Bộ Công Thương lấy ý kiến xây dựng Luật giao dịch hàng hóa phái sinh

Sáng 20-3, Bộ Công Thương tổ chức hội nghị tham vấn chính sách đối với dự án luật Giao dịch hàng hóa phái sinh. Dự kiến, dự án Luật này sẽ trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.

Nông dân có thể chủ động giá bán, tránh 'được mùa mất giá'?

Tại hội nghị, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), cho biết hàng hóa phái sinh là loại giao dịch có thỏa thuận mua bán ở thời điểm hiện tại với mức giá hiện tại, nhưng việc giao hàng sẽ diễn ra trong tương lai.

Thị trường này có một số mục đích chính, theo đó, thị trường phái sinh tạo ra cơ hội đầu tư thông qua việc hưởng lợi từ chênh lệch giá; giúp ổn định và minh bạch thị trường. Đặc biệt là tính toàn cầu, dù chúng ta ngồi tại Việt Nam vẫn có thể tham gia vào thị trường hàng hóa toàn cầu thông qua các sở giao dịch.

Sáng 20-3, Bộ Công Thương tổ chức hội nghị tham vấn chính sách đối với dự án luật Giao dịch hàng hóa phái sinh.

“Lợi nhuận trong giao dịch phái sinh chủ yếu đến từ việc dự đoán đúng xu hướng giá và hưởng chênh lệch”, ông Linh nói và dẫn chứng: Giả sử một người đặt lệnh bán cà phê với giá 100 USD/tấn, giao hàng sau 4 tháng. Người khác dự đoán giá sẽ tăng lên 102 USD/tấn nên mua lại hợp đồng đó. Người tiếp theo dự đoán lên 104 USD/tấn và tiếp tục mua.

Trong chuỗi giao dịch này, không phải ai cũng nhận hàng thật, mà chỉ người cuối cùng mới nhận hàng thật, nhưng họ có thể kiếm lợi nhuận từ chênh lệch giá. Đây chính là cơ hội đầu tư trên thị trường phái sinh.

Theo lãnh đạo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước tiếp tục, giao dịch hàng hóa phái sinh còn giúp người sản xuất, đặc biệt là người nông dân chủ động về giá bán. Khi tham gia thị trường phái sinh, người sản xuất có thể chủ động “chốt giá” mong muốn trước cho sản phẩm của mình trong tương lai, tránh được tình trạng “được mùa mất giá, được giá mất mùa”.

Còn đối với doanh nghiệp, thị trường hàng hóa phái sinh giúp doanh nghiệp bảo hiểm giá, tránh rủi ro.

“Một doanh nghiệp cần 1 triệu lít dầu cho năm sau. Nếu họ đặt lệnh mua từ bây giờ với mức giá xác định, sang năm dù giá tăng hay giảm, họ vẫn nhận được 1 triệu lít"- ông Linh cho rằng điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh giá năng lượng như xăng dầu biến động mạnh như hiện nay.

Hiện nay, trên thị trường phái sinh hàng hóa, nhóm hàng được giao dịch rộng rãi gồm nông sản (cà phê, hồ tiêu, đậu tương, ngô, cao su…); kim loại (thép, bạc, đồng, niken…); năng lượng (dầu thô, khí tự nhiên…).

Xây dựng luật theo hướng chỉ quy định khung pháp lý cơ bản

Theo thông tin tại hội nghị, dự thảo luật được xây dựng trên cơ sở sáu nhóm chính sách lớn, tập trung vào hoàn thiện khung pháp lý; tổ chức hạ tầng thị trường; phát triển sản phẩm và chuẩn hóa quy tắc giao dịch; quản lý rủi ro, giám sát thị trường và bảo vệ nhà đầu tư; mô hình quản lý nhà nước; và thúc đẩy hội nhập quốc tế.

Ông Trần Hữu Linh cho biết với nhóm chính sách về hoàn thiện khung pháp lý và xác định phạm vi điều chỉnh thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh, cơ quan soạn thảo đưa ra hai phương án chính sách: quy định khung cơ bản và quy định toàn diện, cụ thể.

