Xe điện: Xu thế tất yếu và bài toán hạ tầng

Tuy nhiên, để xe điện thực sự trở thành “lời giải” cho bài toán năng lượng và phát triển bền vững, Việt Nam cần một cách tiếp cận đồng bộ, từ chính sách, hạ tầng đến thị trường và hành vi tiêu dùng.

Đây là nội dung được các chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp trao đổi tại tọa đàm “Xe điện: Lời giải cho bài toán năng lượng và phát triển bền vững”, do Báo Công Thương tổ chức ngày 20-3, tại Hà Nội.

Các chuyên gia tham dự tọa đàm. Ảnh: BCT

Chuyển dịch năng lượng và giảm phát thải

Ông Phạm Văn Quân, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) cho rằng, xe điện không chỉ là một sản phẩm hay phương tiện giao thông đơn thuần, mà là một ngành công nghiệp mới, có tính lan tỏa cao, gắn với nhiều lĩnh vực như năng lượng, cơ khí, điện tử, vật liệu và công nghệ số.

Thời gian qua, Bộ Công Thương đã tập trung xây dựng hành lang pháp lý cho lĩnh vực này, đặc biệt là hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn liên quan đến trụ sạc, trạm sạc và pin. Đến nay, hàng chục tiêu chuẩn đã được ban hành, tuy nhiên vẫn cần tiếp tục hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh của thị trường.

Ngoài góc độ chính sách, xu hướng chuyển đổi sang xe điện còn được thúc đẩy mạnh mẽ từ thực tiễn đô thị. Ông Nguyễn Quang Huy, Phó Trưởng phòng Quản lý vận tải (Sở Xây dựng Hà Nội) cho biết, thành phố đang triển khai lộ trình chuyển đổi toàn bộ taxi sang sử dụng điện và năng lượng xanh vào năm 2030.

Hiện nay, Hà Nội đang quản lý hơn 14.000 xe taxi, trong đó khoảng 60% đã chuyển đổi sang xe điện. Dự kiến đến năm 2030, tổng số phương tiện cần chuyển đổi lên tới gần 28.000 xe. Thành phố cũng đang xây dựng các cơ chế hỗ trợ về tín dụng, giá dịch vụ trông giữ phương tiện, đồng thời phát triển đồng bộ hạ tầng trạm sạc theo quy hoạch.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Hoàng Hà, Tổng Giám đốc VinFast (Tập đoàn Vingroup) cho biết, doanh nghiệp đang phát triển hệ sinh thái giao thông xanh toàn diện, từ sản xuất xe máy điện, ô tô điện đến hệ thống trạm sạc, dịch vụ vận tải và nền tảng vận hành.

Hiện nay, hệ thống hạ tầng sạc đã được triển khai rộng khắp với hàng trăm nghìn cổng sạc, cùng kế hoạch mở rộng các siêu trạm sạc có công suất lớn, giúp rút ngắn thời gian sạc và tăng tính tiện lợi cho người sử dụng.

Trong khi đó, TS Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh nhìn nhận vấn đề ở tầm rộng hơn khi cho rằng, chuyển đổi sang xe điện là một phần trong chiến lược tăng trưởng xanh và mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 mà Việt Nam đã cam kết.

Theo TS Võ Trí Thành, giao thông và năng lượng là hai lĩnh vực có mối liên hệ chặt chẽ, đóng vai trò then chốt trong quá trình chuyển đổi xanh. Việc phát triển xe điện không chỉ giúp giảm ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn như Hà Nội, mà còn góp phần thay đổi cấu trúc tiêu thụ năng lượng, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Đáng chú ý, trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới biến động, đặc biệt do các xung đột địa chính trị, việc đa dạng hóa nguồn năng lượng cho giao thông càng trở nên cấp thiết. Tuy nhiên, TS Võ Trí Thành cũng nhấn mạnh, xe điện chỉ thực sự “xanh” khi nguồn điện được sản xuất từ năng lượng sạch, nếu không sẽ chỉ là sự chuyển dịch phát thải từ lĩnh vực này sang lĩnh vực khác.

