Lộ diện ứng cử viên có thể lên sàn giao dịch hàng hóa phái sinh

Ngày 20/3, Bộ Công Thương tổ chức hội nghị tham vấn Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh nhằm hoàn thiện khung pháp lý và mở đường hình thành một thị trường giao dịch hiện đại tại Việt Nam.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân, thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam thực tế đã hình thành và có bước phát triển nhất định. Tuy nhiên, hệ thống pháp lý hiện hành vẫn chủ yếu dựa trên Luật Thương mại 2005, chưa bao quát được các đặc thù quan trọng như cơ chế ký quỹ, thanh toán bù trừ, quản trị rủi ro hay bảo vệ nhà đầu tư.

Đáng chú ý, hiện Việt Nam chỉ còn một sở giao dịch hàng hóa đang hoạt động, cho thấy quy mô thị trường vẫn hạn chế và thiếu một nền tảng pháp lý đủ mạnh để phát triển bài bản.

Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân.

Một điểm mới đáng chú ý trong dự thảo luật là không quy định cứng danh mục hàng hóa giao dịch, mà xây dựng theo tiêu chí lựa chọn. Theo đó, hàng hóa phải đáp ứng các điều kiện như thanh khoản cao, giá cả minh bạch và gắn với hoạt động sản xuất - xuất nhập khẩu chủ lực.

Từ cách tiếp cận này, các nhóm hàng hóa tiềm năng dần lộ diện. Điển hình, nhóm nông sản xuất khẩu được xem là “ứng viên sáng giá”, với các mặt hàng như cà phê, hồ tiêu, gạo, cao su, những lĩnh vực Việt Nam có lợi thế và đã có sự liên thông giá với thị trường quốc tế. Cơ quan soạn thảo cũng định hướng phát triển các hợp đồng phái sinh gắn với các mặt hàng chủ lực này.

Bên cạnh đó, nhóm năng lượng như xăng dầu, khí, dầu thô được đánh giá phù hợp với tiêu chí của luật khi có quy mô giao dịch lớn và giá cả minh bạch trên phạm vi toàn cầu.

Các kim loại và nguyên liệu công nghiệp như thép, đồng, bạc… có thể là nhóm đi trước nhờ ít ràng buộc chính sách và đã có hệ thống giá quốc tế rõ ràng. Thực tế, việc nghiên cứu đưa bạc thỏi vào giao dịch trên sở hàng hóa đã được đặt ra gần đây.

Ông Trần Hữu Linh - Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước - cho rằng việc xây dựng thị trường hàng hóa phái sinh và hoàn thiện luật điều chỉnh toàn diện sẽ mở ra cơ hội đầu tư minh bạch, kết nối toàn cầu, đồng thời giúp người sản xuất đặc biệt là nông dân, chủ động hơn trong việc xác định giá bán. Với doanh nghiệp, đây là công cụ quan trọng để giảm thiểu rủi ro.

TS Võ Trí Thành đánh giá thị trường hàng hóa phái sinh không chỉ là câu chuyện tài chính, mà gắn chặt với nền kinh tế thực. Đây là công cụ để phân bổ nguồn lực hiệu quả, phân tán rủi ro và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Bộ Công Thương lấy ý kiến các doanh nghiệp, chuyên gia.

Theo ông Thành, nếu Việt Nam hướng tới một nền kinh tế thị trường hiện đại, thì việc phát triển đầy đủ các cấu phần thị trường trong đó có thị trường phái sinh là yêu cầu tất yếu. Tuy nhiên, đây là lĩnh vực có tính giao thoa giữa thương mại và tài chính, đòi hỏi một khung pháp lý phù hợp, thậm chí vượt ra ngoài phạm vi của Luật Thương mại hiện hành.

Dù vậy, quá trình phát triển cần được thực hiện với lộ trình rõ ràng, thận trọng nhưng không chậm trễ. Việc xây dựng thị trường phải đi kèm với nâng cao năng lực của các chủ thể tham gia, từ doanh nghiệp đến cơ quan quản lý, cũng như hoàn thiện các thiết chế giám sát.

Việt Nam cần tận dụng lợi thế ở các mặt hàng nông sản có vị thế cao trên thị trường quốc tế như gạo, cà phê, hồ tiêu để nâng cao giá trị và khẳng định thương hiệu.

Đại diện Tập đoàn Công nghiệp và Năng lượng quốc gia Việt Nam cho rằng thị trường hàng hóa, đặc biệt là dầu khí, có nhiều đặc thù cần được tính đến. Các sản phẩm dầu thô đa dạng về chủng loại, chất lượng không đồng nhất, gây khó khăn cho việc chuẩn hóa và giao dịch trên sàn.

Dương Hưng