'Thuật giả kim' của tỷ phú Jeffrey Cheah: Từ 'kẻ điên' gánh nợ đến huyền thoại kinh doanh Đông Nam Á, biến vùng mỏ độc thành đế chế 70 tỷ RM mang tên Sunway

Tan Sri Sir Dr. Jeffrey Cheah, Nhà sáng lập & Chủ tịch HĐQT - Tập đoàn Sunway của Malaysia.

Lời hứa trả nguyên gốc lẫn lãi trong khủng hoảng

Hành trình xây dựng Sunway Group của Tiến sĩ Jeffrey Cheah không trải đầy hoa hồng. Năm 1974, ở tuổi 26, ông từ bỏ công việc kế toán để thành lập Sungei Way Corporation với số vốn 100.000 RM. Doanh nghiệp bắt đầu bằng việc khai thác thiếc và khai thác đá, sau đó dần mở rộng sang xây dựng, bất động sản, y tế và giáo dục.

Năm 1984, Sungei Way Holdings chính thức niêm yết trên Sàn giao dịch chứng khoán Malaysia. Để tạo thuận lợi cho các nhà đầu tư nước ngoài, công ty rút gọn tên thành Sunway, mở ra một chương mới trong quá trình phát triển.

Dù vậy, người đứng đầu Sunway đã hai lần đứng trên bờ vực phá sản trắng tay. Lần đầu tiên là trong cuộc suy thoái kinh tế nghiêm trọng năm 1985 tại Malaysia. Lần thứ hai là đợt khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997, sự kiện đã quét sạch phần lớn giá trị tài sản bất động sản trên thị trường.

Thời điểm đó, các ngân hàng đồng loạt siết nợ và yêu cầu Sunway thanh toán ngay lập tức. Thay vì né tránh, ông Jeffrey Cheah trực tiếp gặp các chủ nợ, thẳng thắn thừa nhận mất khả năng thanh toán tức thời, nhưng đưa ra một cam kết chắc chắn: sẽ trả lại từng đồng cùng đầy đủ tiền lãi. Lời hứa này sau đó được thực hiện trọn vẹn.

Trải nghiệm khắc nghiệt này định hình nguyên tắc kinh doanh cốt lõi của Sunway trong suốt 50 năm hoạt động. "Chúng tôi chưa bao giờ thất bại trong việc thực hiện lời hứa của mình. Chúng ta phải luôn thực hiện đúng lời hứa, ngay cả khi điều đó đồng nghĩa với việc mất tiền, bởi vì trong kinh doanh, chữ tín là tất cả," ông Cheah khẳng định tại SME Forum 2026.

Biến khu mỏ độc hại thành kiệt tác đô thị

Dấu ấn lớn nhất định hình tên tuổi của Jeffrey Cheah và Tập đoàn Sunway là dự án Sunway City Kuala Lumpur. Ý tưởng xây dựng khu đô thị xanh, tích hợp đầu tiên của Malaysia được triển khai trên một vùng đất hoang rộng 800 mẫu Anh. Đây vốn là khu mỏ thiếc bỏ hoang, đầy vũng bùn lầy, sỏi đá và hoàn toàn không có cây xanh.

Ý tưởng này vấp phải sự phản đối từ các đối tác, trong khi các ngân hàng từ chối giải ngân vì đánh giá dự án không có tính khả thi. Bỏ qua những hoài nghi, ông cùng đội ngũ tiến hành cải tạo vùng đất hoang, khôi phục lại hệ sinh thái vật lý và xã hội.

Hôm nay, Sunway City là một thành phố thông minh phục vụ cộng đồng hơn 200.000 người sinh sống, làm việc và học tập. Sự lột xác của dự án này từng khiến cố Thủ tướng Singapore Lý Quang Diệu phải thốt lên khi đến thăm vào năm 2004: "Đây chính là ý nghĩa đích thực của tinh thần khởi nghiệp. Anh đã biến một vùng đất hoang thành một xứ sở diệu kỳ."

Khủng hoảng đối với vị tỷ phú này không phải là rào cản, mà là nguyên liệu thô để khai thác những giá trị người khác bỏ qua. Triết lý này giúp Sunway xây dựng thành công mô hình "Xây dựng - Sở hữu - Vận hành" (Build-Own-Operate) độc đáo. Hiện tại, tập đoàn sở hữu 4 công ty niêm yết đại chúng gồm Sunway Construction, Sunway REIT, Sunway Berhad và Sunway Healthcare.

Với việc Sunway Healthcare thực hiện đợt IPO lớn nhất Malaysia trong gần một thập kỷ vào trung tuần tháng 3/2026, tổng vốn hóa thị trường của 4 công ty này đã vượt mức 70 tỷ RM. Hệ sinh thái của Sunway hiện bao trùm 12 lĩnh vực, hoạt động tại 50 địa điểm trên toàn cầu, đưa giá trị tài sản cá nhân của ông Cheah vượt mức 4 tỷ USD theo đánh giá của Forbes.

Di sản tỷ đô cho giáo dục

Bên cạnh khối tài sản khổng lồ từ bất động sản và y tế, Tan Sri Sir Tiến sĩ Jeffrey Cheah được biết đến nhiều nhất với vai trò nhà từ thiện giáo dục. Chứng kiến nhiều bạn bè phải bỏ học vì nghèo khó khi còn nhỏ, ông xác định giáo dục chất lượng cao là con đường ngắn nhất để thoát nghèo và quyết định lĩnh vực này phải hoạt động theo mô hình phi lợi nhuận.

Quỹ Jeffrey Cheah được thành lập và hiện là tổ chức thúc đẩy giáo dục lớn nhất Malaysia với hơn 3 tỷ RM được hiến tặng vĩnh viễn. Quỹ quản lý toàn bộ Tập đoàn Giáo dục Sunway. Mọi thặng dư tài chính đều được giữ lại phục vụ nghiên cứu, cấp học bổng và mở rộng cơ sở vật chất. Không một đồng lợi nhuận nào được chuyển về tài khoản cá nhân hay gia đình người sáng lập.

Dự kiến đến cuối năm 2026, quỹ sẽ giải ngân hơn 1 tỷ RM học bổng cho học sinh, sinh viên. Quỹ cũng tài trợ thành lập nhiều chức danh giáo sư và trung tâm nghiên cứu tại Harvard, Cambridge, Oxford và MIT Boston. Những đóng góp này đưa ông trở thành người đầu tiên ở châu Á 5 lần được Forbes vinh danh là "Anh hùng Từ thiện" (Asia’s Heroes of Philanthropy).

Việc từ chối các giấy phép kinh doanh sòng bạc sinh lời cao để giữ gìn môi trường xã hội lành mạnh, hay khoản đóng góp 25 triệu USD cho Mạng lưới Giải pháp Phát triển Bền vững của Liên Hợp Quốc (UN-SDSN) là minh chứng cho triết lý "thành công nhờ làm việc thiện" của người đứng đầu Sunway. Câu chuyện từ một kỹ sư trẻ gánh khoản nợ 100.000 RM đến người điều hành đế chế 70 tỷ RM của ông Jeffrey Cheah tiếp tục là hình mẫu chuẩn mực cho các doanh nghiệp gia đình tại khu vực ASEAN.

Khánh Ly