Xung đột Mỹ-Iran: Mọi 'nước cờ' đều định trước, sự cộng hưởng tài tình của các đồng minh, một kế hoạch 'trong mơ' của Israel sắp thành hiện thực?

Theo Wall Street Journal ngày 4/3, khi phát biểu trước Quốc hội Mỹ năm 2024, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã đề xuất xây dựng một liên minh an ninh Trung Đông theo mô hình liên minh phương Tây sau Chiến tranh thế giới thứ II, nhằm đối phó với mối đe dọa từ Iran. Ông cho rằng liên minh này có thể hình thành trên cơ sở mở rộng Hiệp định Abraham, quy tụ Mỹ, Israel và các quốc gia Arab đã hoặc sẽ bình thường hóa quan hệ với Israel – một cấu trúc mà ông gọi là “Liên minh Abraham”.

Ý tưởng trên có thể được xem là tham vọng và khó thành hiện thực trong bối cảnh Trung Đông chia rẽ. Tuy nhiên, sau các cuộc tấn công đáp trả của Iran nhằm không chỉ vào Israel mà còn vào các nước Arab vùng Vịnh, cục diện đã thay đổi.

Nhiều quốc gia vốn giữ lập trường trung lập đã phản ứng với Tehran và tăng cường phối hợp an ninh, làm dấy lên khả năng hình thành một cơ chế phòng thủ khu vực.

Kiến trúc an ninh mới

Theo các phân tích, việc Iran mở rộng tấn công sang các nước Arab có thể là một tính toán sai lầm, khiến các quốc gia này xích lại gần hơn với Israel và Mỹ. Trong bối cảnh đó, ý tưởng về một liên minh an ninh khu vực – tích hợp chia sẻ tình báo, phòng thủ tên lửa và phối hợp tác chiến – ngày càng được xem là cần thiết.

Dù mối đe dọa từ Iran là động lực trực tiếp, một liên minh như vậy có thể phát triển thành khuôn khổ hợp tác an ninh rộng hơn nhằm đối phó với các thách thức xuyên biên giới, bảo vệ tuyến hàng hải và duy trì ổn định khu vực. Theo nhận định của nhiều chuyên gia, những biến động hiện nay có thể đánh dấu bước khởi đầu cho một "kiến trúc an ninh" mới ở Trung Đông.

Theo Jerusalem Post, xung đột Mỹ-Iran đang làm thay đổi sâu sắc cục diện chiến lược Trung Đông, đồng thời thúc đẩy sự hình thành một liên kết quân sự chặt chẽ giữa Mỹ, Israel và các quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC).

Theo Đại tá nghỉ hưu Abbas Dahouk, cựu Cố vấn quân sự cấp cao về Trung Đông tại Bộ Ngoại giao Mỹ, mục tiêu của chiến dịch là làm suy yếu Iran, bao gồm chương trình hạt nhân, tên lửa, thiết bị bay không người lái (UAV) và năng lực hải quân. Lần đầu tiên, Mỹ và Israel phối hợp toàn diện, tạo ra “hiệu ứng nhân bội sức mạnh” cho phép tấn công hàng trăm mục tiêu trong lãnh thổ Iran và hạn chế các đòn trả đũa.

Các cuộc tấn công của Iran vào Các tiểu Vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và một số nước vùng Vịnh đã kéo các quốc gia này tham gia sâu hơn vào nỗ lực phòng thủ chung.

UAE cho biết đã phát hiện hàng trăm tên lửa và UAV của Iran, phần lớn bị đánh chặn. Các nước như Kuwait, Oman, Bahrain, Saudi Arabia và Qatar cũng tham gia đánh chặn các mục tiêu đối phương.

Theo ông Dahouk, việc Israel được đưa vào cấu trúc của Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) từ năm 2021 đã tạo nền tảng cho sự phối hợp quân sự hiện nay, cho phép các nước Arab và Israel cùng huấn luyện, lập kế hoạch và diễn tập trong nhiều năm. Nhờ đó, các lực lượng trong khu vực có thể phối hợp không kích, tiếp nhiên liệu trên không và vô hiệu hóa mạng lưới UAV – tên lửa của Iran.

Hezbollah - không còn là rào cản?

New York Times cho rằng trong nhiều năm, dù kịch liệt phản đối chương trình hạt nhân của Iran, Israel vẫn tránh đối đầu quân sự trực tiếp với Tehran vì lo ngại Hezbollah – lực lượng ủy nhiệm của Iran tại Lebanon – sẽ đáp trả bằng kho tên lửa và rocket khổng lồ nhằm vào các thành phố như Haifa và Tel Aviv của Israel.

