Hà Nội: Từ 'trái tim' đến trung tâm kiến tạo

Đây là nội dung được PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, thành viên Tổ Tư vấn kinh tế của Thủ tướng Chính phủ và Nhà báo Hồ Quang Lợi, nguyên Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội (nay là Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy), Phó Chủ tịch Hội truyền thông số Việt Nam chia sẻ tại Chương trình Thời sự đặc biệt với chủ đề “Nghị quyết số 02-NQ/TW - Tầm nhìn và sứ mệnh của Thủ đô trong kỷ nguyên mới”, do Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội tổ chức tối 20-3.

Một góc Hà Nội từ trên cao. Ảnh: Phạm Hùng

Tái định vị vai trò Thủ đô trong cấu trúc phát triển quốc gia

Tại cuộc làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội đầu năm 2026, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu mang tính chiến lược: Hà Nội phải được đặt đúng vị trí, nhận diện đầy đủ trách nhiệm đối với sự phát triển chung của đất nước; không thể phát triển theo tư duy của một địa phương lớn, mà phải vận hành như một trung tâm kiến tạo phát triển quốc gia.

Đây không chỉ là một chỉ đạo, mà là một định hướng lớn, mở ra cách tiếp cận mới về vai trò của Thủ đô. Trong nhiều năm, Hà Nội luôn được xác định là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, “trái tim của cả nước”. Tuy nhiên, trong bối cảnh cạnh tranh và hội nhập toàn cầu ngày càng sâu rộng, vai trò đó cần được nâng tầm và định hình rõ nét hơn.

Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị đã có bước tiến quan trọng khi làm rõ hơn chức năng, vị thế của Hà Nội. Thủ đô không chỉ dừng lại ở vai trò trung tâm, mà cần được định vị là “trung tâm kiến tạo” - nơi mở ra các mô hình phát triển mới, đóng vai trò dẫn dắt tích cực cho cả nước.

PGS.TS Trần Đình Thiên trao đổi tại Chương trình Thời sự đặc biệt với chủ đề “Nghị quyết số 02-NQ/TW - Tầm nhìn và sứ mệnh của Thủ đô trong kỷ nguyên mới”, do Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội tổ chức tối 20-3. Ảnh: Thanh Hải

Từ góc độ này, Hà Nội phải trở thành một cực tăng trưởng mạnh, có khả năng hội tụ, liên kết và cộng hưởng sức mạnh từ toàn vùng, từ đó, lan tỏa động lực phát triển ra phạm vi quốc gia. Nếu không hội tụ được các nguồn lực và tạo ra sức lan tỏa, Thủ đô Hà Nội sẽ khó đảm đương vai trò đầu tàu.

Thực tế cho thấy, vị thế của thành phố Hà Nội có ý nghĩa quyết định đối với tầm vóc phát triển của đất nước. Khi Hà Nội phát triển ở tầm cao mới, không chỉ quy mô kinh tế được mở rộng, mà còn góp phần định hình chuẩn mực phát triển, tạo niềm tin và động lực cho cả nước.

Một điểm then chốt được Nghị quyết số 02-NQ/TW đặt ra là hoàn thiện thể chế phát triển với những cơ chế vượt trội, phù hợp với vị thế đặc biệt của Thủ đô. Theo Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính, có được thành quả như ngày hôm nay là nhờ Nghị quyết số 15-NQ/TW và Luật Thủ đô. Tuy nhiên trong giai đoạn phát triển mới thì Nghị quyết số 15-NQ/TW và Luật Thủ đô không đáp ứng được yêu cầu. Việc ra đời Nghị quyết số 02-NQ/TW hoàn toàn phù hợp với tình hình, phù hợp với sự phát triển, nó vừa kế thừa vừa tạo điều kiện cho Hà Nội phát triển trong giai đoạn mới

Trong nhiều năm, "điểm nghẽn" của Hà Nội không chỉ nằm ở nguồn lực, mà ở cách phân bổ và sử dụng nguồn lực. Khi thẩm quyền còn phân tán, quy trình nhiều tầng nấc, không gian chính sách hạn chế, tiềm năng khó được khai thác hiệu quả. Nghị quyết số 02-NQ/TW cho phép Hà Nội có thể thiết kế chính sách phù hợp với đặc thù riêng, đồng thời, thí điểm các mô hình mới, tạo ra sự linh hoạt cần thiết cho phát triển.

Việc trao quyền cho Hà Nội, vì thế, không chỉ là giao nhiệm vụ, mà là đặt niềm tin của cả nước vào Thủ đô. Khi có đủ thẩm quyền và không gian sáng tạo, Hà Nội có thể trở thành hình mẫu về thể chế, từ đó, lan tỏa kinh nghiệm cho các địa phương khác.

Ba trụ cột cho động lực mới

Song hành với việc tái định vị vai trò, Nghị quyết số 02-NQ/TW cũng xác lập một mô hình phát triển mới với ba trụ cột: Đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn lực con người. Đây là bước chuyển căn bản về động lực tăng trưởng, phù hợp với xu thế phát triển của thế giới.

