Giữ lửa đoàn kết từ cơ sở - Bài 3: Còn đó những 'nút thắt'

Ông Trần Anh Hòa - Bí thư Chi bộ, Trưởng ban Công tác Mặt trận khu dân cư số 26 phường Đống Đa (Hà Nội) trao đổi công việc với thành viên Tổ hòa giải và đại diện các đoàn thể tại công trình “Ngõ phố hạnh phúc”.

Áp lực với hòa giải viên cơ sở

Chia sẻ với phóng viên, bà Hoàng Thị Cam - thành viên Tổ hòa giải bản Vây (xã Tân Lập, tỉnh Quảng Trị) cho biết, nhiều mâu thuẫn liên quan đến đất đai, hôn nhân, gia đình, tranh chấp dân sự hay những xung đột phát sinh từ mạng xã hội ngày càng đa dạng, phức tạp. Vì vậy, đòi hỏi người hòa giải không chỉ am hiểu pháp luật mà còn phải có kinh nghiệm, sự khéo léo và bản lĩnh mới giải quyết thấu đáo sự việc.

Bên cạnh đó, một bộ phận người dân chưa thực sự hiểu rõ ý nghĩa và vai trò của hòa giải ở cơ sở nên còn thiếu thiện chí hợp tác, thậm chí không chấp hành kết quả hòa giải. Trong khi đó, nhiều hòa giải viên đều hoạt động kiêm nhiệm, tuổi đời cao, chưa được bồi dưỡng thường xuyên về kiến thức pháp luật và kỹ năng xử lý các tình huống mới phát sinh.

Cùng chia sẻ, bà H’ Bon Du - Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Ea Wer (Đắk Lắk) cho biết, việc hòa giải hiện nay vẫn dựa vào kinh nghiệm và tình cảm. Ngoài ra, các già làng và người có uy tín tại các thôn, buôn là người cao tuổi, trình độ còn hạn chế nên khó khăn trong việc tiếp cận, cập nhật các văn bản pháp luật mới.

Về chế độ đãi ngộ, theo bà H’ Bon Du, mức hỗ trợ kinh phí cho công tác hòa giải ở cơ sở tại các vùng đặc biệt khó khăn hiện nay còn rất thấp, chưa tương xứng với công sức, thời gian và trách nhiệm của người hòa giải. Phần lớn già làng, người có uy tín tham gia hòa giải dựa trên tinh thần tự nguyện và trách nhiệm với cộng đồng. Thêm vào đó, do thiếu thốn phương tiện đi lại, nhất là sau sáp nhập địa bàn thôn, buôn thường rộng lớn, chia cắt nên công việc của các thành viên Tổ hòa giải cũng gặp nhiều trở ngại.

Ghi nhận của PV Đại đoàn kết cũng cho thấy, mức hỗ trợ cho hòa giải viên cơ sở hiện tại được quy định chủ yếu mang tính chất động viên, bồi dưỡng. Đa số các hòa giải viên hiện thường chỉ được nhận thù lao theo vụ việc hoặc ngày tham gia hòa giải, mức chi trả không cao và phụ thuộc quy định từng địa phương hoặc lĩnh vực.

Cùng chung chia sẻ về những khó khăn của các hòa giải viên, ông Hồ Xy - Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Dân Hóa (Quảng Trị) cho biết, ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, mỗi vụ việc đều có những đặc thù riêng. Muốn hòa giải thành công, hòa giải viên không chỉ nắm vững quy định pháp luật mà còn phải hiểu phong tục tập quán, tiếng nói, tâm tư và hoàn cảnh của từng gia đình. Có những vụ việc phải gặp gỡ nhiều lần, kiên trì lắng nghe, phân tích để các bên hiểu rõ đúng - sai, từ đó mới tìm được tiếng nói chung.

