Hoàn thiện khung pháp lý về giao dịch hàng hóa phái sinh

Ngày 20/3, tại Hà Nội, Bộ Công Thương tổ chức hội nghị tham vấn chính sách dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh. Phát biểu khai mạc hội nghị, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết, Bộ Công Thương được giao chủ trì xây dựng Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh. Dự án Luật này đã được bổ sung vào Chương trình lập pháp năm 2026 theo Nghị quyết số 119/2026/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, dự kiến trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI. Việc xây dựng Luật được đặt ra trong bối cảnh hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường và thúc đẩy hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Thực tiễn cho thấy, hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam đã có những bước phát triển tích cực với sự tham gia của nhiều doanh nghiệp, trong đó có Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam. Tuy nhiên, hiện cả nước chỉ còn một sở giao dịch hoạt động, trong khi khung pháp lý hiện hành vẫn chưa bao quát đầy đủ các đặc thù của giao dịch phái sinh.

Nhiều nội dung quan trọng như phân loại công cụ phái sinh, cơ chế thanh toán bù trừ, quản lý rủi ro và bảo vệ nhà đầu tư chưa được quy định thống nhất, đồng bộ. Trong bối cảnh giá hàng hóa thế giới biến động mạnh, nhu cầu sử dụng các công cụ phòng ngừa rủi ro ngày càng gia tăng. Đơn cử, giá vàng quốc tế có thời điểm lên tới 5.600 USD/ounce, trong nước vượt 190 triệu đồng/lượng; giá bạc gần 108,6 USD/ounce, trong nước có lúc vượt 111 triệu đồng/kg; giá xăng dầu đầu tháng 3/2026 cũng tăng trên 20–30%, tạo áp lực lớn đối với điều hành kinh tế vĩ mô. Những diễn biến này cho thấy vai trò của các công cụ phái sinh trong quản trị rủi ro giá và sự cần thiết hình thành thị trường giao dịch hàng hóa hiện đại, minh bạch.

Theo Thứ trưởng Tân, cơ sở pháp lý vẫn đang thiếu khi mới chỉ tập trung vào câu chuyện liên quan đến thành lập Sở giao dịch hàng hóa mà chưa đề cập đến mối quan hệ thương mại liên quan tới giao dịch hàng hóa phái sinh. Do vậy, trong bối cảnh tình hình hiện nay, đặc biệt là với sự ra đời của Trung tâm Tài chính quốc tế, trong đó có những đặc thù liên quan đến việc thành lập các sàn, thành lập các sở giao dịch và để khắc phục các bất cập, Bộ Công Thương đã báo cáo với Chính phủ, Quốc hội và đã được cho phép xây dựng Luật giao dịch hàng hóa phái sinh.

Ông Trần Hữu Linh - Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết, việc phát triển thị trường hàng hóa phái sinh và xây dựng luật điều chỉnh toàn diện nhằm mang lại cơ hội đầu tư minh bạch, toàn cầu, lợi nhuận từ sự chênh lệch giá cả hàng hóa; giúp người sản xuất, đặc biệt là nông dân, chủ động hơn trong việc xác định giá bán, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro; Đồng thời góp phần nâng cao vai trò của Việt Nam trong chuỗi định giá hàng hóa toàn cầu.

Dự thảo Luật được xây dựng trên cơ sở 6 nhóm chính sách lớn, gồm hoàn thiện khung pháp lý; Tổ chức hạ tầng thị trường; Phát triển sản phẩm và chuẩn hóa quy tắc giao dịch; Quản lý rủi ro, giám sát thị trường và bảo vệ nhà đầu tư; Mô hình quản lý nhà nước; Thúc đẩy hội nhập quốc tế. Định hướng chung là xây dựng Luật theo hướng quy định các nguyên tắc, khung pháp lý cơ bản, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết nhằm bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp thực tiễn và thông lệ quốc tế. Trong đó, phương án tổ chức Sở giao dịch hàng hóa phái sinh và Trung tâm thanh toán bù trừ hoạt động độc lập được đề xuất nhằm tăng cường an toàn hệ thống và kiểm soát rủi ro.

Dự thảo cũng hướng tới thiết lập cơ chế giám sát tập trung, phân loại nhà đầu tư, nâng cao minh bạch thông tin và tăng cường các biện pháp bảo vệ nhà đầu tư theo chuẩn mực quốc tế. Đồng thời, xây dựng cơ chế liên thông với các sở giao dịch hàng hóa quốc tế trên cơ sở công nhận lẫn nhau, qua đó nâng cao thanh khoản thị trường và thu hút nguồn lực.

Đa số ý kiến tại hội nghị thống nhất cao về sự cần thiết ban hành Luật, đồng thời đề nghị tiếp tục hoàn thiện dự thảo theo hướng làm rõ phạm vi điều chỉnh, bảo đảm tính đồng bộ với hệ thống pháp luật và nâng cao tính khả thi trong tổ chức thực hiện. Trên cơ sở này, Bộ Công Thương tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu, hoàn thiện dự thảo theo hướng đồng bộ, minh bạch, tiệm cận thông lệ quốc tế, góp phần xây dựng thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh hiện đại, an toàn và hiệu quả.

Hoàng Tú