Cơ quan soạn thảo đề xuất lựa chọn phương án luật chỉ quy định khung pháp lý cơ bản đối với hoạt động giao dịch hàng hóa qua Sở giao dịch. Theo Bộ Công Thương, phương án này phù hợp với thực tiễn phát triển của thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam hiện nay khi thị trường còn đang trong giai đoạn hình thành.

Việc quy định trong luật các nguyên tắc và cấu phần cơ bản, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết các nội dung kỹ thuật sẽ bảo đảm tính linh hoạt trong quản lý và khả năng điều chỉnh kịp thời theo thực tiễn thị trường và thông lệ quốc tế.

Với nhóm chính sách về tổ chức hạ tầng thị trường và mô hình vận hành, nhà làm luật cũng đề xuất hai phương án. Một là thiết lập mô hình hạ tầng thị trường gồm Sở giao dịch hàng hóa phái sinh, Trung tâm thanh toán bù trừ hoạt động độc lập. Hai là Sở giao dịch hàng hóa phái sinh thực hiện đồng thời chức năng tổ chức thị trường và thanh toán bù trừ.

Hội nghị tham vấn có sự tham gia của nhiều Bộ, ngành, hiệp hội và doanh nghiệp liên quan.

Cơ quan soạn thảo đề xuất chọn phương án 1. Mô hình này tương tự cách tổ chức hạ tầng của thị trường chứng khoán Việt Nam, trong đó chức năng giao dịch và bù trừ thanh toán được tách biệt giữa Sở giao dịch và tổ chức bù trừ chuyên trách, nhằm đảm bảo an toàn hệ thống và kiểm soát rủi ro thị trường.

Đồng thời, mô hình này cũng phù hợp với thông lệ quốc tế và tạo nền tảng hạ tầng thị trường hiện đại cho thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam.

Nhóm chính sách về phát triển sản phẩm, giao dịch và chuẩn hóa quy tắc thị trường, Bộ Công Thương cũng đưa ra hai phương án. Phương án 1 là luật quy định cụ thể các loại hợp đồng phái sinh cơ bản, đồng thời quy định chi tiết về danh mục hàng hóa cơ sở và các quy tắc giao dịch chủ yếu trên thị trường. Phương án 2 là luật quy định các nguyên tắc và khung pháp lý chung đối với sản phẩm phái sinh và hoạt động giao dịch trên Sở giao dịch hàng hóa.

Bộ Công Thương đề xuất chọn phương án 2 nhằm bảo đảm tính linh hoạt trong phát triển sản phẩm, cho phép cơ quan quản lý kịp thời điều chỉnh danh mục sản phẩm phù hợp với nhu cầu thị trường và thông lệ quốc tế.

Nhóm chính sách về quản lý rủi ro hệ thống, giám sát thị trường và bảo vệ nhà đầu tư, cũng có hai phương án được đưa ra. Phương án 1 là thiết lập cơ chế giám sát thị trường tập trung, trong đó quy định phân loại nhà đầu tư (chuyên nghiệp và không chuyên nghiệp), nghĩa vụ công bố thông tin, chế độ báo cáo vị thế lớn, cơ chế tách biệt tài sản của khách hàng và các biện pháp bảo vệ nhà đầu tư.

Phương án 2 là tăng cường trách nhiệm tự quản của Sở giao dịch và các thành viên thị trường trong quản lý rủi ro và giám sát giao dịch. Cơ quan quản lý nhà nước thực hiện giám sát ở cấp hệ thống thông qua chế độ báo cáo và thanh tra, kiểm tra.

Cơ quan soạn thảo đề xuất lựa chọn phương án 1 vì cho rằng cách tiếp cận này giúp tăng cường minh bạch, kiểm soát rủi ro và bảo vệ nhà đầu tư, đồng thời tiệm cận chuẩn mực quản lý thị trường phái sinh quốc tế.

AN HIỀN