Sản xuất xe điện hai bánh tại Nhà máy Honda Việt Nam. Ảnh: Nguyễn Thúc

Hoàn thiện hạ tầng, chính sách để thúc đẩy chuyển đổi

Dù xu hướng đã rõ ràng, nhưng quá trình phát triển xe điện tại Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức, trong đó nổi bật là hạ tầng và cơ chế chính sách.

Theo ông Nguyễn Quang Huy, một trong những khó khăn lớn nhất hiện nay là việc phát triển hệ thống trạm sạc trong điều kiện đô thị đông dân, quỹ đất hạn chế. Hà Nội đang rà soát hơn 100 vị trí tiềm năng để triển khai trạm sạc, đồng thời thí điểm tại các bãi đỗ xe và khu dân cư.

Bên cạnh đó, thành phố cũng nghiên cứu mô hình trạm đổi pin, xây dựng hệ thống tiêu chí kỹ thuật và cơ chế lựa chọn nhà đầu tư, nhằm bảo đảm các phương tiện có thể sử dụng chung hạ tầng, tương tự như hệ thống cây xăng hiện nay.

Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Phạm Văn Quân cho biết, việc phát triển xe điện cần đi đôi với hoàn thiện hệ thống pháp lý. Hiện nay, Bộ Công Thương đang tiếp tục hoàn thiện các quy định liên quan đến trạm sạc, pin, đấu nối và vận hành hệ thống, nhằm tạo nền tảng pháp lý đầy đủ cho thị trường. Đồng thời, các chính sách ưu đãi về thuế, đất đai, tín dụng cũng đang được triển khai để hỗ trợ doanh nghiệp.

Một trong những hướng đi được đề xuất là phát triển tín dụng xanh, tạo điều kiện cho người dân tiếp cận nguồn vốn với lãi suất thấp hơn khi mua xe điện. Bên cạnh đó, khu vực công cần đóng vai trò tiên phong trong sử dụng phương tiện xanh, qua đó tạo hiệu ứng lan tỏa trong xã hội.

Từ phía doanh nghiệp, ông Hoàng Hà cho biết, VinFast đã triển khai nhiều chương trình hỗ trợ người tiêu dùng như ưu đãi tài chính, mô hình “thu xăng đổi điện”, miễn phí sạc hoặc đổi pin trong thời gian dài. Những chính sách này đã góp phần thúc đẩy thị trường, thể hiện qua số lượng lớn xe điện được tiêu thụ trong thời gian qua.

Đối với lĩnh vực vận tải, doanh nghiệp cũng phát triển các dòng xe chuyên biệt phục vụ taxi, xe dịch vụ, cùng với nền tảng vận hành, giúp tài xế giảm chi phí, tăng thu nhập và dễ dàng chuyển đổi.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, yếu tố quyết định vẫn là thị trường. TS Võ Trí Thành cho rằng, chuyển đổi xanh không chỉ là câu chuyện của chính sách hay công nghệ, mà cốt lõi nằm ở hành vi tiêu dùng và quy luật thị trường.

Do đó, cần tiếp cận đồng bộ cả phía cung và phía cầu, vừa hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất, vừa thúc đẩy nhu cầu tiêu dùng. Khi thị trường đạt quy mô đủ lớn, hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ mới có điều kiện phát triển.

Thực tế cho thấy, ngành xe điện đang mở ra cơ hội lớn cho doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng. Theo ông Phạm Văn Quân, hiện đã có hàng trăm doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng của VinFast, và con số này được kỳ vọng sẽ tiếp tục gia tăng trong thời gian tới.

Ở tầm dài hạn, các chuyên gia cho rằng, cần đặt phát triển xe điện trong tổng thể chiến lược năng lượng quốc gia, bảo đảm cân đối giữa các nguồn năng lượng, đồng thời gắn với mục tiêu phát triển bền vững.

Việc thúc đẩy giao thông xanh cũng cần đi kèm với phát triển vận tải công cộng, tổ chức lại không gian đô thị, hình thành các vùng phát thải thấp và thay đổi thói quen di chuyển của người dân.

Có thể thấy, xe điện đang mở ra một hướng đi quan trọng cho Việt Nam trong hành trình hướng tới tăng trưởng xanh và phát triển bền vững. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, cần sự vào cuộc mạnh mẽ và đồng bộ từ hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng đến thay đổi hành vi tiêu dùng.

Bảo Hân