Trung Quốc đẩy mạnh AI và công nghệ chỉnh sửa gen nhằm củng cố an ninh lương thực

An ninh lương thực tiếp tục được Bắc Kinh đặt ở vị trí ưu tiên trong chiến lược phát triển quốc gia khi nước này công bố kế hoạch cải tổ ngành nông nghiệp giai đoạn 2026-2030. Theo kế hoạch do Quốc vụ viện Trung Quốc công bố và được SCMP dẫn lại, Trung Quốc sẽ tăng cường đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D), đồng thời thúc đẩy ứng dụng AI, công nghệ chỉnh sửa gen và nhiều công nghệ nông nghiệp tiên tiến nhằm hiện đại hóa sản xuất và nâng cao năng lực tự chủ nguồn cung lương thực.

Kế hoạch đặt mục tiêu nâng tỷ lệ đóng góp của tiến bộ khoa học - công nghệ vào tăng trưởng sản lượng nông nghiệp lên 67% vào cuối thập niên, tăng khoảng 3 điểm phần trăm so với hiện nay.

AI và công nghệ gene trở thành trọng tâm

Theo SCMP, AI sẽ được triển khai trong nhiều khâu của sản xuất nông nghiệp, bao gồm lai tạo giống cây trồng, phát hiện sâu bệnh và dự báo năng suất.

Bên cạnh đó, Trung Quốc sẽ thúc đẩy phát triển các "lực lượng sản xuất chất lượng mới" (new quality productive forces) - khái niệm được Bắc Kinh sử dụng để chỉ mô hình tăng trưởng dựa trên đổi mới công nghệ.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, định hướng này bao gồm mở rộng ứng dụng công nghệ chỉnh sửa gen trong chọn tạo giống, phát triển máy móc nông nghiệp phù hợp với địa hình đồi núi và xây dựng các doanh nghiệp công nghệ nông nghiệp có năng lực cạnh tranh.

Trao đổi với SCMP, ông Liu Bingxin, chuyên gia phân tích nông nghiệp tại Huishang Futures, cho rằng mặc dù Trung Quốc đã đạt nhiều tiến bộ về công nghệ nông nghiệp, nhưng nước này vẫn còn khoảng cách đáng kể với các nền nông nghiệp hàng đầu về cường độ đầu tư R&D cũng như nghiên cứu cơ bản. Theo ông, trọng tâm trong giai đoạn tới không chỉ là tăng chi tiêu mà còn phải nâng cao hiệu quả đổi mới sáng tạo.

Giảm phụ thuộc vào nhập khẩu

Theo SCMP, kế hoạch mới được ban hành trong bối cảnh Trung Quốc tiếp tục đối mặt với áp lực ngày càng lớn về an ninh lương thực.

Quốc gia này hiện phải bảo đảm nguồn lương thực cho gần 20% dân số thế giới nhưng chỉ sở hữu chưa đến 10% diện tích đất canh tác toàn cầu. Trong khi đó, nhu cầu tiêu thụ thịt tăng nhanh khiến Trung Quốc ngày càng phụ thuộc vào nhập khẩu một số nguyên liệu đầu vào, đặc biệt là đậu tương phục vụ sản xuất thức ăn chăn nuôi.

Biến đổi khí hậu, các hiện tượng thời tiết cực đoan và môi trường địa chính trị nhiều bất ổn cũng được xem là những yếu tố làm gia tăng rủi ro đối với an ninh lương thực của nước này.

Theo kế hoạch được Quốc vụ viện Trung Quốc công bố, nước này sẽ tiến hành cuộc điều tra toàn quốc về tài nguyên nông nghiệp lần đầu tiên sau hơn 40 năm nhằm đánh giá lại quỹ đất nông nghiệp, nguồn nước, tài nguyên rừng, đồng cỏ và tài nguyên biển, qua đó phục vụ việc xây dựng chính sách trong dài hạn.

Mở rộng nguồn cung thực phẩm ngoài ngũ cốc

Một nội dung đáng chú ý khác là việc tiếp tục thúc đẩy chiến lược "Greater Food Approach" - Chiến lược mở rộng nguồn cung thực phẩm, hướng tới mở rộng nguồn cung thực phẩm không chỉ từ cây lương thực mà còn từ biển, rừng, đồng cỏ và các công nghệ sản xuất thực phẩm mới.

Theo SCMP, kế hoạch đề cập đến việc mở rộng nuôi trồng thủy sản ngoài khơi, phát triển đồng cỏ nhân tạo phục vụ chăn nuôi, tăng sản xuất nấm ăn, đồng thời đầu tư vào các nguồn thực phẩm thế hệ mới như protein có nguồn gốc thực vật, tảo và vi sinh vật.

Khoảng cách về công nghệ vẫn là thách thức

Dẫn số liệu được SCMP trích dẫn, ông Liu Bingxin cho biết chi tiêu cho R&D trong lĩnh vực nông nghiệp hiện chỉ tương đương khoảng 0,95% giá trị sản lượng nông nghiệp của Trung Quốc, thấp hơn đáng kể so với mức khoảng 2% tại nhiều nền nông nghiệp phát triển.

Bên cạnh đó, đầu tư cho nghiên cứu cơ bản mới chiếm 6,42% tổng chi R&D của ngành, thấp hơn mức bình quân chung của cả nước.

Theo vị chuyên gia này, nhiều công nghệ then chốt như thuốc thử phục vụ chọn giống bằng công nghệ phân tử, chip cho máy móc nông nghiệp hiện đại và cảm biến phục vụ nông nghiệp chính xác vẫn phải phụ thuộc một phần vào nguồn nhập khẩu. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến năng suất đậu tương và ngô của Trung Quốc vẫn thấp hơn so với Mỹ.

Ông Liu nhận định, nếu các doanh nghiệp giống cây trồng nâng tỷ lệ đầu tư cho R&D lên khoảng 8-10% doanh thu và Trung Quốc tiếp tục tăng đầu tư cho nghiên cứu nông nghiệp, khả năng ứng phó của nước này trước các cú sốc về an ninh lương thực toàn cầu sẽ được cải thiện đáng kể.

Quang Trung