“Nhiều người chưa hiểu hết công việc của các hòa giải viên nên không hợp tác hoặc có thái độ chưa tích cực. Tuy nhiên, nhờ gắn bó với cơ sở, gắn bó với công tác hòa giải nên các hòa giải viên cũng tích lũy được kinh nghiệm thực tiễn, biết cách ứng xử linh hoạt trong từng tình huống cụ thể” – ông Hồ Xy chia sẻ.

Cần hóa giải mâu thuẫn từ sớm, từ xa

Nếu công tác hòa giải ở cơ sở tại các vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa được hỗ trợ bởi sự gắn kết của cộng đồng, tình làng nghĩa xóm và các thiết chế sinh hoạt chung, thì ở đô thị, công tác này lại mang những đặc thù riêng, nhất là sự hạn chế trong các mối quan hệ cộng đồng. Điều đó đặt ra yêu cầu cao hơn đối với kỹ năng, kinh nghiệm và sự linh hoạt của đội ngũ hòa giải viên.

Mang tinh thần của “bộ đội Cụ Hồ” trở về với địa phương sau ngày nghỉ hưu, ông Trần Anh Hòa được người dân yêu mến, tín nhiệm bầu làm Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng ban Công tác Mặt trận khu dân cư số 26 phường Đống Đa (Hà Nội). 12 năm gắn bó với địa bàn dân cư trên cương vị Trưởng ban Công tác Mặt trận, ông Hòa còn được người dân gọi vui với cái tên “ông Hòa Mặt trận”.

Khu dân cư 26 bao gồm các hộ gia đình liền kề và căn hộ chung cư. Khác với vùng quê, ở đây gần như nhà nào biết nhà đó, nên mỗi khi có những bất đồng, mâu thuẫn phát sinh thì khó có thể ngồi lại với nhau. Với nhiều năm kinh nghiệm làm Tổ trưởng Tổ hòa giải, ông Hòa cho rằng, người làm công tác hòa giải ngoài uy tín, am hiểu pháp luật thì cần có sự gần gũi và thấu hiểu cuộc sống của từng hộ dân trong tổ.

“Công tác hòa giải ở thành phố có đặc thù riêng nên đòi hỏi mỗi người cần có kiến thức pháp luật vững vàng, kỹ năng giao tiếp, khả năng lắng nghe, thấu hiểu và linh hoạt trong việc xử lý các tình huống phát sinh” - Đó cũng là kinh nghiệm được ông Hòa áp dụng trong nhiều vụ việc hòa giải thành trên địa bàn.

Sau nhiều năm gắn bó với công tác hòa giải, ông Hòa cho rằng ở thành phố thì sự đoàn kết, gắn kết càng phải được vun đắp và gìn giữ, bởi nhịp sống đô thị khiến các mối quan hệ cộng đồng dễ trở nên lỏng lẻo hơn. Vì vậy, ông cùng các thành viên trong Ban Công tác Mặt trận đã triển khai mô hình xây dựng văn hóa chung cư.

Theo đó, mỗi tầng của chung cư phải có một tổ cộng đồng thường trực để tạo không khí cởi mở, gắn kết mọi người lại với nhau. Từng tầng đoàn kết thì cả tòa chung cư sẽ đoàn kết. “Mới đây, một số tầng của tòa chung cư đã tổ chức bữa cơm đoàn kết, đó là minh chứng cho thành công bước đầu của mô hình này, cũng là liều thuốc tinh thần vô giá đối với những người làm công tác hòa giải như chúng tôi” – ông Hòa chia sẻ.

Theo Trưởng ban Công tác Mặt trận phường Đống Đa, không nên đợi đến khi mâu thuẫn xảy ra mới tìm cách để hòa giải, mà chúng ta phải xây dựng tình đoàn kết trong cộng đồng ngay từ khi mâu thuẫn chưa bắt đầu. Khi mọi người đã cởi mở, sống hòa hợp và gắn kết với nhau thì công tác hòa giải sẽ rất thuận lợi, thậm chí rất ít phát sinh mâu thuẫn” - ông Hòa chia sẻ.

