Thủ tướng ra chỉ thị mới, thúc đẩy tiết kiệm năng lượng và giao thông điện

Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Chỉ thị số 09/CT-TTg ngày 19.3.2026 về tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển phương tiện giao thông điện.

Theo chỉ thị, bối cảnh thị trường năng lượng thế giới đang biến động mạnh bởi xung đột quân sự, căng thẳng địa chính trị và rủi ro đứt gãy nguồn cung. Điều đó tác động trực tiếp đến giá xăng dầu, khí đốt và an ninh năng lượng của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Từ thực tế này, tiết kiệm năng lượng được xác định không chỉ là giải pháp giảm chi phí, mà còn là một phần của chiến lược bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô và nâng sức chống chịu của nền kinh tế.

Siết tiết kiệm năng lượng, tăng tốc giao thông điện bằng loạt mốc mới

Điểm mới nằm ở chỗ chỉ thị lần này gắn tiết kiệm năng lượng với các mục tiêu cụ thể đến năm 2030. Việt Nam được định hướng giảm tiêu hao năng lượng tính trên đơn vị GDP ở mức 1 đến 1,5% mỗi năm; các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm phải tiết kiệm điện tối thiểu 3% mỗi năm; điện năng dùng cho truyền tải và phân phối toàn hệ thống giảm xuống còn 5,8%; 100% cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm phải kiểm toán năng lượng định kỳ và áp dụng hệ thống quản lý năng lượng.

Đặc biệt, chỉ thị đặt mục tiêu tối thiểu 50% phương tiện công cộng tại các đô thị phải chuyển sang sử dụng điện. Đây là chi tiết rất đáng chú ý vì giao thông điện đã được đưa vào chỉ tiêu cụ thể, thay vì chỉ dừng ở mức khuyến khích.

Từ định hướng đó, Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương phải lồng ghép mục tiêu tiết kiệm năng lượng vào quy hoạch, kế hoạch, chiến lược và chính sách phát triển của từng ngành, từng địa phương. Các giải pháp tiết kiệm năng lượng phải đi cùng đổi mới công nghệ, tối ưu hóa sản xuất, ứng dụng công nghệ số trong quản lý và khuyến khích chuyển đổi sang phương tiện giao thông điện, nhiên liệu sinh học, thiết bị hiệu suất cao.

Với Bộ Công Thương, phải theo dõi sát biến động thị trường năng lượng quốc tế để tham mưu phương án điều hành phù hợp; rà soát, hoàn thiện cơ chế, chính sách, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật về sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả; đồng thời mở rộng danh mục phương tiện, thiết bị phải dán nhãn năng lượng và áp dụng mức hiệu suất năng lượng tối thiểu. Một mốc đáng chú ý là việc hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về hiệu suất năng lượng phải xong ngay trong quý II/2026.

Bộ Công Thương phải nghiên cứu, xây dựng quy chuẩn kỹ thuật an toàn và tiêu chuẩn hiệu suất năng lượng đối với thiết bị sạc, trạm sạc và hệ thống điện phục vụ trạm sạc, hoàn thành trong quý III/2026. Đây là một trong những nội dung quan trọng nhất, bởi thị trường xe điện chỉ có thể phát triển nhanh khi có hành lang kỹ thuật và pháp lý rõ ràng cho hạ tầng sạc, cũng với đó, nghiên cứu phát triển thị trường dịch vụ năng lượng, thúc đẩy các công nghệ pin mới, động cơ điện hiệu suất cao và các giải pháp tiết kiệm năng lượng trong công nghiệp.

Một điểm đáng chú ý khác là lộ trình với nhiên liệu sinh học E10. Thủ tướng yêu cầu Bộ Công Thương rà soát điều kiện để sớm triển khai lộ trình chuyển đổi sang xăng sinh học E10 ngay trong tháng 4.2026, với mục tiêu góp phần giảm 10% lượng tiêu thụ xăng khoáng. Nếu thực hiện đúng tiến độ, đây sẽ là bước đi mới trong chính sách nhiên liệu sạch, giúp giảm dần phụ thuộc vào xăng truyền thống.

Ở lĩnh vực xây dựng và đô thị, Bộ Xây dựng được giao hoàn thiện hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn xây dựng nhằm thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm trong công trình; phát triển công trình xanh; đồng thời khuyến khích các khu đô thị, bãi đỗ xe và dự án xây dựng tích hợp hạ tầng sạc cho xe điện.

Bộ này cũng phải phối hợp thúc đẩy giao thông công cộng sử dụng điện tại các đô thị lớn. Điều đó cho thấy xe điện giờ không còn là câu chuyện riêng của ngành giao thông, mà đã gắn với quy hoạch đô thị và hạ tầng xây dựng.

Về cơ chế hỗ trợ, Bộ Tài chính được giao nghiên cứu, ban hành cơ chế ưu đãi tài chính cho các dự án tiết kiệm năng lượng trong tháng 6.2026, đồng thời xây dựng chính sách khuyến khích sản xuất và sử dụng phương tiện giao thông điện cũng trong mốc thời gian này. Đây là tín hiệu đáng chú ý, bởi chuyển đổi năng lượng và giao thông xanh sẽ khó đi nhanh nếu chỉ trông vào vận động hay khẩu hiệu, mà cần thêm ưu đãi về thuế, tín dụng, đầu tư và chi phí sử dụng.

Các tỉnh, thành phải xây dựng kế hoạch sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, hoàn thành trong tháng 4.2026; đồng thời ban hành cơ chế khuyến khích doanh nghiệp đầu tư trạm sạc phù hợp tình hình thực tế tại địa phương, hoàn thành trong tháng 9.2026.

Các địa phương cũng phải bổ sung yêu cầu về hạ tầng sạc trong quy hoạch giao thông, khu đô thị, công trình xây dựng và xây dựng chính sách khuyến khích phát triển xe buýt điện, taxi điện cùng các loại hình giao thông công cộng sạch.

Ngoài ra, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao phát triển vùng nguyên liệu cho nhiên liệu sinh học, thúc đẩy năng lượng sinh khối từ phụ phẩm nông nghiệp, đồng thời xây dựng quy định quản lý, thu hồi và tái chế pin xe điện. EVN cũng phải đẩy mạnh quản lý nhu cầu điện, khuyến khích sử dụng điện tiết kiệm và phát triển lưới điện thông minh.

Nhìn tổng thể, tiết kiệm năng lượng không còn chỉ là lời kêu gọi giảm tiêu thụ điện trong sinh hoạt hay sản xuất, mà đã được gắn trực tiếp với an ninh năng lượng quốc gia, năng lực cạnh tranh của nền kinh tế và lộ trình xanh hóa giao thông. Cùng với đó, hàng loạt mốc thời gian chốt trong quý II và quý III năm 2026 cho thấy Chính phủ đang muốn đẩy nhanh tiến độ bằng các đầu việc cụ thể, có hạn hoàn thành và gắn trách nhiệm rõ ràng cho từng bộ, ngành, địa phương.

Nguyễn Tuyết