Chung tay bảo vệ đàn chim yến

Trước tình trạng săn bắt chim yến trái phép diễn ra nghiêm trọng, tỉnh đã đề ra nhiều giải pháp quyết liệt để bảo vệ loài chim quý nhằm góp phần gìn giữ nghề truyền thống, thương hiệu yến sào Khánh Hòa và sự cân bằng hệ sinh thái bền vững.

Tình trạng săn bắt trái phép diễn biến phức tạp

Khánh Hòa từ lâu là thủ phủ yến sào của cả nước với lịch sử ngành nghề lâu đời có giá trị kinh tế vượt trội. Hiện nay, toàn tỉnh có 61 xã, phường phát triển nghề nuôi yến với hơn 1.425 nhà yến. Cùng với đó là 173 hang yến đảo thiên nhiên do Công ty TNHH Nhà nước Một thành viên Yến sào Khánh Hòa (Công ty Yến sào Khánh Hòa) quản lý. Năm 2025, toàn tỉnh thu hoạch hơn 19 tấn tổ yến, với giá trị kinh tế hơn 450 tỷ đồng. Ngành nghề yến sào tạo sinh kế cho hàng nghìn hộ dân.

Lực lượng bảo vệ Công ty Yến sào Khánh Hòa tuyên truyền người dân bảo vệ đàn chim yến.

Tuy nhiên, quần thể chim yến đang bị đe dọa bởi nạn săn bắt trái phép. Tình trạng bẫy bắt chim yến đã lan rộng với nhiều phương thức tinh vi. Từ năm 2018 đến nay, bình quân mỗi năm, các lực lượng chức năng phát hiện từ 140 đến 160 vụ vi phạm, thu giữ hàng nghìn mét lưới. 7 năm qua, các lực lượng đã giải cứu, thả về tự nhiên gần 35.000 con chim yến. Đáng lo ngại, năm 2025, sản lượng tại các nhà yến sụt giảm từ 30% đến 40% so với năm trước.

Bà Trịnh Thị Hồng Vân - Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty Yến sào Khánh Hòa chia sẻ, các đối tượng săn bắt chim yến trái phép hoạt động ngày càng chuyên nghiệp, có tổ chức, gây tổn hại nghiêm trọng và lâu dài cho quần thể chim yến. Đáng chú ý, vào đầu năm 2026, lực lượng tuần tra đã phát hiện 14 vụ bẫy bắt chim yến trái phép với quy mô lớn tại khu vực phía nam tỉnh; thu giữ 28 tấm lưới bẫy, ghi nhận 103 cá thể chim yến bị chết. Bà Trịnh Thị Hồng Vân nhấn mạnh: “Những con số này là hồi chuông cảnh báo về mức độ nguy hiểm của nạn săn bắt chim yến trái phép, đòi hỏi phải có giải pháp quyết liệt, chế tài đủ mạnh và sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị”.

Lực lượng bảo vệ Công ty Yến sào Khánh Hòa thu giữ công cụ bẫy chim yến.

Nạn săn bắt chim yến không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến cân bằng sinh thái. Chim yến giữ vai trò trọng yếu trong tiêu diệt côn trùng gây hại cho nông nghiệp. Một tấm lưới giăng ra trong vài giờ có thể xóa sổ hàng trăm cá thể chim yến. Việc gây đàn, nhân đàn kéo dài nhiều năm, trong khi hành vi săn bắt, tận diệt có thể xóa sổ cả đàn chim trong thời gian ngắn. Đánh giá về vấn đề này, bà Hoàng Thị Thanh Nhàn - Phó Cục trưởng Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho rằng, các áp lực đối với đa dạng sinh học vẫn tiếp tục gia tăng. Tình trạng bẫy bắt chim hoang dã, chim yến luôn diễn biến phức tạp. Điều này có nguy cơ ảnh hưởng tới hình ảnh quốc gia trong việc thực hiện các cam kết quốc tế về bảo vệ chim và động vật hoang dã. Nếu không được ngăn chặn kịp thời và triệt để, sản lượng tổ yến đảo thiên nhiên sẽ tiếp tục sụt giảm, ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn thu ngân sách, chuỗi giá trị ngành yến sào và uy tín thương hiệu Yến sào Khánh Hòa; đồng thời làm suy giảm lợi thế cạnh tranh chiến lược của địa phương.

"Lá chắn" từ các mô hình liên kết

Tại hội nghị chuyên đề liên quan đến bảo vệ chim yến vừa qua, UBND tỉnh đã vạch ra lộ trình hành động quyết liệt với phương châm “6 rõ” (rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thời gian và rõ thẩm quyền). Trong đó, giải pháp cấp bách là thành lập các "Tổ phản ứng nhanh" tại các xã, phường. Đây là mô hình liên kết chặt chẽ giữa công an, chính quyền, trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố và các chủ nhà yến - những người có quyền lợi sát sườn nhất. Tổ phản ứng nhanh có vai trò tiếp nhận tin báo, xử lý vi phạm ngay khi các đối tượng manh nha bẫy bắt. Song song với đó, việc ký cam kết “4 không” (không săn bắt, không mua bán, không vận chuyển, không tiêu thụ trái phép) được thực hiện đến từng hộ kinh doanh chim và các nhà hàng, quán nhậu để triệt tiêu đầu ra của vấn nạn săn bắt chim yến.

