Đề xuất miễn đào tạo luật sư cho một số chức danh đặc thù

Khảo sát thực tiễn để hoàn thiện dự thảo

Ngày 27/6, tại TP.HCM diễn ra tọa đàm "Khảo sát và góp ý dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) từ góc nhìn thực trạng", do Trung tâm và Chi hội Luật gia, Trung tâm Tư vấn pháp luật tại TP.HCM tổ chức.

Phát biểu đề dẫn, Luật gia Lương Duy Cường - Chi hội trưởng Chi hội Luật gia Trung tâm Tư vấn pháp luật TP.HCM đã chia sẻ nhiều ý kiến về sự cần thiết sửa đổi Luật Luật sư nhằm đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế.

Theo Luật gia Lương Duy Cường, Luật Luật sư được Quốc hội khóa XI thông qua năm 2006 và có hiệu lực từ ngày 1/1/2007, thay thế Pháp lệnh Luật sư năm 2001.

Sau hơn một thập kỷ thực hiện, cùng với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Luật sư có hiệu lực từ năm 2013, hệ thống pháp luật về luật sư đã từng bước hoàn thiện, tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động hành nghề ngày càng chuyên nghiệp, hiệu quả, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp, đồng thời đóng góp vào quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Tọa đàm "Khảo sát và góp ý dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) từ góc nhìn thực trạng".

Tuy nhiên, trước những yêu cầu mới của thực tiễn, đặc biệt là quá trình đổi mới và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, nhiều quy định của Luật Luật sư cần tiếp tục được rà soát, bổ sung để phù hợp với tình hình mới. Theo ông Cường, dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) hiện đang được hoàn thiện trước khi trình Quốc hội khóa XVI xem xét, thông qua.

Nhấn mạnh ý nghĩa của việc lấy ý kiến đối với dự thảo luật, Luật gia Lương Duy Cường cho rằng: "Việc khảo sát thực tiễn để hơi thở cuộc sống được thể hiện trong luật cũng như việc góp ý, hiến kế cho việc hoàn thiện dự thảo là trách nhiệm của mỗi công dân đối với đất nước, đặc biệt là sự đóng góp ý kiến từ các luật sư, luật gia - những người am hiểu pháp luật và đang trực tiếp tư vấn, bảo vệ quyền lợi cho công dân, tổ chức, doanh nghiệp".

Ông cho biết, dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) gồm 6 chương, 36 điều, quy định về nguyên tắc, tiêu chuẩn, điều kiện hành nghề; quyền và nghĩa vụ của luật sư; tổ chức hành nghề luật sư; tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư; quản lý hoạt động hành nghề cũng như hoạt động của luật sư và tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài tại Việt Nam.

Tại tọa đàm, các đại biểu tập trung lấy ý kiến đối với ba nhóm vấn đề trọng tâm. Đó là các quy định về đào tạo nghề luật sư, tập sự hành nghề và kỳ thi quốc gia về luật sư; quy định về thù lao, hứa thưởng trong cung cấp dịch vụ pháp lý; cùng các quy định liên quan đến quyền, nghĩa vụ và phạm vi tham gia tố tụng của luật sư.

Theo Luật gia Lương Duy Cường, những góp ý từ thực tiễn hành nghề của đội ngũ luật sư, luật gia sẽ góp phần giúp cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi), bảo đảm tính khả thi, phù hợp với yêu cầu phát triển của nghề luật sư trong giai đoạn mới, đồng thời đáp ứng tốt hơn yêu cầu bảo vệ công lý và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, tổ chức và doanh nghiệp.

Ông Hoàng Hữu Thanh, Thẩm phán trung cấp TAND TP.HCM phát biểu ý kiến.

Siết chất lượng đào tạo và hoàn thiện cơ chế cấp chứng chỉ hành nghề

Góp ý dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi), nhiều chuyên gia và luật gia cho rằng việc sửa đổi cần hướng đến nâng cao chất lượng đội ngũ luật sư, đồng thời bảo đảm tính độc lập của nghề và hiệu quả quản lý nhà nước.

Đối với quy định về đào tạo nghề và tập sự hành nghề luật sư, các ý kiến thống nhất chỉ nên miễn đào tạo và miễn tập sự đối với những người có trình độ chuyên môn, kinh nghiệm pháp lý đặc biệt, gồm thẩm phán, kiểm sát viên, giáo sư, phó giáo sư chuyên ngành luật và tiến sĩ luật.

Tuy nhiên, các đối tượng này vẫn phải tham dự kỳ thi quốc gia để được cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư nhằm bảo đảm sự thống nhất về tiêu chuẩn đầu vào.

Theo các đại biểu, Thẩm phán và Kiểm sát viên là những người nắm vững pháp luật nội dung, tố tụng và có nhiều năm trực tiếp tham gia hoạt động xét xử; trong khi giáo sư, phó giáo sư và tiến sĩ luật có nền tảng học thuật chuyên sâu.

Vì vậy, việc miễn đào tạo và tập sự cho các nhóm này là phù hợp. Tuy nhiên, để bảo đảm tính độc lập của nghề luật sư, đối với Thẩm phán và Kiểm sát viên cần bổ sung điều kiện đã giữ chức danh liên tục ít nhất 5 năm và chỉ được gia nhập Đoàn Luật sư sau tối thiểu 5 năm kể từ khi thôi chức vụ, nhằm hạn chế việc sử dụng các mối quan hệ trong thời gian còn đương chức.

