Đáng chú ý là khi khẳng định vai trò của khoa học - công nghệ, không tách rời với đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, mà đặt trong một chỉnh thể thống nhất. Điều này phản ánh một nhận thức đầy đủ, khách quan: khoa học - công nghệ chỉ thực sự trở thành động lực phát triển khi được thương mại hóa thông qua đổi mới sáng tạo và được lan tỏa rộng rãi nhờ chuyển đổi số.

Chuyển đổi số không đơn thuần là ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, mà là quá trình tái cấu trúc toàn diện hoạt động của Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội trên nền tảng số. Khi được triển khai đồng bộ, chuyển đổi số sẽ làm giảm chi phí giao dịch, nâng cao tính minh bạch, mở rộng không gian phát triển và tạo ra những mô hình kinh tế mới. Chính điều này tạo ra hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ, biến khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo thành động lực trung tâm của toàn bộ nền kinh tế.

Thực sự trở thành sức mạnh hiện thực

Việc xác định khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chính không chỉ nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, mà còn hướng tới đổi mới căn bản phương thức quản trị quốc gia. Nhà nước số, chính phủ số, kinh tế số, công dân số và xã hội số là những cấu phần gắn bó chặt chẽ với quan điểm này.

Trong quản lý nhà nước, chuyển đổi số giúp nâng cao hiệu lực, hiệu quả điều hành, tăng cường kỷ luật, kỷ cương và khả năng phản ứng chính sách. Trong khu vực doanh nghiệp, đổi mới sáng tạo và công nghệ số là “chìa khóa” nâng cao năng suất, chất lượng, sức cạnh tranh và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đối với người dân, khoa học - công nghệ và chuyển đổi số mở rộng cơ hội tiếp cận dịch vụ, tri thức và việc làm mới, qua đó nâng cao chất lượng cuộc sống.

Khẳng định khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là động lực chính cũng đồng thời đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ về thể chế phát triển. Muốn động lực này phát huy hiệu quả, cần cơ chế vượt trội để thu hút, trọng dụng nhân tài; chính sách khuyến khích nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ; môi trường pháp lý linh hoạt cho các mô hình kinh doanh mới.

Việc khẳng định mạnh mẽ khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là động lực chính trong Dự thảo văn kiện Đại hội XIV thể hiện tầm nhìn chiến lược và tư duy phát triển hiện đại của Đảng. Đây là sự lựa chọn đúng đắn và tất yếu, phù hợp với xu thế thời đại và yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Quan điểm này không chỉ là một định hướng chiến lược, mà còn là lời thúc giục hành động: phải chuyển từ “nhận thức đúng” sang “hành động quyết liệt”, từ chủ trương sang thực thi đồng bộ để động lực trung tâm này thực sự trở thành sức mạnh hiện thực, đưa Việt Nam phát triển nhanh hơn, bền vững hơn và tự tin hơn trên con đường đi tới tương lai.

Nguyễn Ngọc Thái