Cải cách quy trình trở thành luật sư: Giảm thủ tục, nâng chuẩn chất lượng

Từ quy trình nhiều tầng nấc đến cơ chế tinh gọn, thuận lợi hơn

Theo quy định hiện hành, để trở thành LS, một cá nhân phải trải qua nhiều công đoạn liên tiếp với các loại hồ sơ và thủ tục khác nhau.

Sau khi hoàn thành khóa đào tạo nghề LS hoặc thuộc trường hợp được miễn, giảm đào tạo theo quy định, người có nguyện vọng hành nghề phải đăng ký tập sự tại một tổ chức hành nghề LS. Kết thúc thời gian tập sự, người tập sự tiếp tục tham gia kỳ kiểm tra kết quả tập sự hành nghề LS. Sau khi đạt yêu cầu, cá nhân mới thực hiện thủ tục đề nghị cấp Chứng chỉ hành nghề LS. Khi được cấp Chứng chỉ hành nghề LS, người đó tiếp tục làm thủ tục gia nhập Đoàn LS để chính thức được hành nghề. Như vậy, quy trình hiện hành bao gồm nhiều bước nối tiếp nhau, đi kèm nhiều loại hồ sơ, thời gian chờ đợi và các thủ tục hành chính phát sinh.

Dự thảo Luật LS (sửa đổi) lựa chọn cách tiếp cận mới theo hướng rút gọn quy trình trở thành LS xuống còn hai bước cơ bản. Theo đó, người có nguyện vọng hành nghề sẽ thực hiện việc gia nhập Đoàn LS để trở thành LS tập sự và tham gia kỳ thi quốc gia về LS để được cấp Chứng chỉ hành nghề LS. Khi vượt qua kỳ thi và được cấp chứng chỉ, người đó đồng thời đã là thành viên của tổ chức nghề nghiệp và đủ điều kiện hành nghề theo quy định.

Cách thiết kế này giúp loại bỏ các khâu trung gian không cần thiết, giảm số lượng hồ sơ và thời gian xử lý thủ tục hành chính. Quan trọng hơn, việc đơn giản hóa thủ tục không đồng nghĩa với hạ thấp yêu cầu nghề nghiệp mà chuyển trọng tâm sang kiểm soát chất lượng thông qua cơ chế đánh giá tập trung và thống nhất.

Một trong những mục tiêu lớn của cải cách lần này là tiết kiệm chi phí xã hội. Thay vì phải chuẩn bị nhiều bộ hồ sơ, trải qua nhiều giai đoạn chờ đợi giữa các cơ quan, tổ chức khác nhau, người học nghề có thể tập trung vào quá trình đào tạo, rèn luyện kỹ năng và chuẩn bị cho kỳ sát hạch cuối cùng. Đây cũng là xu hướng được nhiều quốc gia áp dụng, khi thay vì quản lý bằng thủ tục hành chính kéo dài, Nhà nước tập trung xây dựng một cơ chế đánh giá đầu ra khách quan, minh bạch và có khả năng sàng lọc hiệu quả.

Đơn giản thủ tục nhưng không hạ chuẩn nghề nghiệp

Một trong những băn khoăn thường được đặt ra khi nói đến cải cách thủ tục là liệu việc rút ngắn quy trình có làm giảm chất lượng đội ngũ LS hay không?

Nhìn từ nội dung dự thảo, có thể thấy định hướng chính sách được xây dựng theo hướng hoàn toàn ngược lại. Nếu như thủ tục hành chính được cắt giảm thì các yêu cầu về tiêu chuẩn nghề nghiệp lại được bổ sung và hoàn thiện hơn. Dự thảo Luật cơ bản giữ nguyên những điều kiện cốt lõi đối với người muốn trở thành LS như có bằng cử nhân luật, được đào tạo nghề LS hoặc thuộc trường hợp được miễn, giảm theo quy định, hoàn thành thời gian tập sự và đáp ứng các điều kiện khác của pháp luật.

Tuy nhiên, dự thảo bổ sung thêm các tiêu chuẩn liên quan đến bản lĩnh chính trị, tinh thần bảo vệ công lý, sự liêm chính và tính trung thực trong hành nghề. Đây là những yêu cầu được xây dựng trên cơ sở các chủ trương lớn về cải cách tư pháp và phát triển đội ngũ cán bộ tư pháp trong tình hình mới. Mục tiêu không chỉ là đào tạo những người giỏi chuyên môn pháp luật mà còn hình thành đội ngũ LS có bản lĩnh nghề nghiệp vững vàng, ý thức trách nhiệm xã hội cao và khả năng thực hiện tốt vai trò bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức.

Theo định hướng của dự thảo, khái niệm “bản lĩnh chính trị” không được hiểu theo nghĩa hình thức hay hành chính, mà gắn với khả năng nhận thức đúng đắn và hành xử chuẩn mực trong quá trình hành nghề. Điều đó đòi hỏi LS vừa bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng, vừa tuân thủ pháp luật, tôn trọng đạo đức nghề nghiệp, bảo đảm hài hòa giữa lợi ích cá nhân, lợi ích cộng đồng và lợi ích quốc gia, dân tộc.

Bên cạnh đó, việc xây dựng kỳ thi quốc gia về LS cũng được xem là công cụ quan trọng để nâng chuẩn đầu ra của nghề nghiệp. Khác với mô hình kiểm tra kết quả tập sự trước đây chủ yếu mang tính chất nội bộ nghề nghiệp, kỳ thi quốc gia được thiết kế với sự tham gia phối hợp của nhiều chủ thể, bảo đảm đánh giá toàn diện hơn đối với người dự thi. Mục tiêu không chỉ kiểm tra kiến thức pháp luật hay kỹ năng hành nghề mà còn đánh giá nhận thức nghề nghiệp, đạo đức hành nghề và những yêu cầu cần thiết đối với một chức danh tư pháp đặc thù.

Ở góc độ dài hạn, việc tinh gọn quy trình gia nhập nghề đồng thời nâng cao tiêu chuẩn đầu ra được kỳ vọng sẽ góp phần tạo dựng một cơ chế tuyển chọn minh bạch, khách quan và hiệu quả hơn. Thay vì tập trung vào số lượng thủ tục phải thực hiện, hệ thống sẽ chú trọng đến năng lực thực chất của người hành nghề. Đây cũng là cách tiếp cận phù hợp với yêu cầu xây dựng đội ngũ LS chuyên nghiệp, chất lượng cao trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh cải cách tư pháp, phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Có thể thấy, điểm cốt lõi của dự thảo Luật LS (sửa đổi) không nằm ở việc làm cho con đường trở thành luật sư dễ dàng hơn, mà là làm cho con đường đó hợp lý hơn. Thủ tục được cắt giảm để người học nghề không phải mất thời gian vào những công đoạn hành chính không cần thiết, trong khi các tiêu chuẩn nghề nghiệp và cơ chế đánh giá năng lực lại được nâng lên theo hướng chặt chẽ, toàn diện hơn. Đó cũng là tư duy cải cách xuyên suốt của dự thảo Luật - giảm gánh nặng thủ tục, tăng trách nhiệm nghề nghiệp và lấy chất lượng đội ngũ LS làm mục tiêu cuối cùng.

T.Quyên