Hơn 50% thí sinh đăng ký ngành STEM, tín hiệu tích cực trong bối cảnh chuyển đổi số

Cần xây dựng hệ sinh thái để gia tăng chất lượng nhân lực trong lĩnh vực này.

Mới đây, Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố dữ liệu tổng thể về tình hình đăng ký xét tuyển đại học năm 2026, cho thấy hơn 50% thí sinh lựa chọn các ngành học thuộc nhóm STEM (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học). Đây được xem là tín hiệu tích cực trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển công nghệ cao và thu hút đầu tư vào các lĩnh vực sản xuất tiên tiến.

Dịp này, trao đổi với phóng viên Báo Nhân Dân, bà Nguyễn Thị Thanh Thủy, Giám đốc vận hành, khối tuyển dụng kỹ thuật, Manpower Việt Nam, một trong các doanh nghiệp hàng đầu về nhân sự, lao động và tuyển dụng đã chia sẻ nhận định về xu hướng nhu cầu nhân lực STEM trong 3-5 năm tới, những thách thức về nguồn cung lao động và các giải pháp để xây dựng đội ngũ nhân lực STEM bền vững, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của thị trường.

Bà Nguyễn Thị Thanh Thủy, Giám đốc vận hành, khối tuyển dụng kỹ thuật, Manpower Việt Nam.

Theo bà Thanh Thủy, từ góc độ thị trường lao động, nhu cầu nhân lực STEM sẽ tiếp tục duy trì ở mức cao trong ít nhất 3 - 5 năm tới nhờ 3 động lực lớn.

Thứ nhất, làn sóng ứng dụng AI và chuyển đổi số. Trong Khảo sát xu hướng tuyển dụng quý III/2026 của ManpowerGroup tại Việt Nam, lĩnh vực công nghệ và dịch vụ công nghệ thông tin đang dẫn đầu về nhu cầu tuyển dụng với triển vọng tuyển dụng ròng đạt 50% - mức cao nhất trong các ngành khảo sát. Đồng thời, 83% doanh nghiệp sẵn sàng trả mức đãi ngộ cao hơn để thu hút nhân sự có kiến thức về AI và 80% sẵn sàng chi trả thêm cho nhân sự sở hữu kỹ năng công nghệ thông tin và dữ liệu.

Song song, gần 3/4 doanh nghiệp tại Việt Nam cũng thừa nhận AI đã cải thiện rõ rệt năng suất lao động của tổ chức trong 12 tháng qua. Điều này cho thấy AI không còn là xu hướng tương lai mà đã trở thành một yêu cầu tuyển dụng thực tế. Đáng chú ý, nhu cầu không chỉ tập trung ở các doanh nghiệp công nghệ mà đang lan rộng sang sản xuất, logistics, tài chính, bán lẻ hay dịch vụ chuyên nghiệp.

Thứ hai, lộ trình công nghiệp hóa theo hướng công nghệ cao. Việt Nam đang từng bước chuyển dịch từ nền sản xuất thâm dụng lao động sang các ngành công nghiệp có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao. Trong những năm gần đây, lĩnh vực điện tử, sản xuất thông minh, trung tâm dữ liệu, bán dẫn và công nghệ cao liên tục thu hút nguồn vốn đầu tư nước ngoài lớn.

Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), ngành công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục là lĩnh vực dẫn đầu về thu hút FDI trong 6 tháng đầu năm 2026, chiếm 61,9% tổng vốn đăng ký cấp mới, cho thấy niềm tin của các nhà đầu tư quốc tế vào năng lực sản xuất và chuỗi cung ứng của Việt Nam.

Cùng với đó, ngày càng nhiều tập đoàn công nghệ và sản xuất toàn cầu lựa chọn Việt Nam làm cứ điểm mở rộng hoạt động, đầu tư nhà máy, trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D). Không chỉ doanh nghiệp FDI, các doanh nghiệp trong nước đang chuyển đổi số và nâng cấp năng lực sản xuất cũng sẽ cạnh tranh mạnh mẽ để thu hút nguồn nhân lực ở các lĩnh vực này, góp phần duy trì sức nóng của thị trường lao động STEM trong giai đoạn tới.

Thứ ba, nhu cầu phát triển hạ tầng giao thông, hạ tầng năng lượng. Báo cáo thị trường lao động kỹ thuật toàn cầu 2026 ManpowerGroup cho thấy thế giới sẽ cần khoảng 4.000 tỷ USD đầu tư mỗi năm trong thập kỷ tới để phát triển hạ tầng giao thông, năng lượng, hạ tầng số và các công trình thiết yếu khác.

Bà Thủy thông tin, tại Việt Nam, hàng loạt dự án quy mô lớn đang được triển khai như Sân bay quốc tế Long Thành, hệ thống đường cao tốc bắc - nam, các tuyến vành đai tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh cùng các dự án đường sắt chiến lược. Song song đó, Việt Nam cũng đang thúc đẩy chuyển dịch năng lượng, với mục tiêu nâng tỷ trọng năng lượng tái tạo trong cơ cấu nguồn điện và hướng tới cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Ngày nay, học sinh có cơ hội tiếp cận STEM từ sớm.

