Giá dầu tăng chóng mặt, thị trường lo kịch bản sốc năng lượng mới

Giá dầu thô đã vượt 110 đô la Mỹ/thùng

Giá dầu thô thế giới đang tăng mạnh khi căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông leo thang. Trong phiên giao dịch ngày 9-3, hợp đồng dầu Brent tăng 18,35 đô la Mỹ, tương đương 19,8%, lên 111,04 đô la Mỹ mỗi thùng, mức cao nhất kể từ tháng 7-2022.

Việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz khiến nguồn cùng dầu bị gián đoạn. Ảnh: Axios

Hợp đồng dầu WTI của Mỹ cũng tăng 15,27 đô la Mỹ, tương đương 16,8%, lên 106,17 đô la Mỹ mỗi thùng, thậm chí trong phiên có lúc vọt lên 111,24 đô la Mỹ. Tính chung cả tuần trước, giá dầu Brent đã tăng 27% còn WTI tăng tới 35,6%.

Đà tăng này chủ yếu xuất phát từ lo ngại nguồn cung năng lượng toàn cầu bị gián đoạn khi cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và Iran đang mở rộng.

Iran mới đây đã chỉ định Mojtaba Khamenei kế nhiệm cha mình là Ali Khamenei làm Lãnh tụ Tối cao, cho thấy phe cứng rắn vẫn nắm quyền tại Tehran sau một tuần xung đột với Mỹ và Israel.

Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng việc Mojtaba Khamenei trở thành lãnh tụ tối cao Iran là kết cục “không thể chấp nhận”, đồng thời tuyên bố cuộc chiến có thể chỉ kết thúc khi quân đội và giới lãnh đạo Iran bị xóa sổ.

Trong khi đó, quân đội Israel cho biết đã tấn công các chỉ huy Iran tại thủ đô Beirut của Lebanon vào sáng sớm ngày 8-3, mở rộng phạm vi chiến dịch đến trung tâm thành phố sau nhiều ngày không kích khiến gần 400 người thiệt mạng. Israel cũng đe dọa sẽ tiêu diệt bất kỳ người kế nhiệm nào của lãnh tụ Iran.

Những diễn biến này khiến thị trường năng lượng lo ngại nguy cơ nguồn cung bị thắt chặt, đặc biệt tại eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược nối Vịnh Ba Tư với phần còn lại của thế giới.

Trung bình mỗi ngày có hơn 14 triệu thùng dầu đi qua tuyến đường này, tương đương khoảng 20% lượng dầu vận chuyển bằng đường biển toàn cầu. Nếu tuyến vận tải bị phong tỏa, toàn bộ lượng dầu đó gần như biến mất khỏi thị trường trong ngắn hạn.

Nguy cơ giá dầu tăng kịch trần

So với năm 2022 khi xung đột Nga - Ukraine bùng nổ, thị trường lo ngại nguồn cung dầu toàn cầu giảm khoảng 7 triệu thùng mỗi ngày và giá dầu Brent đã tăng từ khoảng 95 đô la Mỹ lên gần 139 đô la Mỹ chỉ trong vài tuần và phải mất gần nửa năm để thị trường ổn định trở lại.

Nếu eo biển Hormuz bị phong tỏa, lượng dầu bị gián đoạn có thể lớn gấp đôi kịch bản năm 2022, khiến nhiều chuyên gia bắt đầu nhắc đến khả năng giá dầu tăng lên 150 hoặc có thể lên tới 200 đô la Mỹ mỗi thùng.

Các chuyên gia cảnh bảo giá dầu có thể lên tới 200 đô la Mỹ/thùng nếu căng thẳng Trung Đông leo thang. Ảnh: Getty Images

Thực tế cho thấy thị trường dầu mỏ toàn cầu có tính liên kết rất chặt chẽ. Ngay cả Mỹ, một trong những nước sản xuất dầu lớn nhất thế giới và được xem là gần như tự chủ năng lượng, cũng không thể tách khỏi hệ thống giá chung của thị trường toàn cầu.