Vừa qua, Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Đống Đa và Ban Công tác Mặt trận khu dân cư số 26 đã khánh thành công trình “Ngõ phố hạnh phúc”. Mỗi ngõ phố hạnh phúc là một nếp sống bình yên được duy trì. Bởi theo ông Hòa, hạnh phúc của người dân chính là chìa khóa để giải quyết nhanh nhất những mâu thuẫn phát sinh ở cơ sở. Đó cũng là ý tưởng mà ông Hòa cùng cán bộ Mặt trận khu dân cư mong muốn được lan tỏa rộng khắp.

Để nâng cao hiệu quả công tác hòa giải

Hơn 12 năm gắn bó với cơ sở, ông Lê Hữu Dinh - Bí thư Chi bộ, Trưởng ban Công tác Mặt trận khu dân cư số 37 phường Ngọc Hà (Hà Nội) luôn phát huy tinh thần của người đảng viên, gương mẫu, đi đầu trong công tác Mặt trận và công tác hòa giải ở địa phương. Tuy nhiên, theo ông Dinh, ở đô thị nhiều người thường sống khép kín nên không nắm rõ tình hình hay mâu thuẫn của hàng xóm. Điều này khiến tổ hòa giải khó phát hiện từ sớm các tranh chấp để can thiệp kịp thời. Khi sự việc đã xảy ra, việc thu thập thông tin, tìm hiểu nguyên nhân và vận động các bên cũng trở nên khó khăn hơn.

Ngoài ra, các hòa giải viên thường kiêm nhiệm, chưa được đào tạo sâu về pháp luật và kỹ năng thuyết phục, chủ yếu là làm bằng kinh nghiệm và sự nhiệt huyết, tinh thần vì cộng đồng. Chia sẻ về kinh nghiệm của mình, ông Dinh cho rằng, Tổ hòa giải khu dân cư luôn ưu tiên giải quyết ngay mâu thuẫn từ sớm, từ xa, khi nắm được thông tin là các thành viên trong Tổ đã kịp thời có biện pháp để hòa giải.

“Hiện các thành viên Tổ hòa giải đều là những người có uy tín, hiểu biết về pháp luật, đặc biệt là rất nhiệt huyết và đoàn kết, luôn sẵn sàng có mặt kịp thời để nắm tình hình, phân tích mâu thuẫn từ sớm, từ xa. Nhờ đó, trong những năm gần đây, nhiều vụ việc mâu thuẫn phức tạp đã được Tổ hòa giải phường Ngọc Hà tiến hành giải quyết kịp thời, thỏa đáng” – ông Dinh chia sẻ.

Quá trình tham gia công tác hòa giải tại phường, gặp nhiều vụ việc phức tạp, vượt quá khả năng của các hòa giải viên, để công tác hòa giải đạt được hiệu quả cao, ông Dinh kiến nghị, các cấp chính quyền tiếp tục quan tâm, tăng cường bồi dưỡng kiến thức, nghiệp vụ về hòa giải, cung cấp cẩm nang về hòa giải cho Tổ hòa giải ở cơ sở, tránh tình trạng nhiệt tình nhưng thiếu kiến thức mà làm hỏng việc.

“Công tác hòa giải có vị trí, vai trò, ý nghĩa quan trọng trong giải quyết xung đột, hòa giải các mâu thuẫn trong nội bộ nhân dân. Thông qua công tác hòa giải ở cơ sở, những mâu thuẫn, tranh chấp phát sinh tại cơ sở đã được giải quyết kịp thời, dứt điểm; xây dựng sự đồng thuận cộng đồng, vun đắp tình làng, nghĩa xóm, xây dựng cơ sở, khu dân cư ngày càng ấm no, yên bình, hạnh phúc” - Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu.

(còn nữa)

Nhóm PV