Ngoài ra, tỉnh tăng cường siết chặt kỷ cương, nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu trong công tác quản lý, phòng, chống tình trạng săn bắt chim yến; xem đây là một trong những tiêu chí đánh giá năng lực điều hành của cán bộ cơ sở. Các lực lượng chức năng như: Chi cục Chăn nuôi và Thú y, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Công ty Yến sào Khánh Hòa cần tăng cường phối hợp tuần tra, đặc biệt tại các khu vực giáp ranh, vùng đệm nhà yến để thực hiện tốt công tác phòng, chống săn bắt chim yến.

Chim yến bị mắc bẫy.

Đồng chí TRỊNH MINH HOÀNG - Phó Chủ tịch UBND tỉnh: Giá trị chim yến mang lại rất cao, do đó cần sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và Nhân dân trong việc bảo vệ quần thể chim yến. Trước mắt, các địa phương thành lập ngay Tổ phản ứng nhanh bảo vệ chim yến. Công ty Yến sào Khánh Hòa hỗ trợ các địa phương kinh phí để thực hiện nhiệm vụ này; đồng thời tham mưu, đề xuất cho UBND tỉnh những giải pháp quyết liệt, hiệu quả hơn; tham mưu tỉnh thành lập tổ liên ngành kiểm tra về thực hiện các quy định pháp luật liên quan đến bảo vệ quần thể chim yến. Chỉ khi kỷ luật được siết chặt, những kẻ trục lợi trên sự sống của đàn chim mới thực sự chùn bước.

Cần có chiến lược bền vững

Bảo vệ chim yến cần đi đôi với công tác bảo vệ rừng. Thực tế chứng minh, suy giảm rừng tự nhiên là nguyên nhân trực tiếp thu hẹp môi trường sống và nguồn thức ăn của chim yến. Khánh Hòa có hơn 500.000ha rừng và đất rừng. Đây chính là “kho lương thực” khổng lồ cho đàn chim yến. Do đó, giải pháp căn cơ là lồng ghép bảo tồn đa dạng sinh học vào quy hoạch phát triển tỉnh, giữ vững diện tích rừng đặc dụng và phòng hộ.

Một hướng đi mang tính kiến tạo đang được đề xuất là xây dựng các vùng đệm sinh thái xung quanh nhà yến. Thay vì chỉ dựa vào tự nhiên, các chủ nhà yến được khuyến khích trồng các loại cây đặc thù thu hút côn trùng, tạo ra hệ sinh thái “thuận thiên” giúp chim có nguồn thức ăn ổn định tại chỗ. Điều này không chỉ giúp tăng sức đề kháng cho đàn chim, mà còn giảm thiểu việc chim yến phải đi kiếm ăn xa, từ đó hạn chế rủi ro mắc vào lưới bẫy trên các cung đường di chuyển.

Đảo yến Hòn Nội.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số và ứng dụng khoa học - công nghệ là chìa khóa để hiện đại hóa công tác quản lý. Việc lắp đặt hệ thống camera giám sát tầm xa, sử dụng thiết bị cảm biến âm thanh để phát hiện thiết bị dụ chim yến của các đối tượng bẫy bắt trái phép sẽ giúp lực lượng chức năng can thiệp kịp thời. Đặc biệt, việc phát triển du lịch sinh thái gắn với nghề yến tại các đảo không chỉ mang lại giá trị gia tăng mà còn là kênh truyền thông hiệu quả để nâng cao nhận thức cộng đồng. Khi mỗi người dân hiểu rằng bảo vệ chim yến là bảo vệ báu vật của thiên nhiên, bảo vệ sinh kế, cuộc sống của chính mình thì việc bảo vệ chim yến mới thực sự đạt hiệu quả cao, bền vững.

Với tinh thần “Kỷ cương - trách nhiệm - quyết liệt - hiệu quả”, Khánh Hòa đang tạo ra các cơ chế bảo vệ cần thiết cho ngành nghề yến sào, quần thể chim yến bằng những hành động cụ thể, thực chất. Đó không chỉ là bảo vệ một loài chim, mà còn là bảo vệ một thương hiệu di sản và lời cam kết phát triển bền vững với thế hệ mai sau.

Bà HOÀNG THỊ THANH NHÀN - Phó Cục trưởng Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học: UBND tỉnh Khánh Hòa cần tiếp tục quán triệt thực hiện Công điện số 595 ngày 30-6-2023 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường triển khai các giải pháp ngăn chặn tình trạng săn bắt trái phép, quản lý nuôi chim yến và đẩy mạnh xuất khẩu các sản phẩm tổ yến. Trong đó, cần lồng ghép bảo tồn đa dạng sinh học vào quy hoạch tỉnh, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số và ứng dụng khoa học - công nghệ trong theo dõi, quản lý đàn chim yến.

ĐÌNH LÂM - HỒNG ĐĂNG