Dù sản lượng dầu từ các mỏ lớn như Permian Basin liên tục lập kỷ lục, thị trường năng lượng Mỹ vẫn vận hành theo cơ chế mở, trong đó các công ty dầu có thể bán sản phẩm ra thị trường quốc tế.

Hệ thống lọc dầu của Mỹ cũng cần nhập khẩu một phần dầu thô từ nước ngoài để phù hợp với cấu trúc vận hành của các nhà máy, khiến thị trường nội địa luôn gắn chặt với chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo nhiều nguồn tin, chính quyền Tổng thống Donald Trump hiện chưa đưa ra kế hoạch cụ thể để xử lý kịch bản giá dầu tăng mạnh. Kho dự trữ dầu chiến lược của Mỹ mới chỉ được bổ sung lại hơn một nửa sau khi bị rút mạnh dưới thời cựu Tổng thống Joe Biden, nhằm hạ nhiệt giá dầu năm 2022.

Ngoài ra, dù thế giới vẫn còn công suất khai thác dự phòng, các nhà sản xuất cũng không thể ngay lập tức bơm thêm hàng triệu thùng dầu ra thị trường chỉ trong vài ngày.

Kịch bản nào khi dầu tăng lên 200 đô la Mỹ?

Nếu giá dầu tăng lên khoảng 150-200 đô la Mỹ mỗi thùng, tác động sẽ lan rộng ra toàn bộ nền kinh tế toàn cầu.

Trong cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022, giá dầu tăng vọt cùng với việc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tăng lãi suất mạnh để chống lạm phát đã khiến chỉ số S&P 500 giảm khoảng 25% từ đầu năm xuống đáy vào tháng 10. Lạm phát tại Mỹ khi đó lên tới 9,1%, mức cao nhất trong hơn 40 năm.

Kinh nghiệm từ năm 2022 cũng cho thấy khi dầu đạt khoảng 100 đô la Mỹ mỗi thùng, giá xăng tại Mỹ có thể lên tới 5 đô la Mỹ mỗi gallon. Nếu giá dầu tăng lên 200 đô la Mỹ mỗi thùng, giá xăng có thể không lập tức lên 10 đô la Mỹ nhưng chắc chắn sẽ cao hơn nhiều so với mức này.

Khi chi phí năng lượng tăng mạnh, lạm phát có thể leo lên 12-14%, trong khi chi tiêu của người tiêu dùng, vốn chiếm hơn 70% GDP Mỹ, sẽ bị ảnh hưởng đáng kể. Hiện chi phí xăng dầu chiếm khoảng 4% chi tiêu của các hộ gia đình Mỹ nhưng có thể tăng lên gần 8% nếu giá năng lượng tiếp tục leo thang.

Một số nghiên cứu cũng cho thấy giá dầu 200 đô la Mỹ mỗi thùng có thể khiến lạm phát toàn cầu tăng thêm khoảng 0,9 điểm phần trăm, trong khi tăng trưởng GDP thế giới giảm khoảng 0,2 điểm phần trăm.

Tuy vậy, mức giá này chưa chắc đủ để gây ra suy thoái kinh tế toàn cầu. Nền kinh tế thế giới có thể chỉ rơi vào suy thoái nếu giá dầu tăng lên gần 300 đô la Mỹ mỗi thùng.

Dù vậy, các chuyên gia cho rằng nhà đầu tư không nên hoảng loạn trước những kịch bản xấu nhất. Lịch sử cho thấy thị trường năng lượng có khả năng tự điều chỉnh theo thời gian.

Khi giá dầu tăng quá cao, nhu cầu tiêu thụ thường giảm nhanh, trong khi các nhà sản xuất sẽ tăng sản lượng để tận dụng mức giá cao. Cuối cùng, nguồn cung sẽ dần quay trở lại thị trường và giá dầu có xu hướng hạ nhiệt.

Trong bối cảnh địa chính trị còn nhiều bất ổn, thị trường năng lượng toàn cầu được dự báo sẽ tiếp tục biến động mạnh trong thời gian tới.

Theo CNBC, Reuters, The Conference Board

Gia An