Đối với các đối tượng còn lại, các đại biểu đề nghị vẫn phải thực hiện đầy đủ chương trình đào tạo và tập sự theo quy định. Theo đó, không nên mở rộng diện miễn, giảm thời gian đào tạo hoặc tập sự vì thiếu cơ sở thực tiễn, đồng thời dễ phát sinh thêm thủ tục hành chính và khó tổ chức thực hiện.

Luật gia Nguyễn Văn Liêm - Phó Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật tại TP.HCM phát biểu ý kiến.

Liên quan đến kỳ thi quốc gia cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư, nhiều ý kiến đề nghị dự thảo cần quy định rõ Bộ Tư pháp là cơ quan chủ trì tổ chức kỳ thi, trong khi Liên đoàn Luật sư Việt Nam là đơn vị trực tiếp thực hiện và phối hợp với các cơ quan chức năng trong công tác giám sát.

Theo các đại biểu, mô hình này kế thừa kinh nghiệm tổ chức kỳ kiểm tra kết quả tập sự hành nghề luật sư hiện nay, vốn được đánh giá vận hành nghiêm túc và hiệu quả.

Thực tế, tỷ lệ thí sinh không đạt các kỳ kiểm tra thường dao động từ 30-40%, thậm chí kỳ thi gần nhất vào tháng 5/2026 lên tới khoảng 70%, cho thấy việc đánh giá năng lực được thực hiện chặt chẽ và bảo đảm chất lượng.

Bên cạnh đó, nhiều ý kiến cũng đề xuất bổ sung cơ chế bảo lưu kết quả kỳ thi quốc gia trong thời hạn phù hợp. Theo các chuyên gia, việc này sẽ giúp tiết kiệm nguồn lực tổ chức thi, giảm chi phí cho Nhà nước và người dự thi, đồng thời hạn chế việc tổ chức thi lặp lại không cần thiết.

Luật gia Lê Đông Triều - Phó Viện trưởng Viện Khoa học pháp lý và Kinh doanh quốc tế (IBLA) nêu ý kiến.

Cơ chế bảo lưu cũng góp phần giảm áp lực cho đơn vị tổ chức, nâng cao chất lượng quản lý kỳ thi và phù hợp với chủ trương cải cách thủ tục hành chính, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí.

Các đại biểu cho rằng những đề xuất trên không làm thay đổi tiêu chuẩn cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư mà chỉ hoàn thiện cơ chế quản lý, góp phần xây dựng đội ngũ luật sư có chất lượng, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới.

Đáp ứng kỷ nguyên AI và hội nhập quốc tế

Đội ngũ luật sư Việt Nam cần sớm thích ứng với trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi số và nhu cầu tranh tụng quốc tế ngày càng gia tăng. Đây là những vấn đề được nhiều chuyên gia, luật sư và luật gia đặt ra khi góp ý dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi).

Theo ông Hoàng Hữu Thanh, Thẩm phán bậc 2 TAND TP.HCM, quy mô đội ngũ luật sư đã tăng từ khoảng 200 người vào cuối những năm 1980 lên hơn 27.000 người hiện nay, đòi hỏi cơ chế quản lý và đào tạo phải thay đổi tương ứng.

Ông cho rằng một trong những khoảng trống của dự thảo là chưa chú trọng đào tạo kỹ năng công nghệ số và AI.

"Không đưa công nghệ số vào đào tạo luật sư sẽ là một sai lầm lớn", ông Hoàng Hữu Thanh nhấn mạnh.

Toàn cảnh tọa đàm.

Theo ông, AI đang hỗ trợ mạnh mẽ việc nghiên cứu hồ sơ, tra cứu pháp luật và xây dựng lập luận pháp lý, trong khi nhiều luật sư vẫn còn lúng túng khi làm việc trên nền tảng số hoặc tham gia các phiên tòa trực tuyến.

Ở góc độ đào tạo, Luật gia Nguyễn Văn Liêm - Phó Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật tại TP.HCM cho rằng cần tiếp tục duy trì cơ chế tập sự và kiểm tra kết quả tập sự trước khi cấp chứng chỉ hành nghề để bảo đảm chất lượng đội ngũ luật sư. Theo ông, nghề luật sư có tính chuyên môn cao nên việc đào tạo bài bản và đánh giá năng lực là yêu cầu không thể thiếu.

Bên cạnh chuyển đổi số, khoảng trống về nguồn nhân lực pháp lý quốc tế cũng được nhiều đại biểu quan tâm. Luật sư Trần Đình Dũng cho biết nhu cầu tranh tụng và giải quyết tranh chấp quốc tế bằng tiếng Anh ngày càng tăng, nhưng số luật sư đáp ứng được yêu cầu này vẫn rất ít.

Ông dẫn chứng một vụ tranh chấp thương mại quốc tế mà toàn bộ hợp đồng và quá trình tố tụng đều sử dụng tiếng Anh. "Tôi đã tìm kiếm suốt ba tháng để mời một luật sư đủ khả năng tranh tụng bằng tiếng Anh nhưng đến nay vẫn chưa tìm được người phù hợp", ông chia sẻ.

Theo ông, đây là khoảng trống lớn cần sớm được khắc phục nếu muốn nâng cao năng lực cạnh tranh của đội ngũ luật sư Việt Nam.

Các ý kiến tại tọa đàm sẽ được tổng hợp gửi cơ quan soạn thảo nhằm tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi), đáp ứng yêu cầu phát triển nghề luật sư trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.

Kim Sáng