Tuy nhiên, cục diện hiện nay đã thay đổi khi Israel, cùng với Mỹ, giành ưu thế trên không phận Iran và liên tục tấn công vào cơ sở hạ tầng tên lửa cũng như kho vũ khí của Tehran. Khi Hezbollah phóng một loạt rocket và UAV vào miền Bắc Israel rạng sáng 2/3, Israel lập tức coi đây là cái cớ để phát động chiến dịch trả đũa quy mô lớn nhằm vào các thủ lĩnh và cơ sở của Hezbollah tại Beirut và nhiều khu vực khác ở Lebanon.

Được Mỹ hỗ trợ, đồng thời nhận thấy những điểm yếu của Iran và các lực lượng ủy nhiệm, Israel đang tận dụng cuộc xung đột này để thúc đẩy các mục tiêu địa của mình. Tổng Tham mưu trưởng Quân đội Israel, Trung tướng Eyal Zamir, tuyên bố chiến dịch sẽ không kết thúc cho đến khi “mối đe dọa từ Lebanon bị loại bỏ”.

Sự chủ động này phản ánh sự thay đổi trong tư duy chiến lược của Israel sau cuộc tấn công của Hamas ngày 7/10/2023. Từ chỗ dựa nhiều vào đánh giá ý đồ của đối phương, Israel hiện ưu tiên phá hủy các năng lực quân sự của đối phương ngay khi có cơ hội. Theo các quan chức quốc phòng Israel, Thủ tướng Benjamin Netanyahu từng yêu cầu lập kế hoạch tấn công Iran từ cuối năm ngoái, và khi Mỹ tham gia, Quân đội Israel đã nắm lấy cơ hội để giáng đòn mạnh vào kho tên lửa và cơ sở hạt nhân của Tehran.

Trong khi đó, chiến dịch nhằm vào Hezbollah được cho là đã được Israel chuẩn bị từ nhiều tháng trước và chỉ chờ một "cái cớ" để triển khai. Mục tiêu cuối cùng, theo một số nhà phân tích Israel, là làm suy yếu hoặc giải giáp lực lượng vũ trang của Hezbollah, biến tổ chức này chỉ còn là một đảng chính trị.

Dù Israel đang tỏ ra tự tin sau hàng loạt thành công quân sự trong khu vực, một số chuyên gia cảnh báo rằng việc dựa quá nhiều vào sức mạnh quân sự để định hình lại trật tự khu vực có thể dẫn đến nguy cơ sa lầy nếu vượt quá giới hạn.

Kịch bản trong trung hạn

Trong bối cảnh hiện nay, Moderndiplomacy.eu đã gợi mở một số kịch bản cho xung đột Mỹ-Iran hiện nay. Kịch bản thứ nhất là nhiệm vụ của Mỹ và Israel hoàn thành.

Trong tình huống này, năng lực tấn công của Iran sẽ bị phá hủy, chủ yếu là sức mạnh tên lửa. Mỹ, Israel và các đồng minh khu vực cũng sẽ vô hiệu hóa các lực lượng dân quân khu vực như Hezbollah và Houthi. Lúc đó, chính trường Trung Đông sẽ chứng kiến một sự thay đổi lớn và mối đe dọa Iran với Israel và Mỹ trong khu vực sẽ được loại bỏ.

Kịch bản thứ hai là xung đột rơi vào thế giằng co. Trong kịch bản này, năng lực quân sự của Iran vẫn sẽ bị ảnh hưởng nhưng sẽ sớm củng cố nội bộ và khôi phục lại năng lực quân sự, cho dù điều này sẽ mất thời gian. Mỹ và Israel sẽ đạt được hai mục tiêu ngắn hạn: Phá hủy khả năng tên lửa và hạt nhân của Iran, và chấm dứt sự hỗ trợ của nước này cho các nhóm phiến quân trong khu vực.

Tựu chung lại, với diễn biến cho đến hiện nay, sẽ khó có kịch bản Iran dễ dàng trở lại bàn đàm phán hoặc đơn giản là chấm dứt xung đột mà không có các màn đáp trả kịch liệt. Xung đột đã lan rộng ra hơn 8 quốc gia ở Trung Đông. Phản ứng của các nước vùng Vịnh vẫn chưa thực sự. Tất cả những điều này báo hiệu nguy cơ một cuộc xung đột diện rộng, tái định hình bàn cờ chiến lược Trung Đông.

Vy Anh