Nghị quyết số 02-NQ/TW đã xác lập mô hình phát triển mới với ba trụ cột: Đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn lực con người. Ảnh: Quang Thái

Đổi mới sáng tạo được xác định là nguồn sinh lực mới, giúp tạo ra giá trị gia tăng từ tri thức và ý tưởng. Khi các mô hình kinh doanh mới, công nghệ mới được hình thành, nền kinh tế sẽ không còn phụ thuộc nhiều vào tài nguyên hay lao động giản đơn, mà chuyển sang dựa vào chất lượng và hiệu quả.

Chuyển đổi số đóng vai trò là “chất xúc tác”, làm thay đổi phương thức vận hành của chính quyền và nền kinh tế. Từ quản trị đô thị đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, chuyển đổi số giúp nâng cao hiệu quả, giảm chi phí và mở ra những không gian phát triển mới.

Tuy nhiên, yếu tố cốt lõi vẫn là con người. Trong kỷ nguyên mới, cạnh tranh giữa các đô thị thực chất là cạnh tranh về chất lượng nhân lực và khả năng thu hút nhân tài. Hà Nội có lợi thế lớn khi là nơi hội tụ đông đảo trí thức, chuyên gia, doanh nghiệp lớn và dòng vốn đầu tư quốc tế, nhưng việc khai thác các nguồn lực này vẫn chưa tương xứng.

Khi ba trụ cột này được kết nối hiệu quả, sẽ hình thành một “vòng xoáy phát triển”: Nhân lực chất lượng cao thúc đẩy đổi mới sáng tạo; đổi mới sáng tạo tạo ra công nghệ, mô hình mới; chuyển đổi số giúp lan tỏa nhanh các giá trị đó trong toàn bộ nền kinh tế. Đây chính là động lực để Hà Nội bứt phá trong giai đoạn tới.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Hoàng, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ thành phố Hà Nội cho rằng, mục tiêu tăng trưởng cao mà Nghị quyết đề ra sẽ tạo ra “dư địa vàng” để doanh nghiệp bứt phá. Đây không chỉ là cơ hội mở rộng quy mô sản xuất, mà còn là cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Trong khi đó, PGS.TS Bùi Thị An, Viện trưởng Viện Tài nguyên Môi trường và Phát triển cộng đồng nhấn mạnh, yêu cầu nâng cao năng lực sản xuất, làm chủ công nghệ, sản xuất ra thiết bị lớn, không phải chỉ đi lắp ráp hay mua về lắp ráp.

Nhà báo Hồ Quang Lợi trao đổi tại Chương trình thời sự đặc biệt. Ảnh: Thanh Hải

Đặc biệt, theo Nhà báo Hồ Quang Lợi, bên cạnh trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và cả nước, cần đặc biệt nhấn mạnh trách nhiệm trực tiếp, thường xuyên của Hà Nội. Đây là vai trò trụ cột, là trách nhiệm thiêng liêng và cao cả, bởi không ai khác có thể làm thay Thủ đô trong việc dẫn dắt phát triển.

Hà Nội đang đứng trước một cơ hội lịch sử chưa từng có để giải quyết những "điểm nghẽn" tồn tại trong nhiều năm qua. Nghị quyết số 02-NQ/TW đã chỉ rõ các vấn đề cốt lõi và mở ra hướng đi mới. Tuy nhiên, để biến cơ hội thành hiện thực, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt với tinh thần trách nhiệm cao nhất.

Điều đó cũng đồng nghĩa với việc Hà Nội phải đổi mới mạnh mẽ phương thức quản trị. Những cách làm cũ sẽ không còn phù hợp. Thay vào đó, cần hướng tới một mô hình quản trị thông minh, hiện đại, dựa trên dữ liệu và công nghệ, đáp ứng yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên số.

Cùng với đó là phát huy sức mạnh tinh thần - nguồn lực đặc biệt của Thủ đô. Đó là tình yêu Hà Nội, là ý thức trách nhiệm của mỗi người dân. Khi có sự đồng lòng, đây sẽ trở thành động lực to lớn, bổ sung cho các nguồn lực vật chất trong quá trình phát triển.

Nghị quyết số 02-NQ/TW đã mở ra một chặng đường mới cho Hà Nội - chặng đường của đổi mới, sáng tạo và khát vọng vươn lên. Từ một đô thị đặc biệt, Hà Nội đang có cơ hội trở thành trung tâm kiến tạo phát triển của quốc gia, có tầm ảnh hưởng trong khu vực.

Con đường phía trước còn nhiều thách thức, nhưng với nền tảng sẵn có, cùng với cơ chế, chính sách phù hợp và quyết tâm cao, Hà Nội hoàn toàn có thể hiện thực hóa sứ mệnh của mình, xứng đáng là đầu tàu, là niềm tin và kỳ vọng của cả nước trong kỷ nguyên phát triển mới.

Hiền Chi