Bên cạnh hạ tầng vật lý, tham vọng trở thành trung tâm công nghệ và AI của khu vực cũng đang thúc đẩy làn sóng đầu tư vào trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây và hạ tầng số. Những xu hướng này sẽ làm gia tăng nhu cầu đối với kỹ sư xây dựng, kỹ sư điện, kỹ sư năng lượng, kỹ sư hạ tầng số cũng như các chuyên gia công nghệ liên quan vận hành trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây và AI.

Cũng theo bà Thanh Thủy, dù số lượng người theo học STEM đang gia tăng, tình trạng thiếu hụt nhân tài STEM chất lượng cao vẫn là thách thức lớn trên phạm vi toàn cầu và tại Việt Nam.

Khảo sát của ManpowerGroup cho thấy, có tới 73% doanh nghiệp trong lĩnh vực kỹ thuật hiện gặp khó khăn khi tìm kiếm nhân sự phù hợp. Thực tế từ hoạt động tuyển dụng của Manpower Việt Nam cũng cho thấy doanh nghiệp đang gặp nhiều thách thức trong việc tìm kiếm nguồn nhân lực kỹ thuật và công nghệ có chuyên môn sâu, kinh nghiệm thực tiễn và kỹ năng đáp ứng yêu cầu công việc.

Điều này cũng chỉ ra khoảng cách về kỹ năng đang trở thành vấn đề lớn hơn khoảng cách về số lượng. Theo Báo cáo Thị trường lao động Kỹ thuật toàn cầu 2026 của ManpowerGroup, riêng khu vực châu Á - Thái Bình Dương được dự báo sẽ thiếu hơn 200.000 kỹ sư bán dẫn những năm tới. Tuy nhiên, thách thức của doanh nghiệp hiện nay không đơn thuần là tìm kiếm ứng viên được đào tạo trong các ngành STEM, mà là tìm được những nhân sự sở hữu cả các kỹ năng mềm và kỹ năng thích ứng để có thể làm việc hiệu quả trong môi trường công nghệ thay đổi nhanh chóng.

“STEM đang dần trở thành điều kiện cần, còn các kỹ năng mềm và kỹ năng làm việc trong môi trường số mới là điều kiện đủ nếu muốn được doanh nghiệp trọng dụng trên thị trường lao động”, nữ Giám đốc Thanh Thủy nhận định.

Khảo sát Xu hướng tuyển dụng quý III/2026 cho thấy các kỹ năng được doanh nghiệp tại Việt Nam đánh giá cao nhất là năng lực số (85%), khả năng thích ứng và học hỏi (85%), cùng tư duy phản biện và giải quyết vấn đề (82%). Đây sẽ là những năng lực cốt lõi quyết định khả năng thành công của nguồn nhân lực STEM trong tương lai.

Từ kinh nghiệm của bản thân, bà Thủy cho rằng, thị trường có thể sẽ không thiếu người học STEM, mà thiếu nhân lực STEM có kỹ năng đáp ứng yêu cầu thực tiễn của doanh nghiệp. Vì thế, cùng với việc mở rộng quy mô đào tạo, điều quan trọng là tăng cường kết nối giữa nhà trường và doanh nghiệp, cập nhật chương trình đào tạo theo nhu cầu thị trường và trang bị cho người học các năng lực mới như AI, bên cạnh các kỹ năng mềm cần thiết.

Việc mở rộng và đa dạng hóa nguồn nhân lực STEM cũng cần được xem là một phần của lời giải.

Bên cạnh nâng cao chất lượng đào tạo, việc mở rộng và đa dạng hóa nguồn nhân lực STEM cũng cần được xem là một phần của lời giải. Trong bối cảnh nhiều kỹ sư giàu kinh nghiệm đang dần nghỉ hưu và nhu cầu nhân lực công nghệ tiếp tục tăng, các tổ chức cần thúc đẩy các chiến lược đa dạng, công bằng và hòa nhập (DEIB) để khai thác hiệu quả hơn các nhóm nhân tài còn chưa được tận dụng đầy đủ. Thí dụ, hiện nay, phụ nữ chỉ chiếm khoảng 28% lực lượng lao động STEM trên toàn cầu. Điều này cho thấy dư địa rất lớn để mở rộng nguồn cung nhân lực thông qua việc khuyến khích nhiều hơn sự tham gia của nữ giới và các nhóm nhân tài đa dạng vào lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học.

“Về dài hạn, giải quyết bài toán nhân lực STEM không chỉ là đào tạo thêm kỹ sư hay chuyên gia công nghệ, mà còn là xây dựng một hệ sinh thái nhân tài đa dạng và hòa nhập hơn. Đây sẽ là yếu tố quan trọng giúp Việt Nam tận dụng cơ hội từ làn sóng đầu tư vào AI, bán dẫn, công nghệ cao và sản xuất thông minh những năm tới”, bà Thủy dự báo.

LÊ NGUYỄN